’Ik handhaaf de orde als een soldaat, niet als bestuurder’

De invloed van de Afghaanse oud-gouverneur van Uruzgan, Jan Mohammed, is groot. „Vraag de mensen maar wie ze willen.”

Een bewaker bij het kantoor annex huis van gouverneur Abdul Hakim Munib schiet omhoog van zijn stoeltje in het gras. „Hoe gaat het?” vraagt hij in onvervalst Nederlands. En vervolgens produceert hij: „Ik hou van jou.”

Dat vocabulaire heeft hij geleerd van de Nederlandse militairen op de basis in Tarin Kowt. Naast hem staat een van de assistenten van de gouverneur. Zijn baardloze gezicht en gebleekte spijkerpak met wijde pijpen doen opvallend stads aan in de conservatieve plattelandsomgeving van Tarin Kowt. De straten worden bevolkt door mannen met ruige baarden, zware tulbanden die in een los eind over hun schouder hangen en de boerse versie van een shalwaar kameez met pijpen die de enkels vrijlaten. Op een enkele blauwe of zandkleurige boerka na zijn vrouwen er nauwelijks te zien. De jongeman geeft onmiddellijk toe dat hij Tarin Kowt „very boring” vindt.

Gouverneur Munib werd in maart 2006 aangesteld nadat zijn voorganger Jan Mohammed Khan die een reputatie van corruptie, nepotisme en wreedheid heeft, mede onder druk van de Nederlanders na vier jaar uit zijn functie werd verwijderd. De gouverneur en veel van zijn medewerkers komen van oorsprong uit de provincie Paktia en behoren tot de kleine Ali Khel-stam terwijl in Tarin Kowt de Popolzai en Barakzai prominent zijn.

Het plaatst de nieuwe bestuurders in het gebied waar van oudsher vaker op basis van stamverbanden dan op basis van bestuurlijke competentie wordt geregeerd, in een lastige positie. Ook in het kantoor met een computer, blauwe ordners en verende tapijten is dat ongemak tastbaar. „Krijgen jullie ook steeds brieven met dreigementen?”, vraagt medewerker Emal Emadi zo besmuikt mogelijk aan de tolk. „Wij krijgen ze namelijk elke dag.”

Op veel plekken in Afghanistan zijn die brieven voor de Taliban (de laatste jaren van een groep religieuze fanatici uitgegroeid tot een gelegenheidscoalitie met drugsbaronnen, andere krijgsheren of stammen die op gespannen voet staan met het nieuwe gezag) een beproefd middel om angst te zaaien en het lokale bestuur te ondermijnen. En als even later de thee op tafel komt zegt hij: „We hebben niet genoeg middelen en manschappen om de veiligheid te handhaven.”

In zijn kantoor met enorme stoelen en een portret van hemzelf en president Karzai op het bureau is gouverneur Munib na een vriendelijk welkom zichtbaar ongelukkig met het interview. Onder de smetteloos witte tulband staat zijn bebrilde gezicht met zwarte baard behoedzaam. Zijn antwoorden zijn zo vaag en diplomatiek mogelijk. Hij kijkt regelmatig op zijn horloge om aan te geven dat zijn tijd beperkt is. Hij zucht bij de vraag over de veiligheidssituatie, en probeert dan een optimistisch beeld te schetsen. „Het wordt met de dag beter. Het is hier veiliger dan in provincies als Helmand, Kandahar en Zabul.”

Over de Nederlanders is hij vol lof. „We werken goed samen. We bestrijden de opiumproductie en we vechten samen tegen opponenten. We hopen dat 2007 een goed jaar wordt voor de veiligheid en de wederopbouw.”

Die hoop vormt een contrast met het feit dat Munib vaker in Kaboel dan in Tarin Kowt vertoeft. In de rest van de provincie komt hij zo mogelijk nog minder. Hij zou reeds tevergeefs zijn ontslag hebben aangeboden aan president Karzai. „Ik ben van plan te blijven”, zegt hij als daarnaar gevraagd wordt. Munib had onder de taliban een hoge functie bij het ministerie van tribale- en grenszaken. Zijn naam prijkt nog altijd op de VN lijst van met de taliban geassocieerde personen al heeft hij naar eigen zeggen dat verleden afgezworen en zich verzoend met de huidige regering. Er doet een theorie de ronde dat hij zou zijn aangesteld om relaties met de taliban te onderhouden. Ook over mogelijke onderhandelingen met de taliban wil Munib niets kwijt. „Beleid maken is een taak van de regering. Ik ben slechts een instrument in hun handen. Het is verkeerd dat Afghanen elkaar bevechten. Ik wil vrede”, zegt de 35-jarige bestuurder die opgroeide in oorlog. Naarmate de tijd verstrijkt neemt de kritiek op Munib door bewoners van Tarin Kowt en parlementsleden die de provincie vertegenwoordigen toe.

Munib werd aangesteld vanwege zijn bestuurlijke kwaliteiten. Dat hij ter plekke geen stamverbanden heeft die nepotisme en corruptie in de hand werken, werd door sommigen als een voordeel gezien. Maar bestuurlijk blijkt hij zwakker dan verwacht en zijn gezag wordt ondermijnd door complexe tribale verhoudingen. „Een aantal van de stammen die door Jan Mohammed bevoordeeld werden zijn loyaal aan hem en ze werken niet mee met Munib”, zegt een Afghaanse ingenieur.

Ook zijn er aanwijzigingen van corruptie. Overal wordt geklaagd over het trage tempo en de beperktheid van de wederopbouw en over de slechte veiligheid net buiten het plaatsje dat uit niet veel meer dan een bazaar en wat huizen en zandpaden bestaat. In de school en in de marktstalletjes wordt met respect gerefereerd aan Jan Mohammed. „Die interesseerde zich voor ons en hij was er tenminste.” Deels zijn die reacties voorspelbaar. Veel inwoners van Tarin Kowt zijn Popolzai, de stam waar zowel Karzai als Jan Mohammed toe behoren en die hij zwaar bevoordeelde. Maar ook anderen die kritiek hebben op zijn rauwdouwerige bewind, geven toe dat de veiligheid toen wel beter was.

In het ommuurde uitgestrekte huis van Jan Mohammed aan de buitenkant van Tarin Kowt zijn geen computers, databestanden of medewerkers in spijkerpak te vinden. Wel veel traditioneel geklede mannen en geweren. „Hallo. Ik heet commandant”, zegt een tienerjongen in de deuropening. Hij is een van de 31 kinderen die de ex-gouverneur bij vijf verschillende vrouwen, van wie er een onder onduidelijke omstandigheden overleed, heeft. „Ik handhaafde de orde als een soldaat, niet als een bestuurder. En ik joeg op de taliban”, zegt Jan Mohammed. Ter illustratie pakt hij het zwarte vest boordevol met munitie en het geweer die op het bed liggen. „Zo reis ik. Overal. En ik ga over de weg.” Het is verkapte kritiek op zijn rivaal Munib die zich vooral door de lucht verplaatst.

Goed voor zijn vrienden, zeer wreed voor zijn vijanden, omschrijft een Afghaanse journalist die hem regelmatig spreekt Mohammeds persoonlijkheid. Ooit werd hij aangetroffen met een gevangene die aan zijn bureau geketend zat.

De ex-gouverneur zit op zijn praatstoel. Hij vertelt met veel omhaal hoe hij twee jaar de gevangene van de taliban was totdat hij door de Amerikanen werd bevrijd. Ondertussen laat hij zijn gasten een uitgebreide maaltijd van vlees, salade en grote lappen brood voorzetten. Zelf begint hij aan een enorme bak yoghurt met stukken brood. Vanwege een te hoge bloeddruk is hij op dieet. Hij pakt een papiertje uit zijn vestzak. Hij draait het een aantal keren rond voordat hij het overhandigt. Naar verluidt kan de ex-gouverneur niet lezen of schrijven. In blokletters staan er de namen op van drie medewerkers van de Nederlandse ambassade. „De Nederlanders moeten mij niet”, zegt hij terwijl hij het weer wegstopt.

Hij heeft tegenwoordig een functie bij het ministerie van tribale- en grenszaken in Kaboel, maar naar zijn zeggen is hij door president Karzai naar Tarin Kowt gestuurd om poolshoogte te nemen. Zijn ogen lichten op als de naam van het staatshoofd valt. De twee zijn nauw bevriend en kennen elkaar nog uit de tijd dat Mohammed tegen de Russen vocht. Op de vraag of hij ambities heeft om als gouverneur terug te keren zegt hij: „Dat hangt van president Karzai af. Zelfs als hij me vraagt een berg te beklimmen dan beklim ik die berg.”

Gouverneur of geen gouverneur, de macht van Mohammed is nog altijd groot. En als het bericht klopt dat zijn vroegere veiligheidschef de huidige gaat vervangen, zal die invloed nog verder toenemen. „Ga er maar op uit en vraag aan mensen wie ze willen”, zegt hij zelfverzekerd ten afscheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden