'Ik heb een antwoord op elk moreel probleem: vraag dus maar'

Egypte is vol van God. Zestig miljoen moslims leven er, net als zes miljoen koptische christenen, in Zijn haast tastbare nabijheid. Twaalf portretten van 'slands religieuze smaakmakers. Vandaag Azharsjeik Bayoemi: ,,Wat de Moslimbroeders willen, willen wij ook.''

Koert van der Velde

Binnen de islamitische wereld geldt de duizend jaar oude Azhar-universiteit als hét topinstituut. Minder prestigieuze doch voor velen waarachtiger, fundamentalistischer concurrenten leggen de Azharsjeiks echter het vuur aan de schenen. Begin mei gebeurde dat zelfs vrij letterlijk, toen de politie met veel geweld 5000 demonstrerende Azharstudenten weer de campus in een voorstad van Cairo probeerde op te drijven.

De studenten eisten een verbod op een al bijna twintig jaar oude roman van de Syrische schrijver Haider Haider. De seculiere en religieuze autoriteiten reageerden geprikkeld: gezeur om een oud boek. Maar uit de leuzen van de studenten blijkt waar het hen werkelijk om gaat: ,,Wij offeren ons bloed voor de islam. Terug naar de Koran. Terug naar de islam!''

In feite schreeuwden de studenten om de uitvoering van het programma van de in Egypte verboden partij van de Moslimbroeders. Boze tongen - de broeders niet in de laatste plaats - suggereren dat de geheime dienst achter de rellen zat: religieus geweld biedt een excuus om de Moslimbroeders uit te blijven sluiten van de geplande parlementsverkiezingen dit najaar.

Een interview met de door de staat benoemde Azhar-baas Tantawi, Egyptes hoogste religieuze autoriteit, zit er niet in. Het Press Centre, dat de aanvraag behandelt, de ingeleverde vragenlijstjes weegt en de kandidaat-interviewers bespioneert, blijft herhalen: morgen terugbellen.

De tweede man van de Azhar - Egyptes vierde man in de religieuze hiërarchie - is wel zonder tussenkomst van de perscensuur beschikbaar. Azharsjeik Abdel Mo'ti Mohammed Bayoemi is het hoofd van de theologische faculteit en lid van het presidium dat fatwa's afkondigt, beslissingen over wat een moslim wel en niet mag. Bayoemi staat - anders dan de hogere drie - bekend als 'open', 'eerlijk' en 'niet bang voor zijn mening'.

,,Wij houden ons bezig met alle mogelijke morele problemen, voor moslims van alle landen in de wereld. Vraag dus maar.''

Meer dan negentig procent van de Egyptische vrouwen wordt min of meer grondig besneden - meestal met een beroep op de islam. Is het niet tijd voor een campagne van uw prestigieuze instituut om aan deze wantoestand een einde te maken?

,,Er is geen wet in de Koran te vinden die zegt dat vrouwen besneden dienen te worden. Maar stel dat wij er campagne tegen zouden voeren. Dan zouden ook de vrouwen die om medische redenen besneden moeten worden, dat niet meer worden. En dat willen we natuurlijk voorkomen.'' Om wat voor medische redenen het gaat, weet Bayoemi niet.

Wat vindt u van de verboden Moslimbroeders, die van Egypte een islamitisch land willen maken?

,,Egypte is al een islamitisch land. De islam beslaat elk domein van het openbare leven. Alleen het familierecht is niet van staatswege islamitisch: moslims en christenen hebben ieder hun eigen huwelijks- en erfrecht.

Wat de Moslimbroeders willen, willen wij ook. Hun program is het onze. Het verschil zit hem in persoonlijkheden. De leiders van de Moslimbroeders hebben onuitstaanbare karakters. Als zij een grotere rol zouden spelen, zou dat funest zijn voor de sociale vrede in het land. Daarom is het beter als zij niet meedoen aan de komende parlementsverkiezingen.''

Erg democratisch ingesteld bent u niet?

,,De islam heeft haar eigen model voor democratie. Rechtvaardig handelen, gelijkheid en debat zijn de drie elementen. We zijn nog bezig dit model verder te ontwikkelen.''

Wat vindt u van de zogenaamde niet-orthodoxe volksislam?

,,Dat is folklore van mensen met een zeer beperkt begrip van de islam. Hun methoden zijn verderfelijk. De overheid doet er alles aan om de macht van deze charlatans op het gewone volk te breken. We zijn niet tegen het volk, maar wel tegen de op geld beluste pseudo-leiders. Ook zij die geen geld vragen, moeten worden bestraft. Want die willen cadeautjes, of genieten van het misleiden.''

U verdedigt de schending van de internationaal geldende, ook door Egypte ondertekende verdragen voor godsdienstvrijheid.

,,Die lieden hebben helemaal geen godsdienst.''

Is het niet aan God zelf om dat te beslissen?

,,Dat heeft hij al gedaan. Lees maar na in de Koran.''

Moet het christendom dan niet ook worden vervolgd? Is dat volgens u niet ook vals?

,,Het christendom is deels waar, deels vals. Vanwege het ware deel moeten moslims christenen respecteren.''

Schaamde u zich niet een beetje voor uw land, toen uw collega Nasr Abu Zeid, van de Cairo University, naar Nederland vluchtte nadat de rechtbank had bepaald dat diens koranuitleg godslasterlijk was en dat hij daarom van zijn vrouw moest scheiden, omdat een moslimvrouw niet met een ongelovige getrouwd zou mogen zijn?

,,Ik heb Nasr een brief gestuurd, met de vraag of hij dit onderschrijft. Zo ja, dan kan er over verzoening worden gesproken, zo nee, dan valt er niks te praten. Dan is hij te ver van de islam verwijderd - maar nog wel een moslim. Pas als iemand echt weigert om de Koran te begrijpen, is hij geen moslim.

Nasr heeft gezegd dat man en vrouw een gelijk erfdeel behoren te krijgen. Dit is volkomen onjuist: de vrouw krijgt maar de helft. Dit is een ernstige inbreuk op het islamitisch recht zoals dat in de Koran is geformuleerd.

Verder stelt hij dat de Koran in een bepaalde sociale context is geschreven en dat hij daarom steeds anders moet worden uitgelegd. Maar de Koran bestaat maar voor een deel uit regels die van tijd en plaats afhankelijk zijn. De rest is onveranderlijk, zoals het erfrecht.

Het heeft ook geen enkele zin socio- of psychologisch onderzoek te doen naar de profeet Mohammed. Want de Koran komt niet van hem, maar van God. En als je al onderzoek doet, dan is er een grens: de basis van de islam mag er niet door veranderen, de Koran moet altijd het geopenbaarde woord van God blijven, van de eerste tot de laatste zin.

De Koran is als een kristal. Vanuit iedere hoek ziet hij er anders uit. Als men het kristal zelf maar niet verandert.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden