'Ik heb er een leven bij gekregen'

Twintig jaar geleden schreef Anna Enquist

- toen al een gevierd dichter - haar eerste roman. 'Het meesterstuk' was meteen haar doorbraak. Voor de zomer verscheen haar jongste roman, 'Kwartet'.

Kunst is een ambacht, stelt Henk Spaan in de rubriek De Tegel (pagina 47). Koren op de molen van Anna Enquist, die niet voor niets met Spaan bevriend is. De poeha die soms aan het schrijverschap kleeft, is aan haar niet besteed. "Ik heb nooit de behoefte gehad om in een hutje op de hei te gaan zitten schrijven. Dat kon ook helemaal niet. Ik had twee banen en een gezin." Sinds haar doorbraak met 'Het meesterstuk' (1994) is schrijver het vak dat ze erbij heeft gekregen. Sterker: "Ik heb er een heel leven bij gekregen."

undefined

Voelde uw succesvolle debuut als romanschrijver ook als een doorbraak?

"Ik was al een paar jaar eerder doorgebroken als dichter. Dat was veel meer een idioot soort doorbraak. Ineens stond ik in allerlei top-10's. Dat kwam nooit voor, dat gedichtenbundels in die mate verkocht werden. De laatste keer dat dat gebeurde was met Neeltje Maria Min - tien of misschien wel twintig jaar daarvoor.

Als het zo makkelijk gaat, dacht ik, dan kan ik ook wel eens een roman proberen. Ik had al wel een plan, maar ook een gezin, een baan en dus geen tijd. Ik heb 'Het meesterstuk' in de vakantie geschreven, in drie maanden tijd."

undefined

Was dat geen gekkenwerk?

"Ja, dat was het. Gekkenwerk. Maar ik moest het op dat moment schrijven. Ik had de hele structuur in mijn hoofd - heel anders dan mijn laatste roman 'Kwartet', die had ik helemaal niet gepland.

Ik had toen nog geen idee van die ambachtelijke kant. Ik was nog geen schrijver, ik was een lezer. Er zat niks anders op dan achter elkaar doorschrijven, ik kon niet riskeren dat het mislukte."

undefined

Een titel als 'Het meesterstuk' schept wel verwachtingen.

"De kritieken waren ook enorm heftig. Zowel voor als tegen. Heel verwarrend. Mijn uitgever kon gelukkig goed relativeren. Als er dan een negatieve recensie was verschenen, zei hij: 'Je moet de centimeter er naast leggen.' Als het maar een groot stuk was, bedoelde hij, dan is het goed.

Ik geloof dat er 400.000 exemplaren zijn verkocht van 'Het meesterstuk'. Er ging een hele nieuwe wereld voor me open. Ik dacht echt: wat gebeurt er? Het was wel heel vermoeiend allemaal. Het was teveel. Ik had ook die baan nog."

undefined

Want naast schrijfster bent u psychoanalytica. Valt er een psychoanalyse te maken van het fenomeen doorbreken?

"Mijn analyse zou zijn dat het me moeite kostte om me te identificeren met het schrijverschap. Ik was psychoanalytica, ik was pianist. Dat was wat ik was. Geen schrijver. Ik had er ineens een heel leven bij gekregen."

undefined

Vervolgens komt dan onherroepelijk die tweede roman. Had u, na uw doorbraak, niet het gevoel dat er mensen over uw schouders meekeken?

"Daar had ik niet zo'n last van. Ik voelde me niet bekeken of bezwaard. Ik had al een vak, was financieel niet afhankelijk van het schrijven. Het is toevallig zo gegaan. En ik was al ouder, natuurlijk, dat scheelt ook.

Hoe oud was ik? Eind veertig? Wat dat betreft heb ik wel een a-typische ontwikkeling doorgemaakt, hoor.

Ik had er ineens een derde vak bij gekregen en daarin was ik helemaal eigen baas. Het boek had ik bovendien al in mijn hoofd. Ik wilde heel graag een roman over pianospelen schrijven. Dat is 'Het geheim' geworden."

undefined

In 'Het meesterstuk' valt enkele keren het woord neger, als omschrijving. Kan dat nog? Ik bedoel: Doet de tijd niet ook wat met taal?

"Woorden krijgen in de loop der jaren andere connotaties, anders dan je indertijd bedoelde. Dus zou je dat nu wellicht niet zo schrijven. Er zitten veel kanten aan. Enerzijds: een boek geeft door de woordkeus een beeld van het sociaal-culturele klimaat van de tijd waarin het werd geschreven, en dat is wel aardig. Anderzijds: als een woord een sterkere beledigende connotatie heeft gekregen is het misschien niet goed om het te handhaven. Hoever ga je daarin? Terug tot welke tijd? Ik zelf ben geneigd oude teksten te laten zoals ze zijn en niet te herschrijven. Ik heb collega's die daar anders over denken, vooral dichters."

undefined

Bent u zelf anders gaan schrijven?

"Ambachtelijk heb ik wel wat geleerd. Technisch beter, minder uitleggerig. Ik heb het ook niet meer nodig om een heel plan te maken. Al hebben 'Het meesterstuk' en 'Kwartet' qua opzet wel veel gemeen. Opvallend, maar het is toevallig.

Ik vertrouw nu meer op mezelf. Als ik eenmaal een interessant hoofdpersoon heb, dan weet ik: dan wordt het wel wat."

undefined

Kunst is dus inderdaad een ambacht?

"Ha! Dat ben ik helemaal met Henk Spaan eens. Daarom vind ik het ook zo geweldig om voor Hard Gras te schrijven. Gek, eigenlijk. Het is een idioot gebied, dat voetbal, maar daar voelde ik me wél vanaf het begin bij horen. Geen enorm hoogmoedig gedoe, geen kapsones. Schrijven zien als ambacht. Discipline. Gewoon elke dag 500 woorden schrijven en lukt het niet, dan is er morgen weer een dag."

undefined

'Het meesterstuk'

Het verhaal van 'Het meesterstuk' - nu gratis als e-book te downloaden - is geënt op het dramatische schema van de opera Don Giovanni van Mozart, met kunstschilder Johan Steenkamer in de rol van eigentijdse Don Juan.

De drie delen van elk drie hoofdstukken worden voorafgegaan door een citaat uit het libretto dat Lorenzo Da Ponte schreef voor Mozarts opera.

De roman kwam op 1 september 1994 uit bij De Arbeiderspers, belandde al snel in de boeken-top-10 en werd bekroond met de Debutantenprijs.

Nog voor verschijning waren de Duitse vertaalrechten al verkocht, een unicum in de geschiedenis van de Nederlandse literatuur.

Andere bekende romans van Anna Enquist zijn 'Het geheim' (1997), 'De thuiskomst' (2005), 'Contrapunt' (2008) en 'De verdovers' (2011). 'Kwartet', haar jongste roman, verscheen in juni dit jaar.

Trouw biedt zijn lezers tien doorbraakromans aan, te bestellen via trouw.nl/webshop. Volgende week start een schrijfwedstrijd (thema: 'De doorbraak'), voor wie zelf droomt van doorbreken. Wat komt daarbij kijken? Wat vinden uitgevers van al die manuscripten? In interviews gaan gevestigde schrijvers als Arnon Grunberg, Abdelkader Benali en Marente de Moor de komende maand in op hun 'doorbraakroman'. En ze vertellen over hun ervaringen met het publiceren van hun eerste boek.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden