Ik heb dementie, meldt de speld op zijn jas

Ouderenzorg | Reportage | Een herkenningsteken in de vorm van een speldje zorgt dat iemand met dementie wordt herkend en indien nodig hulp krijgt. Er zijn al zo'n honderd dragers.

MARTEN VAN DE WIER

Daar stond Ad Verhoek (92) dan: ergens in Helmond was hij met zijn fiets per abuis een brandgang ingereden. Verhoek woont tien kilometer verderop, in buurdorp Nuenen, maar dat wist hij even niet meer. Zelfs zijn naam was hij kwijt. Hij sprak een omwonende aan. "Ik zei: 'Mag ik u lastigvallen, want ik weet het echt niet meer'." Verhoek dacht er nog wel aan zijn helpers te wijzen op het speldje op zijn revers: een hoofd en profil, met een slinger vergeet-mij-nietjes en een telefoonnummer.

Het noodnummer op de dementiespeld brengt bellers 24 uur per dag in contact met de stichting 2109 - vernoemd naar 21 september, Wereld Alzheimer Dag. Als iemand dwalend wordt gevonden, informeert de stichting de familie. Die kan zorgen dat de spelddrager weer thuiskomt. Inmiddels zijn er zo'n honderd dragers, vooral in de regio Eindhoven. "Het is net zoiets als de paperclip: iemand moet er als eerste opkomen", zegt Simone den Uijl, die de stichting oprichtte. Ze kent de patiëntengroep goed: in het dagelijks leven runt ze met haar man een kleinschalige dagopvang.

Voor Verhoek is het speldje een manier om langer zelfstandig te kunnen blijven wonen. "Hier ben ik vrij en gelukkig. Ik kan alles aan op mijn fiets. Dat denk ik tenminste", vertelt hij met pretogen aan zijn eettafel in Nuenen. "De eerste keer dat ik verdwaalde, kneep ik hem wel", vertelt hij. Nu voelt hij zich veilig met zijn speld.

Zijn familie gunt Verhoek zo lang mogelijk zijn vrijheid. Maar zouden mensen als hij niet beter af zijn in een verpleeghuis? "Voor dementerenden is een vertrouwde plek belangrijk", reageert Den Uijl. "Vaak zie je dat juist het licht uitgaat als iemand naar een verpleeghuis gaat. En ook vanuit een verpleeghuis gaan mensen dwalen."

Het speldje is er niet alleen voor noodgevallen. Den Uijl wil dat dementerenden ook in andere situaties herkend worden, en op meer hulp kunnen rekenen. Ook Verhoek stuit wel eens op onbegrip. "Ik ben een keer met mijn fiets aan de hand een winkel ingelopen. 'Ben jij hartstikke gek', zei iemand die daar werkte. Ik zei: 'Nou, houd je gemak maar'."

Den Uijl heeft meer voorbeelden. "Als iemand verward en uitgeput op een bankje zit, denken mensen al snel dat hij of zij een slok te veel op heeft, in plaats van dat ze hulp aanbieden. En iemand die in een winkel niet betaalt, wordt vaak door de politie afgevoerd. Regelmatig blijkt later dat het om dementie gaat."

De stichting 2109 schakelt daarom ook winkeliers in. Zij krijgen een bordje in hun zaak met het beeldmerk van het speldje, en de tekst 'Wij (h)erkennen dementie'. Medewerkers krijgen informatie over de aandoening. In Den Uijls eigen woonplaats Son en Breugel doen ruim vijftig ondernemers mee.

Ook cafetariahouder Leon Spierings. Hij is blij met het initiatief. "Als mensen de zaak inlopen en verdwaasd rondkijken, dan denk je eerst 'wat een rare kwibus'. Nu denk ik vaker aan dementie." Ook bij Etos, Albert Heijn en kledingzaken prijkt het bordje op de balie.

Maar willen dementerenden wel rondlopen met een herkenningsteken? Den Uijl erkent dat niet iedereen daarvoor voelt. Het woord dementie heeft ze bewust niet op de speld gezet, om het iets makkelijker te maken. Tegelijkertijd hoopt ze het taboe te doorbreken. Ze wil het speldje met de hulp van vrijwilligers ook elders in het land introduceren.

Verhoek heeft er geen moeite mee het speldje te dragen. Hij schudt krachtig nee. "Ik hoor er ook bij."

undefined

Dementie neemt fors toe in Nederland

Nederland telt volgens Alzheimer Nederland zeker 270.000 mensen met dementie. Dat aantal stijgt tot 430.000 in 2030, zo is de verwachting. Het aantal nieuwe gevallen van dementie per leeftijdsgroep is de afgelopen jaren procentueel gedaald, waarschijnlijk vanwege betere leefgewoonten en zorg. Toch neemt het absolute aantal mensen met de aandoening fors toe door de vergrijzing en de gestegen levensverwachting.

Het ministerie van volksgezondheid is samen met Alzheimer Nederland en andere organisaties de campagne 'Samen Dementievriendelijk' gestart.

10 procent van de 65-plussers heeft dementie en 40 procent van de mensen boven de 90. Maar er zijn ook veertigers en vijftigers die dementeren. In Nederland gaat het om 12.000 mensen jonger dan 65.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden