Interview

'Ik heb de zoon van Kadafi gedood'

Libische rebellen in augustus 2011. Mohammed Al Shosni staat niet op de foto. Beeld AP
Libische rebellen in augustus 2011. Mohammed Al Shosni staat niet op de foto.Beeld AP

De Libische rebel Mohammed Al Shosni schoot in 2011 de zoon van dictator Kadafi dood. Mohammed, die nu in Syrië is om zijn jongere broer terug te halen, heeft absoluut geen spijt. 'Mutassim was schuldig en ik gaf hem wat hij verdiende.'

Ik heb Mutassim gedood. Ik en niemand anders." Hij zegt het rustig, zonder zichtbare emotie. "Ik heb niks verkeerds gedaan." Mohammed Al Shosni heet hij, een voormalige Libische rebel die ruim twee jaar geleden een einde maakte aan het leven van Mutassim Kadafi. De zoon van de Libische leider was samen met zijn vader Tripoli ontvlucht toen de rebellen de Libische hoofdstad innamen.

Mutassim was in ons land ook bekend als goede vriend van het Nederlandse fotomodel Talitha van Zon. Zij was erbij toen Tripoli viel en raakte gewond toen rebellen in haar hotel op zoek gingen naar leden van het regime. Zij sprong in paniek van een balustrade van het atrium van het hotel.

Al Shosni vertelt voor het eerst uitgebreid in het openbaar zijn verhaal en doet dat op een opmerkelijke plek: ergens op de grens met Syrië.

Opsporingsbevel
Heeft hij opnieuw de wapens opgenomen, maar nu in een ander land? "Nee, ik ben zelf geen jihadist, maar ik ben hier vanwege mijn broer van 15. Die is stiekem naar Syrie vertrokken en ik wil hem terug naar Libië halen. Hij is veel te jong om rebel te zijn en het conflict in Syrie is heel anders en veel ingewikkelder dan in Libië."

Veel Libiërs, meestal oud-rebellen, vechten mee tegen Assad. Volgens Mohammed is zijn broer door een Syriër die zich als Libiër uitgaf naar het oorlogsgebied gelokt. "Ik heb die man gevonden, omdat ik mij voordeed als jihadist. Het werd ruzie en ik heb met hem gevochten."

Maar Mohammed was nog maar net aan deze reis begonnen of hij ontdekte dat hij zelf ook in de problemen is. "Een paar dagen nadat ik was vertrokken, is er plotseling een internationaal opsporingsbevel tegen mij uitgevaardigd. Dat weet ik van een vriend die bij de VN werkt. Ik sta op een niet-openbare lijst van mensen die moeten worden aangehouden, zo zei hij."

Mohammed is teleurgesteld dat hij nu wordt gezocht. "We waren oorlogshelden, wij hebben de Kadafi's gevonden. Nu zijn we van vrijheidsstrijders criminelen geworden."

Mohammed was in ieder geval ook voor zijn broertje een oorlogsheld. "Hij was toen nog 13 en we namen hem wel eens mee naar de frontlinie. Ik heb daar nu wel spijt van. Want dat heeft hem waarschijnlijk gestimuleerd om een zelfde pad te gaan bewandelen, maar dan in Syrië."

null Beeld Mutassim Kadafi, kort voor hij werd doodgeschoten. Beeld uit een videofilm gemaakt door Libische rebellen.
Beeld Mutassim Kadafi, kort voor hij werd doodgeschoten. Beeld uit een videofilm gemaakt door Libische rebellen.

Gedroomd van revolutie
Tijdens het gesprek gaat steeds zijn telefoon. Het is zijn moeder die afwacht of haar jongste zoon wordt gevonden. Mohammed drukt de oproepen weg en vertelt over het begin van de opstand in Libië. Hij woonde toen al vijf jaar op Malta en werkte voor een Italiaans bedrijf. "Ik heb altijd gedroomd van een revolutie en toen die daadwerkelijk begon, ben ik meteen terug gegaan naar Libië. Met vijf vrienden ben ik naar Misrata gereden, een stad ten oosten van Tripoli. De rebellen daar stonden eerst argwanend tegenover ons, maar algauw gingen we, zonder training, naar de frontlinie. Drie keer raakte ik gewond. Van ons groepje van zes ben ik nog als enige in leven."

Misrata vecht zich vrij en later volgt, onverwacht snel, de val van de hoofdstad Tripoli. Maar Kadafi is verdwenen en niemand weet waar hij is. Een van de weinige plaatsen die de rebellen nog niet onder controle hebben is Sirte, de thuisbasis van Kadafi. Mohammed trekt daar met andere rebellen heen. "We wisten niet of Kadafi daar zat, maar we kregen wel steeds meer aanwijzingen. Op een dag kwam een jongen naar ons toe en die zei 'Kadafi is hier. Ik heb hem zelf gezien.' Ook namen we een van Kadafi's mannen krijgsgevangen en konden via zijn radio luisteren naar hoe Mutassim bevelen gaf.

"In de ochtend van 20 oktober 2011 kregen we al vroeg van de Navo te horen dat er een konvooi met zo'n 40 auto's vertrok uit Sirte, vrij kort daarna gevolgd door twee Navo-aanvallen. Op de radio hoorden we dat het konvooi van Kadafi was geraakt."

Vuurgevecht
Mohammed reed erheen met een paar medestrijders. In een grote tuin zagen ze vijf mannen in hun richting rennen. Een vuurgevecht ontstond. "Mijn vriend doodde er twee voor hij zelf werd gedood. Eén man rende weg. 'Ik riep: Mijn god dat is Mutassim,' vertelt Mohammed. 'Iets verderop vonden we hem. Hij was een boom in gevlucht. Ik schoot op de boom en dwong hem naar beneden te komen."

Eerst beweerde Mutassim dat hij iemand anders was, maar toen Mohammed dat niet serieus nam zei hij: "Ga je mij doodschieten? Neem mij mee naar de rechtbank." Mohammed antwoordde: "Ik weet niet waar die is".

Op YouTube is te zien wat daarna gebeurt. Mutassim is meegenomen naar een huis en ligt op een matje in een kamer. Mohammed reikt hem een fles water aan. "Ik hoef niet te praten met tieners", zegt Mutassim.

Mohammed belde tussendoor met zijn militieleider. "Ik zei: we hebben Mutassim. Hij zei: als jij zelf niks met hem wil doen, breng hem hier. Voor mij was het toen duidelijk: mijn baas maakte mij in bedekte termen duidelijk dat ik hem moest doodschieten. De Navo kon namelijk onze satelliettelefoons afluisteren."

null Beeld Mohammed Al Shosni
Beeld Mohammed Al Shosni

Om te voorkomen dat er meer mensen naar de plek waar Mutassim zat zouden komen, reed Mohammed met hem weg naar een andere locatie. "In de auto vertelde ik hem dat hij zou sterven. Hij zei alleen maar: 'jij zult na mijn dood niet veel langer leven'. Toen hebben we hem ergens buiten in de hoek van twee muren neergezet en heb ik hem met drie kogels in zijn borst doodgeschoten."

In een ander filmpje op YouTube staat Mohammed naast een witte pick-uptruck met daarin het dode lichaam van Mutassim als een scheefgezakte bebloede passagier op de achterbank.

Geen audio- of video-opnamen
Van Mutassim noch van vader Kadafi is een video te vinden van het precieze moment van doodschieten. "Ik heb de drie mensen die ooggetuigen waren toen ik Mutassim doodde expliciet opgedragen niet te filmen." Hij beweert dat er van het moment dat vader Kadafi wordt doodgeschoten wel beelden zijn, maar dat die worden weggehouden.

Mohammed heeft nooit met journalisten willen praten. Ook nu weigert hij audio of video-opnamen. "Die kunnen ze tegen mij gebruiken, een geschreven interview niet." Hij zegt nooit spijt van de standrechtelijke executie te hebben gehad. "Ik heb wel even getwijfeld of ik met Mutassim naar de rechtbank moest. Maar kijk nu wat er met Saif al-Islam gebeurt (de oudste zoon van Kadafi die vastzit bij een Libische militie). Het Westen bemoeit zich ermee, vindt dat hij in Den Haag moet worden berecht. Veel gedoe dus, stel je voor dat ze er twee hadden."

Dat er nu een internationaal opsporingsbevel ligt, vindt Mohammed lastig voor zijn terugvlucht naar huis. "Maar er is een andere, geheime route naar Libië. Als ik mij alsnog moet verantwoorden dan loopt dat goed voor mij af. Ik weet mijn hele leven al wat voor schurken die Kadafi's waren. Mijn oom, naar wie ik ben vernoemd, is in 1984 door hen gedood. Ik zag zelf tijdens de revolutie waartoe ze in staat waren. Mutassim was schuldig en ik gaf hem wat hij verdiende."

Zweethanden
Als Mohammed aan het eind van het gesprek, iets in het notitieboek van de verslaggever opschrijft, wordt de halve pagina drijfnat. Toch stress, vanwege wat hem te wachten staat, of zorgen om zijn broertje die in Syrië vecht? "Nee, sorry ik heb een afwijking, heel erge zweethanden. Dat heb ik vanaf mij geboorte en mijn broer ook."

Een dag later vertelt hij dat hij weet waar zijn broer ongeveer is gelegerd. Maar door de gevechten tussen de rebellen onderling, waar gematigde rebellen jacht maken op Al-Kaida, is de chaos in Syrië nog groter geworden.

"Het is een gevaarlijke onderneming hem te vinden. Maar niet onmogelijk. Ik wil niet dat hij sterft in een oorlog waarin hij niets te zoeken heeft. Ik doe er alles aan om hem met zijn moeder te herenigen. Ik ben niet bang voor mijn eigen lot. Mutassim zei wel dat ik niet lang meer zou leven als ik hem zou doden. Maar we zijn al meer dan twee jaar verder en ik ben er nog steeds."

Intussen is er geen telefonisch contact meer mogelijk met Mohammed. Hij is naar alle waarschijnlijkheid terug in Libië en ondergedoken. Het lot van zijn broer is onduidelijk.

Hoe is het met de andere leden van de familie Kadafi?
Saif al-Islam Kadafi werd in november 2011 gearresteerd toen hij via het zuiden van Libië richting Niger probeerde te ontkomen. Hij wordt in Libië gezien als een van de aanstichters van de repressie van de opstand die begin 2011 uitbrak en waarbij tienduizenden doden vielen.

In afwachting van zijn proces wordt hij vastgehouden op een geheime locatie in de stad Zintan. Onlangs verscheen hij kort op de Libische tv en liet hij weten in Zintan berecht te willen worden. Ondanks het opsporingsbevel van het Internationaal Strafhof in Den Haag, stelde een rechtbank in Tripoli Saif al-Islam, in oktober vorig jaar in staat van beschuldiging. De Zintani, gesteund door machtige milities, staan er op hem in eigen stad te berechten. Saif al-Islam is de enige levende telg uit het gezin Kadafi die zich nog op Libisch grondgebied bevindt.

Vader Moammar en zijn broers Mutassim en Khamis werden vermoord of sneuvelden. Moeder Safiya week eerst uit naar Algerije en verblijft met Saifs' zuster Aisha en broers Mohammed en Hannibal sinds april 2013 in golfstaat Oman.

Broer Saadi houdt zich schuil in Niger.

Het lijk van Khamis werd nooit gevonden. Aanhangers van Kadafi in Libië koesteren een stille hoop dat hij ooit zegevierend zal terugkeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden