Column

Ik houd mijn hart vast voor Catalonië

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Jarenlang heb ik in Nederland begrip trachten te kweken voor het nationalisme. Dat heette zo ongeveer gelijk te staan aan onversneden fascisme. Sinds ik in België terechtkwam, moest ik mijn mening herzien. Het Vlaamse nationalisme had een ingewikkelder geschiedenis dan de meeste Nederlanders wilden weten. Het had, zo betoogde ik keer op keer, niet helemaal ongelijk - al moest je dat gelijk ook niet overdrijven.

Sinds kort speel ik wat minder enthousiast de advocaat van de duivel. Dat het Vlaamse nationalisme zich graag herkent in soortgelijke bewegingen elders had ik al eerder ontdekt. Toen Cornelis Verhoeven twintig jaar geleden een eredoctoraat kreeg aan de toenmalige Katholieke Universiteit Brussel, stond hij op het podium naast Jordi Pujol, de toen nog de onaantastbare regiopresident van Catalonië, inmiddels verdacht van corruptie. En nog steeds moet je ze met een lantaarntje zoeken: Vlamingen die níet warmlopen voor de onbloedige poging tot staatsgreep waarin Catalaanse nationalisten hun land onafhankelijk hebben trachten te verklaren. Dat die laatsten slechts een minderheid vormen, dat zelfs de wetten van hun eigen parlement met voeten werden getreden en dat er achter dat alles een bewuste tweedeling tussen 'goede' en 'slechte' Catalanen wordt doorgevoerd: in de Vlaamse pers en publieke opinie zul je er nauwelijks over horen.

Dubbel spel

En dat terwijl Vlaanderen in de recente geschiedenis zelf dubbel spel heeft gespeeld. Wie herinnert zich nog hoe een paar Franstalige dorpen bij Luik onder leiding van burgemeester José Happart terug wilden naar Wallonië, waar ze door de taalgrens ooit van waren afgesneden? Toen was het huis te klein en al ging het maar om een miniem stukje grond, er viel met Vlaanderen over enig 'recht van afscheiding' niet te praten.

Dat is al lang vergeten, terwijl het in Catalonië niet om een paar dorpen, maar om een regio met miljoenen inwoners gaat. Ook al wil de meerderheid er niets weten van onafhankelijkheid, in de Vlaamse pers zijn het steevast 'de' Catalanen die strijden voor hun eigen goed recht. Zelfs links laat zich erdoor meeslepen - al is die ene keer in de geschiedenis waarin nationalisme en socialisme in één partijnaam werden samengebracht niet erg gelukkig afgelopen.

Misschien pinkt er een lichtpuntje. Wie Vlaanderen ziet aanlopen achter het Catalaans nationalisme dat in bijna de hele pers vrij spel krijgt, beseft hoe belangrijk goede kranten en tv-programma's zijn. De wijze waarop een kwestie daarin wordt belicht, doet ertoe - en maakt het verschil tussen erkenning van de verwarrende realiteit en het eendrachtige gelijk waarin de werkelijkheid plaatsmaakt voor een karikatuur.

Identiteitspolitiek

Lang voordat het woord bestond, bedreef het nationalisme al een identiteitspolitiek waarin verschillen tussen mensen tot barrières worden en ieder zijn eigen waarheid voor heilig houdt. Het emancipatoire ideaal waaruit het ooit voortkwam, is verdwenen in wat ik maar de 'nationalistische internationale' zal noemen: de grensoverschrijdende kongsi waarin ieder in zijn eigen taal 'samen voor ons eigen' scandeert. Ieder ander geluid geldt daarin als iets volksvijandigs dat 'hier geen plaats heeft', zoals de nieuwe Catalaanse regeringsleider ooit twitterde.

Recht op verschil, op het besef van eigenheid: het zijn beginselen, waarvoor de filosofie terecht een lans is gaan breken. Maar in de praktijk vergroven ze snel en verworden ze tot in oude spookbeelden. Voor Catalonië houd ik mijn hart vast. In Baskenland zwijgen nu de wapens, maar hier is het afwachten op de eerste dode.

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Lees hier meer columns.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden