'Ik houd de touwtjes stevig vast'

Tien delen | Na het succes van 'Overspel' komt de Vara morgen met een nieuwe dramaserie, 'Klem'. Scenarist Frank Ketelaar zal de kijker weer aan de tv kluisteren.

Op de lage kinderstoeltjes in het klaslokaal van groep vijf hebben zich volwassenen gewurmd. De Amsterdamse vaders en moeders zijn op komen draven voor een ouderavond. In hun midden zit weduwnaar Hugo Warmond, keurig in pak, een bril op het hoofd, belastingambtenaar van beroep. De juf steekt net van wal wanneer de vader van Chrissie binnenkomt. De rest houdt zijn adem in. Deze verlate man, met zijn buikje en nektatoeage, komt na acht jaar net uit de bak en is alweer volop in het nieuws vanwege een verdenking van moord.


Het is de eerste stap van de levensverstrengeling van de twee hoofdpersonen in 'Klem', een nieuwe dramaserie uit de pen van tweevoudig Gouden Kalverenwinnaar Frank Ketelaar. "In 2005 kwam mijn oudste dochter vervroegd thuis van een Halloweenronde langs de deuren", zegt hij boven een kop thee in het café van de Amsterdamse stadsschouwburg. "Ze vertelde ons dat ze niet door kon lopen, omdat er een dode man op straat lag." Het was Evert Hingst, de 'advocaat van de onderwereld'.


"Dat intrigeerde me. Ik woon in Amsterdam-Zuid. Een keurige kakbuurt, maar ook de plek waar figuren als Willem Endstra en 'de dominee' Klaas Bruinsma leefden en zijn geliquideerd. Ik kreeg een zowel tragische als komische gedachte: stel nou dat je schattige dochtertje van acht jaar boezemvriendin wordt met het kind van een enorme crimineel?"


Er kwam een filmscript. Maar Ketelaar kreeg het project niet van de grond, voornamelijk vanwege financieringsproblemen. "Na de psychologische thrillerserie 'Vuurzee' en drie seizoenen 'Overspel', vroeg de Vara me of er nog ideeën waren voor iets nieuws. Ik vertelde ze dat ik nog wat op de plank had liggen, iets waarvan ik het idee na al die jaren nog steeds te gek vond. Het plot is spannend, geestig en herkenbaar, iedereen kan op een onverwachtse manier in aanraking komen met een misdadiger."


Sneeuwbal


Na de bewuste ouderavond verbiedt de bezorgde ambtenaar zijn dochtertje de omgang met haar hartsvriendin. Maar de achtjarige maakt grote stampij en een paar avonden later drukt hij toch weer bij de beruchte delinquent op de bel om zijn kind op te halen na een middag spelen. Wanneer de laatste in de deuropening verschijnt wordt het tweetal beschoten, een scène die doet denken aan de liquidatie van Heinekenontvoerder Cor van Hout.


Een ietwat suffige belastingman wiens wereld klem raakt met die van een zware crimineel met zwart geld, ook de Vara zag brood in dat gegeven. En dus transformeerde de scenarist anderhalf uur aan filmteksten in tien scripts van vijftig minuten. "Eigenlijk is het schrijven van een serie ook leuker. Er moeten meer spanningsbogen inzitten, de personages krijgen meer diepgang en je kunt alle kanten op. Bij een serie moet de sneeuwbal veel meer sneeuw verzamelen voor hij beneden is."


Uw werk is onder meer onderscheiden met Gouden Beelden, Gouden Kalveren en Zilveren Krulstaarten. Krijgt u inmiddels carte blanche van de Vara?


"Nou, nee. Het wordt uitgezonden op NPO1, en dus wil de netcoördinator er zeker van zijn dat ik kijkers trek. Gelukkig is er door 'Vuurzee' en 'Overspel' een bijna ideale samenwerking ontstaan met Robert Kievit, die eerst hoofd drama was en nu de baas van de hele Vara. Hij is mijn partner in crime, we hebben tijdens de totstandkoming van 'Klem' heel wat sloten koffie gedronken samen.


"Nu is de serie af. Alhoewel, vanavond moet het geluid van aflevering negen nog gemixt worden. Ik ben heel trots op wat het geworden is. Vaak kom ik er tijdens het maken van een serie achter dat ik de lat te hoog heb gelegd. Of dat ik thuis op de bank voor de tv zit en denk 'shit, de regisseur heeft er iets heel anders van gemaakt dan wat ik met deze scène bedoelde'. Dit keer zijn we een heel eind gekomen, geloof ik, het moet wel een miljoen mensen kunnen aanspreken.


Topacteurs


"Dat vertrouwen heb ik niet in de laatste plaats door de acteurs. Barry Atsma, de belastingadviseur die iedere morgen zijn koffertje onder de snelbinders van zijn fiets bindt, en crimineel Jacob Derwig zijn een geweldig setje. Zij hebben het script naar een volgend niveau getild. Soms kon ik niet geloven dat de acteurs, onder wie ook Georgina Verbaan, mijn teksten speelden, zo echt voelde het. Derwig is de Pierre Bokma van zijn generatie. Hij heeft ook al een Gouden Kalf gekregen voor deze rol."


Vindt u het moeilijk om een script uit handen te geven?


"Zeker. Ik houd de touwtjes stevig vast. Waar de beste acteurs spelen wat er staat, komen de mindere goden bij me om zinnetjes te veranderen. Vroeger, toen ik wat minder ervaren was, vond ik dat prima. Daar kreeg ik altijd spijt van. Het klopt dan net niet, het wordt minder strak. Tegenwoordig wil ik toch echt graag dat de acteurs de door mij geschreven zinnen uitspreken.


"Om erboven op te kunnen zitten, regisseer ik mijn series ook. Niet alles, deze keer heb ik drie afleveringen geregisseerd, maar ik ben wel de hoofdpiet. Waarom maar drie van de tien? Ik had het niet overleefd als ik regisseur was van de hele serie. Het is heel veel werk: repetities, locatiebezoek, productiebesprekingen vooraf en daarna nog een nabewerking. Al met al ben je als regisseur zo'n maand bezig, met een aflevering.


"Nu ben ik met 'Klem' 2,5 jaar van mijn leven bezig. Alleen al het monteren, het mixen van het geluid, de kleurcorrecties en de nasynchronisatie, duurt een jaar."


Met streamingsdiensten als Netflix schieten nieuwe series als paddenstoelen uit de grond. Heeft de smart-tv uw vak veranderd?


"Ik voel geen hete adem van anderen in mijn nek. Ik doe mijn best, meer kan ik niet doen. Wel volg ik van alles, ik laat me inspireren door series die ik mooi vind. 'The Night of' bijvoorbeeld, die vind ik op dit moment het allerbeste op tv. Het is een wat donker verhaal over een strafadvocaat met eczeem op zijn voet. Hij sleept continu een breinaald met zich mee om te kunnen krabben. Dat is toch een meesterlijk detail?


"Het internet heeft mijn werk wel veranderd. Als je vroeger bij de omroepen aankwam met het idee voor een serie, wilden ze dat iedere aflevering op zichzelf stond. De kijker moest van een deel kunnen genieten, zonder de vorige aflevering te hebben gezien. De serie bestond uit losse, ronde verhalen, je hoefde het niet te volgen om het te kunnen begrijpen. Er werden toen ook veel advocaten-, politie- of ziekenhuisseries uitgezonden, die anders zijn om te schrijven dan een verhaal met een echt plot waarbij een puzzelstukje uit aflevering 1 precies moet passen bij een ontknoping op het eind.


"Sinds de komst van 'Uitzending gemist' is de vraag veranderd. Daar kan iedereen alles terugkijken, waardoor er meer ruimte is voor diepgang. Dat vind ik interessanter, maar het is ook moeilijk. Na twee, drie seizoenen is de koek op. Dat was ook zo met 'Overspel'. De personages hadden al van alles meegemaakt, zich ontwikkeld. Er was behoefte aan een vierde seizoen, maar ik vond dat het tijd was om te stoppen. Anders melk je het succes uit, net zoals nu gebeurt met 'House of Cards'. Amsterdam lijkt onderdeel te zijn van uw signatuur. Waarom ontvouwen de verhalen zich altijd in de hoofdstad? Is de rest van het land geen mooi decor?


"Daar kan ik twee dingen over zeggen. Allereerst ben ik een geboren en getogen Amsterdammer. Dus als een personage enigszins volks is, hoor ik hem in mijn hoofd al plat Amsterdams praten. Dat taaltje zit in mijn DNA.


"Ik zou dolgraag een serie maken die zich afspeelt in bijvoorbeeld Friesland, Drenthe of Twente. Maar dat kan niet, door een hele banale reden: geld. Om niet te snijden in ons eigen budgettaire vlees, ben ik gedwongen altijd naar locaties te zoeken binnen een straal van dertig kilometer rondom Amsterdam. Want moeten we naar Zutphen, dan ben je iedere dag vier uur van de dagelijkse tien uur toegestane draaitijd kwijt aan reizen en opbouwen. Dat kost klauwen met geld.


"En hoewel dramaseries nog in het hoogste segment van de NPO zitten, is de financiering van 'Klem' magerder dan die van 'Overspel'.


Frustrerend


"De druk neemt toe. Daardoor moet ik steeds offers brengen, heel frustrerend. Dan staat er in het script 'hij loopt een druk café binnen' en hebben we maar budget voor zeven figuranten. Suf, maar het moet goedkoop."


'Klem' is zo goed als af. Werkt u al aan een nieuw project?


"Ik ben altijd met zes dingen tegelijk bezig. Zo werk ik momenteel aan het tweede seizoen van 'Klem'. Misschien komt het er niet hoor, maar wanneer de netcoördinator wel besluit om door te gaan, moeten we in oktober alweer starten met draaien. Daarom ben ik nu begonnen met schrijven, ik red het anders niet.


"Ik ben ook druk met een musical over Brigitte Bardot, met Kees Prins en Joop van de Ende. Sinds 'Hazes de musical' schrijf ik ook theaterstukken. Heel ander werk, je moet rekening houden met praktische dingen als het verkleden van acteurs. Maar als oud popmuzikant vind ik musicals heerlijk om te maken.


"Ik ben meer een schrijver dan een regisseur. Toch zou ik graag nog eens een hele film regisseren. Dat brengt een enorme verantwoordelijkheid met zich mee en is fysiek heftig. Maar ondanks mijn gepruttel over de zwaarte denk ik de laatste tijd stiekem wel eens: die eigen speelfilm moet er misschien toch eens komen."


VEEL PRIJZEN


Frank Ketelaar (Amsterdam, 1960) is scenarist en regisseur.


Na enkele jaren als gitarist bij de Neder-popformatie Jan van de Grond Groep en bij cabaretier Bram Vermeulen, begon hij eind jaren tachtig aan de Filmacademie.


Ketelaar schreef onder meer de tv-series 'Bij ons in de Jordaan', 'De Prooi' en 'Overspel' en de filmscripts voor 'In Oranje' en 'Publieke Werken'.


In 2012 werd zijn eerste musical 'Hij Gelooft In Mij', over André Hazes, op het toneel gespeeld. Met zijn scripts won Ketelaar onder meer vijf Gouden Beelden, drie Gouden Kalveren en drie Zilveren Krulstaarten.


Ketelaar is getrouwd en heeft drie kinderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden