Ik heb niks tegen Shakespeare hoor

Voor het Arnhemse theatergezelschap Keesen & Co schreef Paul Pourveur opnieuw een toneelstuk: 'Shakespeare is dead -get over it'. Pourveur springt door de tijd, verandert zijn hedendaagse personages in Shakespeare zelf of in actrices die een Shakespearerol spelen, en schreef ondertussen een zinderend liefdessprookje met dubbeltragische afloop.

Of in die onverschrokken titel 'Shakespeare is dead - get over it' een loflied op Shakespeare schuilt? Paul Pourveur schiet in een korte maar klaterende schaterlach. Hij vindt dat er juist te veel Shakespeare wordt gespeeld. En niet alleen Shakespeare, maar veel te veel klassieke repertoirestukken. Desalniettemin: ,,Ik heb niks tegen Shakespeare hoor.''

Wel heeft Pourveur tamelijk wat tegen toneelregisseurs die even driftig als amechtig bezig blijven Shakespeare 'naar het hier en het nu te trekken' met als uitgangspunt dat 'macht (of liefde of wat dan ook) van alle tijden is'. ,,Machtstructuren zijn wel degelijk veranderd sinds het feodale tijdperk dat Shakespeare beschrijft. Men hoeft de geschiedenis maar even in te duiken om te zien hoe het begrip 'macht' geëvolueeerd is. Neem nu het huidige globalisme: dit is een duidelijke machtsverschuiving. De overheid doet een stap terug en laat de multinationals meer vrij spel. Verder gebruiken de regisseurs oude teksten om het heden te verklaren - wat een erg bedenkelijke werkwijze is.''

Zelf laat Pourveur zijn toneelstuk in een park van Shakespeares geboorteplaats Stratford beginnen, waar een zekere William een damhert ('nota bene het sierlijkste hert in Europa') doodschiet. William vlucht naar Londen, waar hij paardenoppasser bij de ingang van een theater, acteur en tenslotte succesvol toneelschrijver wordt. Uit dit personage groeit de hedendaagse William, die net als Shakespeare een verhouding met een zekere Anne/Anna krijgt, in Brussel woont omdat daar jaarlijks duizend demonstraties worden gehouden en hij vurig anti-globalist is. De eerste en laatste zin van 'Shakespeare is dead - get over it' luidt in de rentmeesterschapsgeest van zowel bijbel als Greenpeace: ,,Leef proper, denk aan de volgende.''

William's minnares Anna is actrice en speelt de rol van 'Anne' uit het koningsdrama 'Richard III'. Als zij het portret van Shakespeare tussen haar borsten laat tatoeren, is het noodlottige einde nabij: ,,Je weet toch dat dit nergens heen leidt, nu Shakespeare tussen ons komt te liggen - letterlijk. Dit kan nergens heen gaan,'' voorspelt William.

Dwaas, noemt Pourveur de neiging om stukken als 'Hamlet', 'Macbeth' of de 'Koningsdrama's' maar te willen blijven 'actualiseren'. Hoe 'Hamlet' dan wel uitgevoerd zou moeten worden? Schaterlachend: ,,Niet! Lees het, dat zou al een goed begin zijn. Tussen de tekst van Shakespeare en een toeschouwer komt altijd een regisseur, wiens visie alles domineert. De Shakespearecyclus 'Ten oorlog!' was een megalomaan circus, dat pretendeerde te enten op de tijdgeest van de jaren negentig. Een beetje historisch inzicht had ons heel wat onzin bespaard.''

Ter documentering van 'Shakespeare is dead - get over it' trokken Pourveur en regisseur Keesen naar Londen, om daar de replica van het Shakespearetheater 'The Globe' te zien en naar Stratford-upon-Avon voor een bezoek aan het geboortehuis van Shakespeare. Een Shakespearevoorstelling kwam er ook aan te pas. Hij moet even denken welk stuk het ook al weer was, ach ja: 'Much Ado About Nothing'. Een gids probeerde de bezoekers ervan te overtuigen dat hier heus het Shakespearetheater stond, hoewel hij erbij zegt dat de replica 500 meter verder dan het origineel staat, en dat er wegens brandweervoorschriften andere soorten balken in het theater zitten. Op zich was het wel ontroerend om te zien hoe ze daar hun uiterste best doen om de onmogelijke reconstructie van een verleden aan te gaan. In het geboortehuis van 'de vrouw van Shakespeare' spendeerde de gids vooral veel aandacht aan de stenen waarover Shakespeare gelopen zou hebben: die niet, en die wel. Pourveur, al jarenlang gefascineerd door geschiedenis, knikte maar wat en hield zich gedeisd.

Niet alleen in geschiedenis, maar vrijwel in alles wat zich aandient raakt hij mateloos geïnteresseerd. ,,In de quantemmechanicatheorie, die stelt dat je altijd in de onmogelijkheid vertoeft om de werkelijkheid te beschrijven. Of in de geschiedenis van de vrouwelijke lingerie - eigenlijk ben ik vooral geïnteresseerd in alles wat met vrouwen te maken heeft.''

,,Met het actualiseren van repertoirestukken hebben we het nu wel gehad. De laatste tien jaar zie je een strekking waarin theater beïnvloed wordt door videoinstallaties en performance. Dat vind ik een boeiende evolutie. De kritiek daarop dat theater louter beeldende kunst, overesthetisch of 'kunsttoneel' wordt? Zucht. Het is een andere manier van kijken, om te luisteren. Als vijfennegentig procent van het theater traditioneel of conventioneel is, mag er toch wel vijf procent experimenteel toneel zijn? Let op: binnen tien jaar komt die nieuwe genrevermenging ook in de grote huizen terecht.''

,,Het is zo negatief om experimenteel theater meteen als 'intellectueel' af te doen. Theater heeft experimenten nodig anders is er geen evolutie. Alle bedrijven hebben toch ook een researchlaboratorium waar er van alles wordt uitgeprobeerd. Ach: de honden blaffen, de karavaan trekt verder. Gelukkig blijft alles zich altijd vernieuwen. Zo ook voor theaterschrijvers. Er ontstaat duidelijk een nieuwe dramaturgie. Een dramaturgie die meer aansluit op onze hedendaagse wereld, op een andere perceptie van de werkelijkheid.''

Als in een handomdraai laat Pourveur zijn personages 'de wereldberoemde Quantum-Shakespeare-theorie' verzinnen. ,,Die stelt dat men niet moet kiezen tussen twee verschillende betekenissen, maar dat een toneelstuk of een personage twee verschillende betekenissen kan hebben. Dus niet het één of het ander, maar wel het één én het ander. De 'Quantum-Shakespeare-theorie' is een erg waardevol instrument om de tegenstrijdigheden en dubbelzinnnigheden in het oeuvre van Shakespeare beter te kunnen vatten. Deze theorie maakt het natuurlijk ook mogelijk om te verklaren dat Shakespeare niet dood is, maar tegelijk dood én levend.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden