Ik hoop dat ons leven zo snel mogelijk gaat

De Amerikaanse auteur Elizabeth Gilbert (44) is vooral bekend van haar memoires 'Eat, Pray, Love', een spirituele zoektocht na een stukgelopen huwelijk. Onlangs verscheen haar roman 'Het hart van alle dingen'.

I Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben
"Soms vraag ik me af waarom ik altijd klink als een of andere idioot zodra ik over dit soort zaken begin te praten, maar goed, het is niet anders, let's go, let's be lunatics: ik geloof in mysterie en magie. Volgens mij is dát het begin van goddelijkheid. Het begint met een fonkeling, met raadsels, met wonderen, met het lot, toeval, het onverklaarbare... Religie is niets anders dan het verlangen om dat allemaal in codes en regels te vangen. Ik sta met één been in de realiteit en met één been in het land van de geesten, de feeën en de Wizard of Oz.

Shermen Alexi, een Amerikaanse collega-schrijver, heeft eens gezegd: ik geloof niet in magie, maar ik geloof wel dat we het toeval op alle mogelijke manieren mogen interpreteren. Dat is een interessante uitspraak, want ik geloof dus wél in magie en ik geloof dat de mogelijkheid om het toeval te interpreteren zoals het jou uitkomt juist een onderdeel is van diezelfde magie.

Ik vind het zo grappig om van bevriende schrijvers, toegewijde atheïsten, te horen dat ze ondanks alles magisch denken. Meestal op een negatieve manier. Bijvoorbeeld door te zeggen dat je maar één goed boek schrijft in je leven. Dan vraag ik: je gelooft niet in God, kun je mij dan misschien uitleggen wie daar, ergens in het universum, de administratie bijhoudt van de al dan niet geschreven boeken? Kennelijk heb je het gevoel dat er ergens beloningen en straffen worden uitgedeeld, dat je misschien één keer geluk hebt gehad, maar dat er nu alleen nog ongeluk op je wacht. En je noemt jezelf een atheïst? Dat is namelijk de gedachte van een gelovige. En als je dat dan toch gelooft, waarom zet je zo'n organiserend principe dan niet in voor iets positiefs? Doe zoals ik. Ik geloof dat ik gezegend ben. Dat slaat misschien ook nergens op, maar die gedachte maakt mijn leven een stuk aangenamer."

II Gij zult u geen gesneden beeld maken noch enige gestalte van wat boven in de hemel, noch van wat beneden op de aarde, noch van wat in de wateren onder de aarde is
"Lang geleden was er een man die de Sint Pieter in Rome binnenstormde en de Pietà met een hamer te lijf ging. Nog even los van de mogelijkheid dat we hier gewoon met een halve gek te maken hebben, kun je dit voorval op twee manieren interpreteren. Eén: het was een aanval op het gesneden beeld. Michelangelo maakte iets, zo prachtig, zo goddelijk, dat het wel vernietigd móest worden. Want alleen God is in staat om zulke mooie dingen te maken enzovoorts. Twee: de man was zó onder de indruk van het werk dat hij het wilde binnendringen. Hij wilde de Pietà openbreken; het geheim doorgronden, er deel van uitmaken, zichzelf erin verliezen. Ik ben een beetje zoals die man in de Sint Pieter. Voor mij zijn het de grote negentiende-eeuwse romans die ik wil kraken. Mijn boek, 'Het hart van alle dingen', is de bijl waarmee ik op het werk van Jane Austen, George Elliot en Charles Dickens inhak. Ik werk mezelf naar binnen - hoe krijgen jullie dit in godsnaam voor elkaar? - en kom er aan de achterkant van die boeken weer uit. Ik weet niet of ik het heb begrepen, of ik de kunst bij de kladden heb gevat, maar het is in elk geval een geweldig feest geweest om er zo lang en intensief mee bezig te zijn geweest."

III Gij zult de naam van de Here, uw God, niet ijdel gebruiken
"Ik leid een eerlijk, deugdzaam leven, dus laat me alsjeblieft in elk geval de naam van God af en toe eens ijdel gebruiken! Ik kom uit een familie die prachtig kan vloeken. Het is een kostelijk, beetje zondig, tijdverdrijf. Ik ben vooral jaloers op de Spanjaarden die echt de wonderlijkste verwensingen hebben bedacht. Ik bedoel: 'ik pis in de melk van de moeder van God' of zoiets, haha! Je móet toch wel houden van een volk dat zoiets grappigs bedenkt?"

IV Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt, zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de Here uw God, dan zult gij geen werk doen
"Ik geloof dat ik eerder sabbatseizoenen dan sabbatdagen heb. Als ik schrijf, voelt dat als een heilige tijd, een soort ramadan. Eens in de zoveel jaar ruim ik zes maanden leeg en doe helemaal niets anders dan schrijven. Dan draait mijn motor op z'n zuiverst. Ik haal het beste uit mezelf naar boven, bereik de hoogste vorm van concentratie en ben helemaal leeg als ik na zo'n periode weer naar buiten strompel. Ik kan niet zonder de ander, ik verlang naar het alledaagse bestaan. Daar verzamel ik het materiaal voor mijn volgende seizoen in stilte."

V Eer uw vader en uw moeder
"Als ik jou moest voorbereiden op een ontmoeting met mijn ouders zou ik zeggen dat mijn vader een charmante narcist is, dat je het heerlijk zult vinden om met hem op te trekken, maar dat je niet al te veel op hem moet rekenen. Hoewel emotioneel, gepassioneerd en grappig is hij ook nogal op zichzelf gericht. In het universum van John Gilbert is slechts plaats voor één man: John Gilbert.

Mijn moeder is een genereuze, zorgzame vrouw. Bewogen, zelfvoorzienend, maar op een gekke manier tegelijkertijd afhankelijk van haar man. Die twee mensen samen vormen een uitstekend team.

Ik geloof dat het ultieme eren van mijn ouders eruit bestaat dat ze van mij niet langer hoeven te transformeren in iets anders. Ik heb dat ooit, in eerdere stadia, wel van hen verlangd. Niet in mijn jeugd - ik heb als tiener nooit gerebelleerd - maar wel toen ik ging scheiden en in een soort verlate puberteit terechtkwam. Ineens kon ik die twee niet langer verdragen. Ik had allerlei klachten: ze hadden me anders moeten opvoeden, dan was ik nooit in die depressie terechtgekomen, en van hún huwelijk deugde eigenlijk ook niet veel... Ik ging in therapie, zag mijn problemen onder ogen en keerde terug naar huis.

Ik zie mijn ouders, al heel lang, weer als de geweldige mensen die ze altijd zijn geweest. Goed gezelschap. Jeugdig, in alle opzichten. De eerste gasten die je uitnodigt voor een feestje.

En dat huwelijk van hen, waar ik eerst zo kritisch over deed, is in feite een prachtig oud autootje dat ze om beurten besturen... nee, ik denk bij nader inzien dat mijn moeder het vaakst achter het stuur zit. Mijn vader rommelt waarschijnlijk wat aan de radio of klaagt over de temperatuur, maar als het echt nodig is, haalt hij een steeksleutel tevoorschijn, gaat uit het raam hangen en draait hier of daar een moertje vast. En zo houden ze dat autootje samen al vijftig jaar op de weg."

VI Gij zult niet doodslaan
"Laatst zat ik in een vliegtuig. Voor mij zat een stel van middelbare leeftijd. Toen zij opstond om naar het toilet te gaan, stootte ze per ongeluk zijn drankje om. Hij schreeuwde: 'You stupid fucking bitch!' Zij verontschuldigde zich onmiddellijk, maar je zag aan alles dat hij zich, tot het einde van de reis, moest inhouden om haar niet te slaan. Het was echt walgelijk om mee te maken. Mijn man zei steeds tegen me: 'Niet kijken, niet kijken', maar ik zat te trillen van woede, ik had die vent wel neer kunnen schieten. Ik had tegen die vrouw willen zeggen dat ze weg moest gaan bij deze griezel, dat ze met mij mee kon gaan zodra we waren geland. Ik deed niks. Natuurlijk niet. Wat kan ik doen? Behalve geld overmaken naar Blijf-van-mijn-lijfhuizen?

Dus als je me vraagt of ik tot doden in staat ben, heb ik een heel specifiek antwoord voor je: ja, mannen die hun vrouwen slaan, zou ik met genoegen ombrengen. Gelukkig bestaan er rechtbanken die ervoor kunnen zorgen dat deze mensen hun straf niet ontlopen zodat ik niet zelf, als een soort ziedende oervrouw, moordend door het land hoef te trekken."

VII Gij zult niet echtbreken
"Ik heb wel eens vriendjes bedrogen en ik ben mijn eerste man niet altijd trouw geweest. Het gebeurde om allerlei redenen: gebrek aan zelfdiscipline, nieuwsgierigheid, verlangen naar aandacht, ongelukkig zijn, maar het niet durven uit te spreken... Ik zou nu nooit meer vreemdgaan. Niet alleen omdat ik van mijn man houd, en hem geen pijn wil doen, maar vooral omdat ik heb ingezien wat de schadelijke gevolgen van zulk gedrag kunnen zijn: tranen, veel verdriet en spijt. Maar ik was jong, roekeloos, ik had geen idee. Die simpele regeltjes van oorzaak en gevolg begreep ik veel te laat.

Ik heb nu een prachtig huwelijk en ik hoor mensen weleens zeggen dat wij voor elkaar bestemd zijn. Toch zie ik het anders. Volgens mij krijg je een onophoudelijke reeks uitnodigingen voorgeschoteld: wil jij, willen jullie, samen verder? Je kunt die uitnodiging aannemen, of je kunt hem negeren. Wij zeggen elke dag opnieuw ja, omdat het heerlijk is, omdat het de moeite waard is. We zijn nu tien jaar bij elkaar. Het zijn de tien snelste jaren van mijn leven tot nu toe. Dat komt door het gebrek aan drama. Je kunt de jaren tellen, maar je kunt ze ook wegen. De tijd waarin ik depressief ben geweest, me ontworstelde aan het belabberde huwelijk en mijn eigen bestaan probeerde op te bouwen heeft voor mijn gevoel namelijk eindeloos lang geduurd. Weet je wat ik soms tegen mijn man zeg? Ik hoop dat ons leven zo snel mogelijk gaat, dat het voorbij is voordat we het in de gaten hebben. Dat zou betekenen dat we alleen maar gelukkig zijn geweest. Dat wens ik al mijn vrienden toe: dat je leven kort en gelukkig mag zijn."

VIII Gij zult niet stelen
"Voor 'Het hart van alle dingen' heb ik drie jaar research gedaan, ik had vijf dozen vol indexkaartjes met citaten, verwijzingen enzovoorts. Na een tijdje werd het een soort mist van ideeën; ik kon nog amper uit elkaar halen wat ik ergens had gelezen en wat ik mogelijk zelf had bedacht.

Zo was er een vrouw die mij hielp, een wetenschapper op het gebied van mos, en haar boek, 'Gathering Moss', was voor mij van onschatbare waarde. Toen ik klaar was met mijn roman, ging ik bij haar langs om te vragen of ze nog één keer wilde checken of mijn wetenschappelijke ideeën wel plausibel waren. Ik kreeg na een tijdje een prachtige brief van haar waarin ze, heel keurig en vriendelijk, vertelde dat de scène waarin mijn hoofdpersoon een soort met mos gevulde kamer betreedt al op de eerste pagina van háár boek wordt beschreven. Het was voor haar zo'n beetje de belangrijkste plaats op aarde - en ik had hem gewoon van haar gestolen. Onbedoeld, natuurlijk, maar toch: ik was erg blij dat het op tijd werd ontdekt.

Kijk, je hebt als kunstenaar een soort composthoop waar van alles op wordt gegooid: sinaasappelschillen, klokhuizen, koffiedrab, noem maar op. Als het goed is, wordt al dit afval opgenomen in de aarde en komen er na verloop van tijd weer mooie dingen uit tevoorschijn. Soms belandt er op een of andere manier iets onbruikbaars op die hoop. Een piano, of zo. Veel te groot om te verteren. Iedereen die langs mijn tuin loopt zal zeggen: 'Hee, Gilbert, wat doet die piano daar?' Dat was de scène die ik letterlijk uit 'Gathering Moss' had overgenomen. Die móest eruit. Dus, om bij die metafoor te blijven: ik heb de piano onmiddellijk ingeladen en hem met mijn welgemeende excuses terug laten bezorgen."

IX Gij zult geen valse getuigenissen spreken tegen uw naaste
"Mijn memoires zijn voor honderd procent autobiografisch, maar een verhaal dat 'waar' is hoeft niet per se volledig te zijn. Ik heb nooit de behoefte gehad om mijn dagboeken te publiceren. Alles eruit gooien, dat doe je tegen betaling bij een therapeut of, na tien drankjes, bij je beste vriend op de bank. In zekere zin geef ik mezelf in fictie veel meer bloot. Dat gebeurt per ongeluk. Ik kan geen personages bedenken die níet uit mezelf voortkomen, dus ik laat overal sporen na. 'Het hart van alle dingen' is een soort crimescene; mijn DNA is all over the place. Als je mij echt wilt leren kennen, kun je dus beter mijn romans lezen... al zal ik me, zodra je iets persoonlijks meent te hebben ontdekt, natuurlijk meteen beweren dat het allemaal verzonnen is."

X Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn dienstknecht, noch zijn dienstmaagd, noch zijn rund, noch zijn ezel, noch iets dat van uw naaste is
"Het gebeurde tijdens mijn echtscheiding. Het was inmiddels duidelijk dat ik alles, echt alles wat ik had opgebouwd, zou verliezen om mezelf te kunnen bevrijden van die ene man - ik was er slecht aan toe. Er moest een foto worden gemaakt voor de achterflap van 'The Last American Man' en de fotografe bleek een vrouw te zijn van mijn leeftijd, single, wonend en werkend in een prachtige loft in New York. Geen groot appartement, maar het was van háár. Ik stond daar, in die prachtige, lichte ruimte, en werd bijna onpasselijk van jaloezie. Zo kon je leven er dus uitzien als je niet op je 24ste trouwt, als je je focust op je werk, op je eigen creativiteit en niet alles zomaar inlevert bij een of andere vent... Toen ik begreep waar ik zo jaloers op was, drong het tot mij door dat zoiets nog altijd mogelijk was: een eigen plek, de baas zijn over mezelf. Ik moest eerst nog wat rommel wegwerken. Daarna kon mijn nieuwe leven beginnen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden