'Ik heb mijn land niet opgegeven, Brazilië heeft mij uitgekotst'

Een Braziliaanse bistro in New York.Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication

In de afgelopen crisisjaren zijn veel Brazilianen naar elders vertrokken. Het gaat vooral om hogeropgeleiden.

Ook al is het in zijn nieuwe woonplaats Toronto maar een uurtje vroeger, op een doordeweekse dag kan de Braziliaan Angelo Martins niet voor negen uur 's avonds bellen met het land waar hij vandaan komt. "Ik combineer twee banen. Overdag werk ik als witgoedtechneut en daarna maak ik samen met mijn vrouw kantoren schoon", legt de tot verpleegkundige opgeleide Braziliaan aan de telefoon uit.

Zijn vrouw Carolina bemachtigde ruim een jaar geleden een studievisum, waardoor ze samen konden verhuizen naar Canada. "Het is niet makkelijk, maar de economie van Brazilië staat stil en de politiek is een zooitje. We peinzen er niet over om terug te keren."

Bergafwaarts

Martins is een van de duizenden Brazilianen die sinds 2014 met de noorderzon zijn vertrokken. In dat jaar ging het snel bergafwaarts met de Braziliaanse economie. Volgens de belastingdienst gaven de afgelopen drie jaar meer dan 55.000 Brazilianen aan het land definitief te hebben verlaten. Dat is bijna een verdubbeling ten opzichte van de drie jaar ervoor. Het echte cijfer is waarschijnlijk veel hoger, omdat veel van hen zich niet officieel uitschrijven.

"Veel Brazilianen vertrekken zonder de juiste papieren naar het buitenland", vertelt Carlos Eduardo Pereira, universitair docent aan de Universiteit van Massachusetts in Boston. "Ik schat dat in de staat Massachusetts zo'n honderdduizend Brazilianen wonen, van wie driekwart illegaal." Hij doet al jaren onderzoek naar migratie van Brazilianen, vooral naar de belangrijkste bestemming: de VS.

"Trump heeft daar niks aan veranderd. Ook al zijn de regels nu strenger, door de economische crisis in Brazilië blijven ze komen", zegt Pereira. "Vergeleken met vroeger zijn het nu vaker hogeropgeleiden die in Brazilië niet aan de bak komen. Ze komen op een toeristenvisum met het vliegtuig."

Angelo Martins en zijn vrouw Carolina wilden alleen langs legale weg emigreren en kozen daarom voor Canada, waar het makkelijker is om visa te bemachtigen. "Volgend jaar probeer ik een permanent visum te regelen. Uiteindelijk wil ik hier als verpleegkundige aan het werk", zegt Martins, die somber is over zijn vaderland. "Het is een schande dat Brazilië zijn hogeropgeleide jongeren dwingt om hun geluk elders te zoeken. Ik kom als verpleegkundige niet aan de bak, terwijl mensen sterven op de drempel van het ziekenhuis, omdat geld in de verkeerde zakken verdwijnt. Ondertussen neemt de onveiligheid overal toe. Ik heb mijn land niet opgegeven, maar Brazilië heeft mij uitgekotst", aldus Martins.

Portugal

Ook de 31-jarige Andreza Dias uit São Paulo voelt zich niet meer thuis in haar geboorteland. Eind dit jaar laat ze haar zoontje van 11 en haar echtgenoot tijdelijk alleen. "Ik reis vooruit om in Portugal mijn dubbele nationaliteit te regelen", legt Dias uit. Portugal versoepelde onlangs de regels om een paspoort te krijgen voor kleinkinderen van Portugezen. Dus ook voor Dias, wier vader als kind in Brazilië aankwam. Portugal vergrijst in rap tempo en heeft hogeropgeleiden nodig.

"Dat schept kansen voor mijn man, die programmeur is", zegt zij. "Bovendien spreken ze dezelfde taal en kunnen we er een rustig leven leiden." Begin dit jaar kwam het gezin na een weekendje strand terug in een leeggeroofd huis. "Al het meubilair was weg en zelfs mijn kleding hadden ze meegenomen. Alles waar we jaren voor hadden gespaard. Dat was voor mij de druppel."

Onderzoeker Pereira ziet parallellen met de uittocht van eind jaren tachtig: "Brazilië bevond zich toen ook in een recessie. Toenmalig president Collor raakte verzeild in een corruptieschandaal en werd afgezet. Er was een gebrek aan hoop en grote onvrede over de staat van het land, net als nu." Toch denkt Pereira niet dat er sprake is van een definitieve braindrain. "Zodra de economie aantrekt, zijn er weer kansen voor hogeropgeleiden. Niet iedereen zal terugkomen, maar velen zullen inzien dat het leven elders ook niet alleen maar over rozen gaat."

Dat erkent ook Angelo Martins, die het zwaar had in zijn eerste, lange Canadese winter. "Ik ben op het strand van Rio opgegroeid. Ook de afstand tot onze familie maakt het soms erg moeilijk. Maar we weten dat wij en ons eerste kind, dat in januari wordt geboren, hier een betere toekomst krijgen. Daar betalen we nu een prijs voor."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden