Ik kom heus nog wel in Brazilië

Op zijn vijftiende organiseerde Ilco van der Linde het allereerste bevrijdingspopconcert in Nederland. Nu wint hij internationale vredesprijzen met zijn projecten. "Als je met een droom loopt, doe het."

Les 1

Laat je niet afleiden

"Als je je richt op het negatieve, op problemen en alles wat er mis kan gaan, dan wens ik je veel succes met het keren van de situatie. Richt je op wat je wilt bereiken, dán zie je de mogelijkheden en hoor je de adviezen, en gaat de boel verschuiven. En daar moet je je niet bij laten afleiden. Vaak zie je dat mensen te veel tegelijk willen doen, waardoor hun aandacht versnippert.

Ik krijg vaak verzoeken of ik deel wil nemen aan dit of dat, maar ik ben nu met MasterPeace bezig, dus het antwoord is nee. Aandacht is hetzelfde als ruimte geven. Als je een goudvis in een grotere kom doet, gaat hij groeien. Hetzelfde geldt voor planten. Voor alles wat je doet.

Tegenslag heb ik gelukkig niet vaak gehad, en dan nog is het een kwestie van hoe je ermee omgaat. In een reflex geef je het alles wat het niet verdient: aandacht. Ik heb gelukkig de feestelijke eigenschap om alles wat tegenzit snel te vergeten."

Les 2

Investeer in de ideeën van jongeren

"Toen ik vijftien was, runde mijn vader in Haarlem het comité dat iets moest organiseren rond 4 en 5 mei. "Wat vind je ervan?" vroeg hij, en liet me het voorlopig programma zien. Niks aan, vond ik. Hij vroeg wat ik dan zou willen. Popmuziek, zei ik. Oké, zei hij, hoeveel zou je nodig hebben om te realiseren wat je wil doen? Honderd gulden, zei ik. Wist ik veel. Maar het simpele feit dat hij dat vroeg, en me de kans gaf. Zo heb ik de eerste Bevrijdingspop georganiseerd en daaruit zijn de bevrijdingsfestivals ontstaan, dance4Life en MasterPeace.

Het steunen van jonge mensen zou veel meer moeten gebeuren. Als je op grote schaal jong talent tot wasdom brengt, is over tien jaar veertig procent succesvol. Dat schept banen, maar maakt ook domweg gelukkig.

Een paar jaar geleden werd ik door een burgemeester gevraagd om vernieuwing te brengen. Ik zei: Hoeveel grote posten heb jij hier. Acht? Als je nou eens op al die acht posten 25.000 bezuinigt, dan heb je twee ton en dan geef je jonge gasten duizend euro om een nieuw initiatief te starten. Op deze manier geef je jongeren met een goed idee een kans, je kunt er met z'n allen trots op zijn en je bent nog eens vernieuwend bezig ook. Banen, dynamiek, positieve media-aandacht; alles komt dan naar je stad toe.

En dat kun je op kleine schaal ook bij je eigen kinderen doen. Vraag maar eens: wat zou je willen, welke droom heb jij? Zou ik je daarbij een zetje kunnen geven? Dan begint het al, gaan ze visualiseren. Het is ontzettend leuk om na te denken over wat jouw bijdrage aan de wereld zou kunnen zijn."

Les 3

Volg je droom, durf te mislukken

"Als je met een droom loopt, doe het. Het feit dat je hem hebt, betekent dat je er iets mee moet. Je zult merken dat als je begint, alles wat je nodig hebt vanzelf langskomt. Je moet het alleen wel zien. En je hebt doorzettingsvermogen nodig. Vaak willen mensen wel, maar worden ze tegengehouden door twijfels en cynische opmerkingen van anderen. Dat is zo typisch Nederlands: doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. De krabbenmand. We geven altijd wel af op Amerika, maar daar is het geen probleem als je een keer failliet gaat. Je hebt het geprobeerd, good for you. Hier blijf je tot in lengte van dagen een paria. Terwijl je de probeerders moet koesteren. De ruimte om te mogen mislukken is nodig om tot succesvolle initiatieven te komen.

Toen ik op mijn vijftiende met die honderd gulden van mijn pa op zak Bevrijdingspop ging organiseren, was ik op zoek naar een zaal. Iemand zei: 'Dan moet je bij de ambtenaar zijn voor jeugdparticipatie.' Jeugdparticipatie, dat klonk goed, dus ik erheen en toen zei die man: 'Maar heb je niet ook een podium nodig dan?' Daar had ik nog helemaal niet aan gedacht. Mensen willen je echt wel vooruit helpen als ze vinden dat je een goed idee hebt. Vaak zijn ze allang blij dat ze een rol kunnen spelen, zonder zelf de eindverantwoordelijkheid moeten dragen."

Les 4

Ergens kom je altijd

"In 2007 verkochten we ons huis in Durgerdam, sloegen al onze spullen op in een container en gingen op reis. Twee jaar. Naar al die landen in Afrika en het Midden-Oosten die we nog wilden zien. De kinderen waren toen 9, 7 en 3. We hadden een zwarte Land Rover met twee kisten voorraad en een slaaptent op het dak. Als je reist, weet je 's ochtends niet waar je 's avonds bent. Pipi Langkous zegt het zo mooi: 'Ergens kom je altijd.' Elke dag was er wel iemand van het gezin die dat zinnetje uitsprak als we al uren niets tegen waren gekomen. We hebben vaak midden in de natuur gekampeerd, geflankeerd door brullende leeuwen en olifanten. Dat onze dochters 's nachts de tent niet uit mochten om te plassen, omdat het te gevaarlijk was. Of we vonden een dorpje waar we konden staan. Het heeft de kinderen open gemaakt, ze spreken uitstekend Engels en ze hebben vertrouwen gekregen in het leven en wat het kan geven, en in mensen, dat ze altijd aardig zijn en eten geven.

Als je besluit twee jaar te gaan reizen, maken mensen zich om drie dingen zorgen: geld, veiligheid en school. Het hoeft niet zoveel te kosten, als je zoveel mogelijk van lokale markten leeft. Diesel is daar goedkoop en als je reist, heb je geen vaste lasten. Alles wat we hadden was de Land Rover. En nee, ik kan zelf geen auto's repareren, maar ik vertrouw erop dat ik in geval van nood iemand vind die dat wel kan. En dat gebeurde ook. Midden in de woestijn van Soedan stond de auto stil. Het was vijftig graden. Blijkbaar waren we een heuvel verder toch te horen, want opeens lagen er tien mensen onder onze auto. Iemand kwam eronder vandaan en zei: 'Het is dit kleine radertje, daar mist er een van.' Het kleine radertje werd meegegeven aan weer een ander en die kwam twee dagen later terug met precies zo'n zelfde radertje. In plaats van een pistool, wat door sommigen werd geopperd om mee te nemen, heb ik links en rechts een sticker op de auto geplakt met daarop in het Arabisch het woord 'vrede'. En dat nodigde altijd uit tot een leuk gesprek. School is soms nogal rigide in Nederland. Alles wordt zwaar gecontroleerd, je hebt overal toestemming voor nodig. Terwijl je van reizen zoveel kunt leren! Als je de kinderen uitschrijft, valt de controle weg. Dus dat zei ik tegen de leerplichtambtenaar: ik schrijf ze uit en we gaan de auto in. Ik kan je het kenteken geven. Dan komt er achter je naam de code VOW te staan. Vertrokken Onbekend Waarheen. En ben je echt een vrij mens."

Les 5

Ubuntu: je bestaat vanwege de ander

"Je bestaat vanwege de ander. Een Afrikaanse filosofie. Het is heel mooi om zo naar iemand te kijken. Wij zijn zo individualistisch, maar de meeste culturen gedragen zich niet zo. Die gaan uit van: wat kan ik voor de gemeenschap doen, voor mijn ouders? Hoe kun je bruggen bouwen en geschillen oplossen? Dat is wat ik wil uitdragen, met MasterPeace, het Mandelahuisje en mijn boek.

Ik heb mijn boek 'Be a Nelson' geschreven in Mozambique, in een dorpje waar ik ook met mijn gezin ben geweest. Daar in de oceaan zwemmen de grootste vissen ter wereld, walvishaaien, in groten getale rond. Met ogen zo groot als je hoofd. Ze zijn heel vriendelijk. Als ik twee uur met ze had meegezwommen, kwam ik zo gelukkig en open dat water uit dat ik maar achter mijn computer hoefde te gaan zitten, de zinnen stroomden vanzelf.

Ik hoop dat er over vijftien jaar 200.000 nieuwe Nelsons aan de slag zijn, verspreid over de wereld. Nieuwe jonge leiders, vooral in conflictgebieden. Wat iedereen altijd vergeet is dat Nelson Mandela zelf ooit ook alleen maar een kleine jongen was, zonder plan, geld of applaus. En toch is het hem gelukt op te staan. Daarom zijn we met MasterPeace in ieder land op zoek naar dat soort types, en dat doen we door nominaties uit te schrijven voor de Nelson Award. Zo krijg je ze in het vizier. En dan gaan we ze steunen en coachen en met elkaar in contact brengen zodat ze elkaar verder kunnen brengen. Alleen al doordat ze weten dat ze er niet alleen voor staan. Dit zijn de helden. De mensen die in Oeganda opstaan voor iemand met hiv, of mensen die midden in de grootste spanning tussen twee partijen zeggen: 'Laten we onderhandelen in plaats van vechten.' Ik geloof stellig dat in iedereen een Nelson schuilt, je moet hem alleen wel wakker kussen."

Les 6

De route van dubbeltje naar kwartje maakt je sterker

"Mijn ouders hebben mij en mijn broers altijd gestimuleerd alles te doen en te halen wat ze zelf niet hadden gehad. Daarom mochten we én een sport en een muziekinstrument kiezen, werden we elke week naar de bibliotheek gestuurd en zo kwam ik als schoffie terecht tussen de kakkers uit Bloemendaal op het Stedelijk gymnasium. Die route van dubbeltje naar kwartje, dat verheffingsdenken, beviel me wel, het maakt je sterker. Want ik weet ondertussen ook welke taal er op straat wordt gesproken. Dat helpt nu ik iedere boodschap terug wil brengen naar wat iedereen kan invoelen."

Les 7

Geef leiding of volg

'Je moet of zelf leiding geven, of de leider volgen. En anders moven. Vaak gaan mensen in de tussenpositie zitten en lopen de boel morrend te ondermijnen. Nee, een idee werkt alleen als iedereen er onhoudbaar voor wil knallen. Vlieg of wees de wind onder iemands vleugels. Zo maken we elkaar en de samenleving sterker.

Dat geldt ook voor relaties. Ik vind het leuk om het voortouw te nemen, maar kan zelf ook volgen en dienstbaar zijn. Daarom gaat het tussen Anna en mij ook al zo lang goed. Ik zie vaak relaties verzuren doordat er niet echt een keuze wordt gemaakt of te veel het compromis wordt gezocht, waardoor niemand tevreden is.

Nadat we twee jaar hadden gereisd zijn we neergestreken in Zuid-Spanje, daar hebben we ruim zes jaar gewoond. Natuur, ruimte en niets zeker weten, daar hou ik van. Maar Anna is eigenlijk een stadsmeisje, die miste Amsterdam. Zelf was ik het liefst naar Brazilië gegaan om een duikschool te beginnen. Toen zagen we die prijsvraag voor een bestemming voor de Havenmeesterswoning aan de Sixhaven, tegenover het Centraal Station. Ik heb het plan geschreven voor het Mandelahuisje en ingestuurd en zei tegen Anna: 'Dit is mijn liefdesverklaring aan jou. Ik hoop dat we niet winnen.' Maar we wonnen wel en daarom wonen we nu op dit schiereilandje, hartje Amsterdam, waarbij we de boten voorbij zien komen, dat wel. En dat is oké, dan moet je ook niet zeuren, je moet er met al je energie iets van maken. Brazilië komt nog wel."

Ilco van der Linde

Ilco van der Linde (1963) groeide op in Haarlem-Noord in een gezin van drie broers. Op zijn vijftiende organiseerde hij de eerste Bevrijdingspop in Haarlem, rolde het in de jaren erna uit over Nederland en inmiddels is het met één miljoen bezoekers het grootste, jaarlijkse mensenrechtenfestival van Europa. Ook organiseerde hij voor het Nationaal Comité 4 en 5 mei de eerste zeven edities van het Bevrijdingsconcert op de Amstel. In 2003 was hij medeoprichter van dance4life, een internationale organisatie ter bestrijding van aids. In 2007 ging hij met zijn vrouw (schrijfster Anna van Praag) en hun drie dochters (nu 18, 16 en 12) op wereldreis, verhuisde daarna naar Spanje en zette MasterPeace op, waarbij tienduizenden mensen wereldwijd via kunst, muziek en onderhandelingen conflicten proberen te voorkomen. In 2013 kreeg Van der Linde met MasterPeace-kompaan Mohammed Helmy (Egypte) uit handen van VN-baas Ban Ki-moon de Oorkonde van Verdienste. Gisteren ontving hij van het World Peace Forum de Luxembourg Peace Prize. Tegenwoordig bewoont en bestiert Van der Linde met zijn gezin Herberg het Mandelahuisje, op de kop van de Sixhaven in Amsterdam-Noord. Met een zomers terras, een droomfabriek en een verzoenkamer. In september verscheen zijn boek 'Be a Nelson', waarin hij mensen stimuleert de Nelson in zichzelf wakker te kussen. www.beanelson.com en www.mandelahuisje.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden