'Ik ken Arabieren en Joden, ze zijn allebei even stom'

Arabisch-Israëlische schrijver ziet gat tussen bevolkingsgroepen groter worden

Sayed Kashua (36) is Israëliër, Arabier en schrijver. In zijn werk toont hij hoe het is om als Arabier in Israël te leven, en specifiek in de hoofdstad Jeruzalem. "Een verwarrend bestaan", zegt Kashua zelf, waarin hij moet opboksen tegen vooroordelen, discriminatie en lezers die zijn boodschap niet begrijpen. Volgende week verschijnt 'Tweede persoon enkelvoud', zijn derde boek, in Nederland.

U komt uit het Arabisch dorpje Tira in het midden van Israël en woont nu in een overwegend Joodse wijk in Jeruzalem. Wat is uw thuis?
"Ik heb sterk het gevoel dat ik me nergens meer thuis voel, niet meer. In mijn laatste boek koopt de advocaat een tweedehandsboek en het lijkt erop dat dit zijn leven, zoals hij het tot dan toe kende, zal verwoesten. Voor mij geldt dat ook: een van de meest verdrietige dingen die mij is overkomen, iets wat ik van tevoren niet zag aankomen, is dat het schrijven mijn thuis kapot heeft gemaakt. Mijn eerste boek leverde zo veel kritiek op vanuit de Arabische bevolking en ook uit mijn dorp, dat ik daarmee mijn eigen veilige onderkomen heb verbrand."

Wat is de belangrijkste kritiek?
"Het komt er altijd op neer dat ik Arabieren bekritiseer en dat ik me beter zou voelen dan hen. En daarbij: ik schrijf ook over alcohol, over vrouwen en specifiek over mijn vrouw, dat ik seks met haar heb bijvoorbeeld. Sommige Arabieren zien mij als collaborateur, ook mensen uit mijn oude dorp Tira, dat vind ik vreselijk. Ik zou hen hebben verraden doordat ik ook de minder positieve kanten van het Arabische dorpsleven beschrijf als traditioneel en ouderwets en zelf in een Joodse buurt in Jeruzalem woon.

"In Tira leest men nog vooral literatuur waarin de Arabieren de helden zijn en drank of seks niet voorkomen. Toen ik daar na mijn eerste boek weer eens langskwam, was er een krantje afgedrukt waarin stond wat een schande mijn boek voor de Arabische bevolking was."

Was al die kritiek het schrijven waard?
Stilte, en dan: "Nee, als ik had geweten wat me te wachten stond toen ik op mijn vijfentwintigste mijn eerste boek publiceerde, was ik alle boekwinkels afgegaan om de exemplaren terug te halen. Ik zag het als een soort missie om mensen aan het denken te zetten met mijn verhaal, ik had nooit verwacht dat sommigen het zo zouden afkeuren. Gek genoeg voelde ik me juist een voorvechter voor de Arabieren, omdat ik het wantrouwen van de rest van de bevolking benadrukte en beschrijf hoe ze te maken hebben met onderhuidse discriminatie, zoals bij het krijgen van een baan. Maar dat werd niet door iedereen begrepen."

Ziet u schrijven nog steeds als een missie?
"Ik schrijf nog steeds om mensen aan het denken te zetten over hoe ongelofelijk moeilijk het is voor Arabieren in Israël te wonen, maar het is minder een missie. En als het al een missie is, dan in ieder geval met minder hoge verwachtingen.

"Ik heb geleerd dat de meeste mensen heel eendimensionaal denken. Bijvoorbeeld: de Arabieren wonen in dorpen en het stadsleven is Joods. Wanneer je als Arabier in een stad gaat wonen, zoals ik, wordt dat gezien als overlopen. Alles wordt hier uitgelegd als onderdeel van jouw identiteit, waarom kan een Arabier niet tegelijkertijd van het moderne stadsleven houden en Arabier zijn?"

De twee voornaamste karakters in uw nieuwste boek komen ook uit een Arabisch dorpje naar Jeruzalem. De een maakt daar alleen kans op een baantje als hij zich voordoet als Joodse Israëliër, de ander neemt geforceerd een levensstijl aan van westerse literatuur, peperdure sushi en witte wijn om geaccepteerd te worden als moderne stedeling. In hoeverre is dit autobiografisch?
"Noem het autofictie. Het gaat over mezelf, zonder dat ik het zelf ben. Maar vergis je niet: ik ben, net als de advocaat, getrouwd met een maatschappelijk werkster, ik huurde de werkruimte die in het boek het advocatenkantoor is geworden en ik slaap ook echt in de kamer van mijn dochter terwijl mijn dochtertje bij mijn vrouw in bed slaapt. Het fundament is mijn eigen leven. Het gevecht dat de hoofdpersonen leveren vanwege hun Arabische afkomst, is mijn gevecht."

En hoe staat dat gevecht ervoor?
"Slecht. Ik ken Arabieren en ik ken Joden, ze zijn allebei even stom. Op dit moment zie ik het gat tussen hen alleen maar groeien. Mijn eigen dochter gaat heel goed op school en kan naar het beste voortgezet onderwijs in de stad, maar dat zou betekenen dat ze daar de enige Arabier is. Ik ben bang dat het haar in verwarring brengt en heel zwaar voor haar zal zijn.

"Hetzelfde geldt voor de wijk waarin we wonen: alhoewel we heel goed contact hebben met onze directe buren, kennen we de rest van de bewoners van ons gebouw helemaal niet. Stel dat Iran aanvalt, dan vraag ik me af of we wel samen in een schuilkelder zouden gaan zitten. We overwegen dan ook om te verhuizen naar een Arabische wijk in Jeruzalem. Hoezeer ik dat ook betreur, het zou het leven een stuk makkelijker maken."

Wie is Sayed Kashua?
Behalve schrijver is Sayed Kashua de geestelijk vader en scriptschrijver van de populaire Israëlische televisiecomedy 'Avoda Aravit' (Arabisch werk - dat in het Hebreeuws 'slecht uitgevoerde arbeid' betekent).

Daarnaast heeft hij een vaste column in de weekendbijlage van de links-liberale krant Ha'aretz. "Maar mijn ziel ligt in het schrijven van boeken", zegt Kashua.

Als talentvolle scholier verhuist Kashua op vijftienjarige leeftijd van het Israëlisch-Arabische dorpje Tira naar een kostschool in Jeruzalem. Daar leert hij Hebreeuws zo goed beheersen dat hij besluit voortaan in die te taal te schrijven. Tegelijkertijd ontdekt hij hoe het is om als Arabische Israëliër te verblijven tussen zijn Joodse landgenoten. Zijn eerste vriendinnetje beëindigt hun relatie vanwege zijn afkomst en als zijn klasgenoten een legertraining hebben, wordt Kashua naar het museum gestuurd.

Inmiddels heeft Kashua drie boeken geschreven. Om zijn meest recente werk, 'Tweede persoon enkelvoud', te promoten is Kashua komende week in Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden