'Ik houd van de Friese klanken'

Het is mooi werk, dus gaan ze er helemaal voor. De mensen in deze maandelijkse interviewserie vertellen over hun passie en gedrevenheid bij het werk dat ze doen.

ARLETTE DWARKASING

Ze spreekt een paar woorden Sorbisch. Geleerd van de Sorben met wie ze bevriend is geraakt tijdens een van de internationale bijeenkomsten over minderheidstalen in Europa. En straks, na dit gesprek waarvoor de Friezin naar Amsterdam is gekomen, ontmoet ze een groep Vlachen die voor een kort bezoek in Nederland is en Koninginnedag in de hoofdstad wil meemaken.

De Sorben en de Vlachen zullen deze zomer vertegenwoordigd zijn in Voices of Europe 2011 dat dit jaar in het Friese Engelum plaatsheeft. Nee, het heeft niets te maken met het succesvolle tv-programma 'The Voice of Holland' van John de Mol, maar er wordt wel samen gezongen. Hester Knol (24) is een van de organisatoren achter de zangweek voor jongeren uit verschillende minderheidstaalgebieden in Europa. Er wordt een gelegenheidskoor gevormd en nee, ze gaan natuurlijk niet met z'n allen in het Engels zingen. "Dat is wel de voertaal op bijeenkomsten, al wordt er onderling ook veel Duits gesproken. Maar voor Voices of Europe brengt iedere minderheidsgroep een lied in de eigen taal in en het hele koor leert alle liederen in die originele taal", vertelt Knol.

Altijd gezellig, samen muziek maken. Maar wat heb je eraan een lied in het Sorbisch te zingen als je als Friezin vooral je eigen Friese taal wil promoten?

"Het geeft een sterk gevoel", mijmert Knol. Ze denkt terug aan die eerste keer dat ze in 2004, ze was zeventien jaar, deelnam aan een bijeenkomst voor Europese minderheidsgroepen in het Friese Grou.

"Ik ben er min of meer toevallig ingerold. Vrienden die lid waren van de jongerenvereniging Frysk Ynternasjonaal Kontakt vroegen me of ik hand- en spandiensten wilde verrichten tijdens de bijeenkomst. Ik heb uiteindelijk een geweldig mooie week gehad met mensen die talen spraken waar ik nog nooit van had gehoord. En zij vroegen mij naar mijn taal en mijn afkomst. Daarvoor was ik gewoon Hester uit Nederland. Maar in Grou werd ik me pas bewust wat het voor mij betekent een Friezin te zijn en een heel eigen taal te spreken."

"Wij zijn als Friezen een erkende minderheid in Nederland, maar ik wist niet dat er elders in Europa ook zulke minderheden waren. En die minderheden worden lang niet allemaal door hun nationale regeringen erkend. Het geeft een sterk gevoel, iedere keer als we als minderheden bij elkaar zijn op congressen of in zo'n zangweek. Het is hoopvol ook. Samen sta je sterker, het is een cliché, maar wel een fijn gevoel."

Samen sterker, tegenover wie?

"Het imago van Friezen is niet zo positief bij andere Nederlanders. Als je opkomt voor de Friese taal of zegt dat je daar trots op bent, word je vaak als nationalist neergezet. Maar mijn verbondenheid met het Fries heeft niets met nationalisme te maken. Sommigen noemen het Fries een boerentaal. Boerentaal of niet, ik houd van de klanken. Die zijn zo vertrouwd. Ik ben Nederlandse, maar ik prijs me gelukkig dat ik naast het Nederlands nog een andere taal heb, mijn moedertaal Fries, een taal die nóg dichter bij mij staat. Het maakt deel uit van wie ik ben. Datzelfde gevoel herken ik bij andere minderheidsgroepen. Ieder heeft met zijn eigen minderheidstaal een verbondenheid die dieper gaat dan de band met de taal van de meerderheid. Het gebruik van die taal geeft ook de verbondenheid met de streek aan."

"Het gaat mij in de internationale contacten vooral om de verbinding met mensen. Er is interesse voor elkaars taal en cultuur, je kunt van elkaar leren. Bijvoorbeeld hoe je het voor elkaar krijgt om je taal erkend te krijgen. Want alleen dan heb je, volgens het 'Europees handvest voor regionale talen of talen van minderheden', recht op bijvoorbeeld onderwijs in die taal. Er zijn landen die het handvest uit 1992 nog niet eens hebben geratificeerd. Neem Frankrijk: de Bretonnen werken hard om onderwijs in het Bretons voor elkaar te krijgen, maar ze krijgen geen ondersteuning omdat zij niet als minderheid worden erkend."

Na die eerste bijeenkomst in 2004 is Knol actief gebleven in de Friese jongerenvereniging en roerde ze zich ook in de internationale koepelorganisatie Youth of European Nationalities (YEN) waar het idee voor Voices of Europe is ontstaan. Het gelegenheidskoor zal dit jaar - van 3 tot 10 juli - bestaan uit zo'n veertig jongeren. De Sorben zullen er zijn, een Slavisch volk dat leeft in het oosten van Duitsland, tegen de Poolse en Tsjechische grens aan. De Kasjoeben uit de omgeving van het Poolse Gdansk en de Slovenen uit de Oostenrijkse provincie Carinthië zijn van de partij. Een Deense minderheid uit Duitsland komt naar Engelum, zoals ook Duitse minderheidsgroepen uit Hongarije en Rusland. En dan zijn er de Vlachen uit Albanië. Nee, niet de Vlachen die Knol vandaag in Amsterdam ontmoet, die komen uit Roemenië.

Hoe de talen van een aantal minderheidsgroepen klinken is te horen in een podcast op YouTube (www.youtube.com/watch?v=AlDFMEdsUew). Jongeren spreken in hun eigen taal de zin uit: 'Het is nooit te laat...eentaligheid is makkelijk te genezen'. Er zijn meer podcasts in de maak, als onderdeel van een Europese promotiecampagne waar Knol samen met de Duitse Judith Walde verantwoordelijk voor is. "Het is een doelstelling binnen de Europese Unie dat iedere inwoner de moedertaal plus twee andere talen machtig is. Daarvoor is het tweejarige project RLM2future in het leven geroepen. Om positieve aandacht te geven aan meertaligheid", vertelt Knol.

Vorige zomer maakte ze met andere medewerkers van RLM een tour door Europa om jongeren te interviewen over wat hun moedertaal voor ze betekent en wat meertaligheid hen brengt. De reis begon in Leeuwarden. De eerste stop was in Pécs, Hongarije, waar de Voices of Europe 2010 plaatsvond. Daarna volgden Italië, Oostenrijk, Zwitserland, Frankrijk en België.

De interviews worden gebruikt voor de podcasts. "Het idee achter de slogan over eentaligheid is: hoe oud je ook bent, waar je ook woont, wat je ook hebt gestudeerd, wat voor werk je ook doet....je kunt altijd nieuwe talen leren. Wij, minderheden met een eigen taal, willen de mooie kant van meertaligheid laten zien."

Daarvoor lijkt een reis over de grens niet per se nodig. Er zijn immers minderheden genoeg in Nederland die een eigen taal hebben meegebracht. "Dat is toch een ander verhaal. Die talen zijn niet in Europa ontstaan. En we weten ook niet of die talen in Nederland zullen blijven. Maar wij hebben als Friezen zeker veel gelijkenissen met de allochtone minderheden. Natuurlijk moet je Nederlands kunnen spreken om hier te wonen en werken, maar ik vind het voor allochtonen net zo belangrijk en waardevol dat zij hun eigen taal behouden. Meertaligheid bevordert het begrip voor elkaar in de samenleving. Dat geloof ik echt. Dat komt misschien ook door alle Europese contacten die ik in dit werk heb. Maar het begon wel met het bewust zijn van de waarde van mijn meertaligheid."

Of Hester Knol kan zingen? In een koor kan iedereen zingen. Dat zal binnenkort moeten blijken. Het Friese lied dat de Voices of Europe gaan instuderen, onder leiding van de in Amerika woonachtige Ierse dirigent Peter Shannon, moet nog worden gekozen. "We zijn op zoek naar een mooi vierstemmig lied. Omdat het festival in Friesland is, zingen we waarschijnlijk twee Friese liederen. We denken aan de Friese variant van 'Hallelujah', gezongen door Nynke Laverman op de CD 'Cohen in het Fries', en aan 'Slotsang' van Jan de Jong."

Vandaag: Hester Knol zet zich in voor het behoud van minderheidstalen in Europa en het Fries in het bijzonder.

Hester Knol
CV
Geboren 15 augustus 1986 te Kampen ("En meteen daarna verhuisd naar Friesland")

Opleiding 1998 - 2005 vwo in Leeuwarden

2005 - 2008 bachelor bewegingswetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen

2008 - heden master bewegingswetenschappen, afstudeerrichting revalidatie

Vrijwilliger 2003 - heden actief in Frysk Ynternasjonaal

Kontakt, een jongerenvereniging met als doel Friese jongeren bewust te maken van hun eigen taal en cultuur

2005 - 2008 bestuurslid van koepelorganisatie Youth of European Nationalities (YEN), waar de Friese jongerenvereniging bij is aangesloten

2008 - 2010 voorzitter van YEN

2009 - heden (als vertegenwoordiger van YEN) projectcoördinator in RML2future, Europees project voor regionale- en minderheidstalen met als doel het bevorderen van meertaligheid

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden