IK HEB GEHOORD DAT WIERTZ EEN BOURGONDIER IS

De patroonheilige van de nieuwe bisschop van Roermond draagt altijd een rood vlammend hart als attribuut bij zich. Limburg verwacht dat dat een symbool zal blijken voor de warmere stijl van mgr. Frans Wiertz, die volgende week tot bisschop wordt gewijd.

LEONTINE VEERMAN

Iedere bisschop heeft een devies, een motto, waarin hij zijn taak samenvat. Daar treedt hij mee aan en dat laat hij niet meer los. “Bereid de weg van de Heer”, zo klonk het onder mgr. J. Gijsen, die ruim twintig jaar de zetel in Roermond bezette. Zijn opvolger mgr. Frans Wiertz, die volgende week wordt gewijd, heeft voor een andere toon gekozen: “Heer, geef liefde en geloof aan uw kerk.” En op het bijbehorende wapen staat een rood, vlammend hart, dat verwijst naar Franciscus van Sales, de patroonheilige van de nieuwe bisschop, die het hart als attribuut bij zich droeg.

“Dat zijn toch twee werelden”, zegt dr. W. van Kempen, pastoor in het Noordlimburgse Geysteren. “Bereid de weg van de Heer, zo'n devies leidt makkelijk tot een scheiding van geesten. Het suggereert dat we moeten zorgen dat het klaarkomt, dat iedereen die ene weg moet volgen en wie niet kan meedoen, dat is jammer. Wiertz heeft voor andere woorden gekozen.'Liefde', dat veronderstelt respect en achting voor elkaar, en 'geloof' heeft te maken met wederzijds vertrouwen. Daar is plaats voor velen.”

Behalve pastoor van Geysteren is Van Kempen de begeleider van priesters in zes dekenaten. Uit gesprekken met collega's maakt hij op dat de wisseling van de wacht in Roermond ruimte heeft gecreeerd. Onder Gijsen is Limburg een gepolariseerd en een geisoleerd bisdom geworden. Gelovigen en priesters met ieder hun eigen gedachten over onze tijd en hoe daar pastoraal mee moet worden omgegaan, ontliepen de communicatie met andersdenkenden of gingen in vage bewoordingen spreken. Er was geen 'gezonde' kritiek meer mogelijk en ervaringen vulden elkaar niet meer aan. Op die manier, aldus Van Kempen, moet je wel eenzijdig worden.

Nu breken er andere tijden aan. Althans, dat is de hoop en verwachting van velen. Men kan weer dieper ademhalen, er kan weer naar elkaar worden geluisterd en er kunnen misschien verbindingen worden gelegd.

In Limburg beseft men terdege hoe waardevol een bisschop kan zijn, als een gezagvolle figuur in de verscheidenheid, die kan corrigeren, stimuleren en aanvullen. Van Kempen: “De nieuwe man vindt een grote verwachting en welwillendheid. Daar kan hij naar mijn gevoel echt op rekenen. Na zoveel jaar is iedereen echt blij als het goed gaat. De vreugde doet misschien wat folkloristisch aan, want Limburg komt nu naar voren zoals Limburg dat ook kan, met vertier en vlagvertoon.”

Een “soyeuze vertoning van het volk aan de bisschop. Ingetogen feestelijk, met een bourgondisch karakter”, belooft Hans Cremers ons. Hij heeft de regie van het burgerlijk welkom in handen en doet dat zwierig, zich verheugend op een 'zingende en lachende kerk'. Alle respect voor Gijsen, die beslist kwaliteiten had en in een moeilijke tijd keihard heeft gewerkt, aldus Cremers, maar het was zo stil. Het kloppend hart ontbrak. De nieuwe bisschop is meer dan een meneer in het bisschoppelijk paleis. Hij wil niet resideren, maar hij wil pastoor blijven en als het even kan op zondag de hoogmis in de kathedraal vieren.

Wiertz krijgt alle krediet die hij nodig heeft, verzekert Cremers. Hij wordt bijgevallen door Leon Evers en Wim Pijpers, coordinatoren muziek en schutterijen. Limburg wil deze bisschop, de eerste die na een groot aantal jaren in Roermond wordt gewijd, laten zien dat hij hartelijk welkom is. Als Wiertz de kathedraal uitkomt, zullen alle klokken van de provincie luiden en tijdens de voettocht naar de Oranjerie (waar de receptie plaatsvindt) zal het historische en het eigentijdse Limburg zich aan hem presenteren. De bisschop is als de rivier de Maas, die zijn meanderende gang door de bevolking gaat.

Op zijn weg ontmoet hij onder meer schutters, sporters, communicantjes, ruiters en jazz-muzikanten. Op de Markt worden vijftig saluutschoten afgegeven door de schutterij uit Ool, die nog over een antiek maar zeer deugdelijk kanon beschikt, en voor het bisschoppelijk paleis wordt hem een monseigneurbiertje aangeboden, een speciaal Lindeboombiertje met het wapen van de bisschop op het etiket. “Ik heb gehoord dat Wiertz een bourgondier is. Liefde gaat door de maag. Als liefde tot God ook door de maag kan, is dat meegenomen”, aldus Cremers. En al die tijd zal Wiertz worden omringd door zijn persoonlijke lijfwachten, de bielemennekes. Grote, forse kerels die alleen al door hun uiterlijk gezag inboezemen. In vroeger tijden waren ze er om voor een processie obstakels uit de weg te ruimen, nu zijn ze er om de weg te banen voor de bisschop.

Kerk, kunst en cultuur zijn volgens de heren van het burgerlijk welkom in Limburg niet van elkaar los te denken. Bijna alle tradities, feesten en gebruiken zijn kerkelijk gekruid en met de inhuldiging van de bisschop komt de geschiedenis weer tot leven. Alle drie hebben ze trouwens een indrukwekkende kennis van historische zaken. “We zijn gevoelig voor traditie”, zeggen ze. “Niet dat het ons leven bepaalt, maar als je je tradities aan de kapstok hangt, ben je een barbaar.” Heden en verleden - in de kathedraal sluit het minder naadloos aan. Er is hier de laatste weken hard gewerkt om de schade van de aardbeving van vorig jaar te herstellen, maar klaar is de klus niet. Desondanks worden de steigers tijdelijk afgebroken en dat is iets waarvoor de aanwezigen weinig begrip kunnen opbrengen. De 'poppenkast' rond de inwijding zegt ze niks, maar kost wel handen met geld.

De penningmeester van het kerkbestuur, Frank Slenders, reageert lakonieker. De kerk moet nu gewoon worden gepoetst, zegt hij. In feite is dat een reuze schoonmaakbeurt voor niks, want daarna worden de steigers opgebouwd en gaan ze opnieuw aan het werk, maar daar stapt het bestuur overheen. “De bisschop van Roermond moet in zijn eigen kathedraal zijn zetel in kunnen nemen. Dat is geen punt van discussie geweest. Zo chauvinistisch zijn we wel.”

“In andere bisdommen is de kathedraal eigendom van het bisdom, maar in Roermond valt die onder het beheer van het kerkbestuur. De kerk is ooit gebouwd als parochiekerk en pas later, in de zeventiende eeuw, als bisschopskerk in gebruik genomen. Een andere kerk, de Munsterkerk, heeft nu meer de functie van parochiekerk. Dat is onze huiskamer, de kathedraal is de salon. Een imponerend gebouw, waar alles groot en hoog is, ook de kosten, zeg ik dan als penningmeester.”

De wijding heeft een aantal ingrepen en voorzieningen versneld. De deuren, die pas volgend jaar een beurt zouden krijgen, zijn geverfd, er is een nieuwe rode loper gekocht, in de toren is een constructie voor de vlaggen bedacht en de sacristie is opgeverfd. Blijven over: de tuin die nog moet worden opgeknapt en het straatje rond de kathedraal. Het versieren van de kerk, een bloemstukken in de gepaste pauselijke kleuren, komt voor rekening van het bisdom. Maar, benadrukt een vermanende bisdomvoorlichter Ad Janssen, de liturgische voorschriften zijn zeer sober. “Het gaat tijdens de viering van de eucharistie om het lichaam van Christus en niet om de bloemenzee. Dat zou de aandacht alleen maar afleiden.” En: “Een bisschopswijding is een fenomenaal gebeuren. Daar gaat het om de kerk zelf. Als ooit de Heilige Geest tastbaar is, dan tijdens dit soort diensten.”

Wie zich ook op de route of voor de televisie moge installeren - de KRO zendt de plechtigheden rechtstreeks uit - niet Olga van Kollenburg van de werkgroep vrouw-geloof-leven. De vrouwen hebben jarenlang zonder bisschop geleefd en op de berichten over de nieuwe bisschop reageren ze stoicijns. “De werkgroep zal de nieuwe ontwikkelingen open tegemoet treden, maar niet zelf initiatieven nemen richting bisschop. Daar zijn we heel duidelijk in”, zegt Van Kollenburg. Een van haar voorgangsters, Lien Willems, is duidelijker: “De bisschop laat me koud.”

In feite heeft de werkgroep haar bestaan te danken aan bisschop Gijsen. Een jaar of tien geleden deden de traditionele vrouwengroepen in de provincie het verzoek aan de bisschop om aandacht te schenken aan de vragen van vrouwen in de kerk. Gijsen antwoordde afwijzend. Individuele vrouwen, aldus de bisschop, konden met hun vragen altijd bij de deken of bij hemzelf terecht.

Zonder steun van de kerk, die in andere bisdommen basisvoorwaarden verschafte, is toen toch een groep opgericht, die volkomen los van het bisdom opereert. Of het anders kan en moet, is volgens Van Kollenburg “koffiedik kijken”. “We hebben intussen onze eigen mogelijkheden geschapen en onze eigen prioriteiten. Contact met het bisdom staat niet bovenaan het lijstje. Wiertz lijkt me een aimabele man, maar meer kan ik niet zeggen. Ik hoop dat hij ook voor vrouwen een mens wil zijn en zicht wil krijgen op de problematiek van vrouwen. Vrouwen vormen een enorm potentieel en hebben heel veel goeds te vertellen. De kerken vergeten wel eens dat er veel kennis, levenswijsheid, visie, creativiteit en spiritualiteit bij vrouwen is te vinden. Het is tijd dat ze daar eens naar gaan luisteren.”

Ook deken J. Schreurs van Schinnen krijgt de kwestie vrouwen en de bisschop voorgelegd. “Als Wiertz bisschop is”, antwoordt Schreurs, “is hij dat van alle mensen. Hij zal moeten onderkennen dat er een apart appel van vrouwen uitgaat. Dat zal wellicht een specifiek aandachtspunt moeten zijn. Hoe hij daarmee om moet gaan, is een volgend probleem.”

De deken werkt twee dagen per week als aalmoezenier van sociale werken en heeft in die functie veel contact met maatschappelijke groeperingen. Ook hij constateert een gevoel van opluchting en verademing in het bisdom. “Ik hoop en verwacht dat Wiertz in staat zal zijn om saamhorigheid te scheppen. De uitersten van de beide polen in het bisdom bereikt hij niet, maar hij zou een breed middenveld moeten mobiliseren, met ruimte voor pluriformiteit.” Wil de nieuwe bisschop een einde maken aan de isolatie en polarisatie van Limburg, dan moet hij dat wel doen binnen de bestaande structuren en in samenwerking met de mensen die de laatste twintig jaar onder Gijsen zijn gegroeid. Die structuren kun je niet zomaar afschaffen, aldus de deken, want je hebt niet meteen iets anders om het in te vullen.

Er valt een lange lijst knelpunten op te sommen , waar de bisschop voor komt te staan. Allereerst moet Wiertz gaan communiceren met groepen als Acht Mei, Marienburg en de Solidariteitsgroep van priesters. Vervolgens is er het specifieke probleem rond de scholen - het eigen onderwijsreglement van Gijsen, waar maar heel weinig scholen mee akkoord konden gaan - het vraagstuk van de pastorale werkers of werksters die in Limburg nooit officieel door de bisschop zijn erkend of benoemd, de deelname aan het landelijke diakonaal beraad, waar het bisdom zich tot nu toe afzijdig van heeft gehouden, de deelname aan het landelijk overleg van personeelsfunctionarissen waar Roermond evenmin aan meedoet, de aparte missie en vastenactiviteiten van het bisdom dat onderdeel zouden moeten worden van een landelijke organisatie en de status van de Universiteit voor Theologie en Pastoraat in Heerlen, dat tot nu toe een 'Fremdkorper' is in het bisdom.

Wiertz, het wordt vaak opgemerkt, staat dicht bij de mensen. Hij zal een vorm van episcopaat ontwikkelen, waaruit geen kerkvorst naar voren komt, maar een pastor. Schreurs vindt dat in onze tijd de meest adequate vorm. “We willen een bisschop in ons midden. Dat is alom geaccepteerd. Wat ter discussie staat, is de realisatie van het ambt. De dominante verwachting is dat een bisschop herkenbaar is als pastor. Bij Wiertz is dat het geval, hij kan praten met mensen en heeft, in tegenstelling tot Gijsen, een plezierige, persoonlijke manier van presentatie. Dat heeft enthousiasme veroorzaakt.”

Dat de nieuwe bisschop uit Limburg komt, is volgens Schreurs een goede zaak. Wiertz spreekt de taal en hij kent het denken en voelen dat achter de taal schuilgaat. Dat maakt de communicatie een stuk makkelijker. Of zoals bisdomvoorlichter Janssen zegt: “Wiertz is een innemende persoonlijkheid, een gewoon mens, zonder kapsones en zonder academische misvormingen. Velen in het Limburgse land zijn door deze benoeming aangesproken. Dat laat zich niet meteen vertalen in kerkgang, maar iedereen herinnert zich dat hij rooms-katholiek is.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden