Opinie

'Ik haat de woorden die me in leven houden'

Na haar eersteling 'Blasted' werd de jonge toneelschrijfster Sarah Kane (1971-1999) onmiddellijk bestempeld tot de 'bad girl' van het Britse toneeldrama. Toen ze daar later ook nog het stigma van 'rape play girl' kreeg bijgeplakt, besloot ze haar laatste stuk 'Crave' ('98) onder pseudoniem te schrijven. Of dat nodig was, is zeer de vraag.

'Crave' - 'Hunker' in de Nederlandse vertaling van Marcel Otten - is een totaal ander stuk dan haar eerdere werk. Hier geen gewelddadigheden, verkrachtingen en andere gruwelen. 'Hunker' is een stemmenspel. De vier personages hebben geen naam. Zij worden slechts aangeduid met M, C, B en A. Zij spreken niet met, maar langs elkaar heen. De vorm is onmiskenbaar beïnvloed door Beckett, voor wie Kane een grote bewondering koesterde. Thematisch is 'Hunker' in zekere zin verwant aan het werk van Marguérite Duras. Het verlangen naar en de onmogelijkheid van liefde zijn nauw met elkaar verweven. Maar Kane is cynischer en tegelijk naïever. Bij haar is er geen sprake van passie, wel van een met korte, bitse zinnetjes hengelen naar aandacht.

Regisseur Hans Trentelman heeft 'Hunker' bij het Maastrichtse theaterensemble Het Vervolg uiterst sober geënsceneerd. Op een klein podium staan vier stoelen. Als de spelers opkomen licht een reusachtig achterdoek wit op (vormgeving Herbert Janse). Hoe zij naast elkaar zitten, is schijnbaar willekeurig, voor de toeschouwer van links naar rechts: B, A, M en C (Geert Jan Romeijn, Hans van Leipsig, Mieneke Bakker en Marie-Christine de Both). Kleine accenten, een iets te snelle reactie of een net even wat andere toon, doen vermoeden dat B met M en A met C een relatie heeft (gehad). Dat wekt visueel de schijn van een crosstalk, die door het gedrag van de personages tegelijk wordt weersproken. Zij kijken zelden naar elkaar, wel bij voortduring in het donkere gat van de publieksruimte alsof daar het heil vandaan moet komen om de verstoorde contacten te herstellen. En wij zien toe, en voelen ons al even machteloos als zij.

In critici-land luidt een gebod: gij zult een werk niet koppelen aan het privé-leven van de auteur. In dit geval overkwam het me. Ze lijkt er helemaal niet op, maar op het moment dat Marie-Christine de Both haar mond opendeed, kreeg ik een schok: daar zit Sarah Kane. C blijkt het meest uitgesproken karakter in 'Hunker' en door het gegeven van Kane's zelfgekozen dood, begin dit jaar, krijgen haar uitspraken de kleur van een testament. ,,Ik ben niet ziek, ik weet gewoon dat het leven niet waard is om te leven'', zegt C, en: ,,Ik schrijf de waarheid en het maakt me kapot. (...) Ik haat de woorden die me in leven houden, ik haat de woorden die me niet laten sterven.'' Een paar heftige gebaren van De Both - demonstratief een trui uittrekken, een schoenzool opheffen: 'raak me niet aan' - leggen een bom onder het verder mooi onderkoelde spel.

'Hunker' wordt gespeeld in het nog onaffe Derlon Theater, een voormalige bordenhal in Maastricht die verbouwd wordt tot nieuw onderkomen van Het Vervolg. De geur van nog onbedekt beton past wonderwel bij de kale wanhoop in het stuk. Veelzeggend is de verdeling in blokjes van de tekst. Het voor allen geldige belang van een uitspraak wordt er even uitgelicht door de tekstzegging te onderbreken met een muziekfragment (van Björk). Emoties waar de personages zelf bang voor lijken te zijn, kleuren het achterdoek naar rood, azuur en nachtblauw. Als zij afgaan is het doek weer wit als in het begin. Alsof er niets is gebeurd, alsof zij niet zijn geweest. De reuzenprojecties van hun kinderportretten daarna geven die stille afwezigheid een ongrijpbare tragiek.

De gevoelige eenvoud van 'Hunker' lijkt een verademing na 'Blasted', maar is misschien juist door het ontbreken van extreem geweld verontrustender. Kane heeft er elk vooroordeel tegen haar werk overtuigend mee naar de andere wereld geholpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden