Ik haal geen moeilijke fratsen uit

Hoe ontstaat een boek? In deze maandelijkse interviewserie vertellen schrijvers hoe zij werken, schuren en morrelen aan hun manuscript. In aflevering 11: Gerda van Wageningen (58), schrijfster van familieromans die zich afspelen op de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden. Zij heeft net haar 82ste boek afgerond: ,,Een schrijversblok heb ik nog nooit gehad.''

door Iris Pronk

Twee wollige honden -van het type 'Cavalier King Charles Spaniels'- liggen oorverdovend te snurken op de vloer. Gerda van Wageningen bekijkt ze vertederd: ,,Vind je het niet gezellig? Een kerel is er niets bij, zeg ik altijd maar.''

Vaak liggen de honden net zo te ronken in haar werkkamer boven, waar de schrijfster jaarlijks drie romans schrijft. Nu produceren ze hun sonore geluid in de woonkamer van haar luxueuze nieuwbouwhuis in Oud-Beijerland.

Daar vertelt de schrijfster over haar werk, een 'uit de hand gelopen hobby' waarmee ze ruim 25 jaar geleden begon. Sindsdien schreef ze 82 romans, samen goed voor dertien volle planken in haar boekenkast. Ze hebben sprekende titels als 'Oogst van geluk', 'Tussen het onkruid bloeit de liefde' en 'Als jij mijn hand vasthoudt'. En ze vinden gretig aftrek bij een (goeddeels vrouwelijk) lezerspubliek: in totaal verkocht Van Wageningen 2,5 miljoen boeken, inclusief omnibussen en bundels als de 'Vakantievijfling'. Samen met haar collega Henny Thijssing-Boer is zij ook de meest uitgeleende schrijfster in de Nederlandse bibliotheken (naar schatting zo'n 500000 uitleningen per jaar).

,,Ik praat net zo makkelijk als ik schrijf'', zegt Van Wageningen, die inderdaad heel vlot vertelt over haar leven. Net als de hoofdpersonen in haar romans -sterke vrouwen die vaak grote problemen moeten overwinnen- heeft de schrijfster aardig wat meegemaakt: ,,Ik heb een zwaar huwelijk gehad van 32 jaar en een vervelende scheiding. Mijn jongste zoon heeft een vriend in plaats van een vriendin, dat is ook niet makkelijk in het orthodox-christelijke milieu waaruit ik kom. Het is niet zo dat ik alleen maar over rozen loop.''

Misschien dat Van Wageningen zich daarom zo goed kan inleven in de moeder die machteloos moet toezien hoe haar dochter met anorexia zichzelf uithongert (in 'Een hand vol zwarte stenen'). En in de hoogbejaarde Sophie Witteman, die een verstandshuwelijk had maar altijd bleef verlangen naar haar geheime jeugdliefde (in 'Kostbaar kleinood'). Incest, armoede, seksuele intimidatie, alcoholisme, ziekte, ongewenste kinderloosheid, de schrijfster schuwt haast geen enkel probleem. Maar aan het eind van de roman heeft de hoofdpersoon wel een zonnig vooruitzicht, zegt Van Wageningen: ,,Het leven is een golfbeweging en mijn boeken breek ik af op de top van die golf.''

Nee, een recept voor een geslaagde familieroman heeft ze niet, zegt de schrijfster: ,,Ik schrijf drijvend op mijn gevoel.'' Ze begint ieder boek met het maken van een synopsis, waarin ze de belangrijkste verhaallijnen en personages beschrijft. Vervolgens gaat ze verder met hoofdstuk één. Elke werkdag zit Van Wageningen om halfacht achter haar computer, tot een uur of twee 's middags. In die tijd schrijft ze twee bladzijden tot een heel hoofdstuk. Daarna gaat ze leuke dingen doen: wandelen met de honden, golfen met een vriendin. Of ze brengt een bezoek aan haar hoogbejaarde ouders en een nooit getrouwde tante, die ze af en toe helpt.

In dit ontspannen ritme werkte Van Wageningen de afgelopen maanden aan 'Goede vaart', een historische familieroman die zich afspeelt in de wereld van de vrachtzeilvaart, vlak na de Eerste Wereldoorlog. Geschiedenis is haar grote passie, vertelt de schrijfster: ,,Ik had heel graag willen studeren, maar ik ben nog van de lichting 'jongens gaan voor'. Die schade haal ik zo maar in.''

Ze verdiepte zich in de vrachtzeilvaart door veel te praten met oude mensen, ze bezocht scheepvaartmusea in Rotterdam en Amsterdam en las verschillende boeken, op zoek naar wat zij noemt 'de kleine geschiedenis': ,,Een historicus zou er zijn neus voor ophalen, maar ik ben geïnteresseerd in het leven van een vrouw in die tijd. Hoe deed ze de was, wanneer kwam de dokter. Hoe leefden ze nou met een hele familie, armoe troef, in zo'n roefje.''

Een historische familieroman -Van Wageningen is de bekendste Nederlandse auteur in dit genre- stelt iets andere eisen aan de schrijfster dan een boek dat in het nu speelt: ,,Ik heb de illusie dat ik middenin het leven sta, bij een hedendaagse roman hoef ik toch wat minder na te denken.'' Met een boek als 'Goede vaart' opereert Van Wageningen in een spanningsveld: ze streeft naar 'historische authenticiteit', maar wil haar roman óók leesbaar houden. Daarom moet ze haar historische informatie zorgvuldig doseren: ,,Zomaar vier pagina's uitweiden over de orthodoxe geloofsbelijdenis op de Zuid-Hollandse eilanden in de jaren twintig van de vorige eeuw, dat kan niet.''

Haar boeken moeten een 'lage leesdrempel' hebben, vindt Van Wageningen: ze wil geen 'moeilijke fratsen' uithalen, probeert niet te lange zinnen te schrijven. Niet omdat haar lezeressen allemaal laagopgeleid zouden zijn: ,,Daar is onderzoek naar gedaan, dat klopt niet. Maar mensen lezen mijn boeken wel voor de ontspanning.''

,,Taal is voor mij echt het voertuig waarvan ik me bedien'', zegt Van Wageningen. ,,Ik denk dat ik schrijf zoals ik ben: al die moeilijke dingen, daar hou ik me niet mee bezig.'' Stilistische hoogstandjes interesseren haar niet, liever concentreert ze zich op de verhaallijnen, de personages en hun problemen. Anders dan Bouquet-romans bevatten haar boeken veel verschillende lagen: zo draait 'Kostbaar kleinood' om het klassieke thema van de ware, verloren maar weer hervonden liefde. Maar ook andere, moderne kwesties komen aan bod: de risico's van het internet-daten bijvoorbeeld, en de zorg voor bejaarden in deze individualistische maatschappij.

Haar hoofdpersonen zijn altijd vrouwen; die kent Van Wageningen nu eenmaal het best: ,,Mijn levensvisie is vrouwelijk getint.'' Ook 'de slechterik' is vaak een vrouw: in veel van haar boeken figureert één nare, ouwe heks, die alleen maar aan geld en haar eigen gelukje denkt en zo haar nichtje of moeder flink dwarszit. ,,Je schetst zo'n personage scherp, om een duidelijk beeld te schetsen'', legt de schrijfster uit. ,,De jonge vrouwelijke hoofdpersoon is misschien ook een beetje liever dan in het echt. Ik overgiet het geheel met een romantische saus.''

Haar personages mogen dus best wat karikaturale trekjes hebben, want dat bevordert de leesbaarheid van haar boeken. Maar ze moeten wél 'een realistische ondergrond' hebben, zegt Van Wageningen: ,,Dat is mijn verantwoordelijkheid; niet alleen als auteur maar ook als mens. Als lezers zeggen: ja, zó was het, dan vind ik dat een groot compliment.''

De schrijfster heeft, vindt ze zelf, de plicht om zich echt te verdiepen in het centrale probleem van haar hoofdpersoon. In haar volgende (alweer 83ste) boek is dat 'leven met een verminking'. 'Goede vaart' is net klaar, Van Wageningen wisselt historische en hedendaagse romans graag af. En dus stort ze zich nu op het onderwerp dat sinds de brand in het Volendamse café De Hemel weer heel actueel is: hoe leren slachtoffers van een brand leven met hun verminkte lichaam? Die vraag, opgeroepen door wat de schrijfster zag op tv, moet in de komende maanden leiden tot een nieuwe roman.

Misschien brengt Van Wageningen wel een bezoek aan het brandwondencentrum in Beverwijk, om zich goed te informeren over de medische achtergrond van dit probleem. Vast en zeker gaat ze praten met mensen die zelf verminkt zijn -net zoals ze voor 'Een hand vol zwarte stenen' twee vrouwen met anorexia interviewde. Verder is haar 83ste roman nog in een heel pril stadium, al wil de schrijfster haar lezers wel alvast van één ding verzekeren: ,,Ze komen erbovenop; dat is weer de top van die golf.''

De kans is groot dat de schrijfster haar verhaal weer situeert op de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden. Haar familie komt van Schouwen-Duiveland, ze woont zelf al ruim 30 jaar in de Hoeksche Waard. Van Wageningen piekert er niet over om haar romans naar een Limburgs of Gronings decor te verplaatsen: ,,Dan zou ik opnieuw moeten beginnen. Ik heb warme banden met dit deel van Nederland; ik ken het goed. Je schrijft over wat je kent.''

Ook voor haar volgende romans heeft ze al plannen: 'Goede vaart' krijgt een vervolg, waarin het vrachtzeilschip plaatsmaakt voor de motorboot. En haar 84ste of 85ste roman zal waarschijnlijk over dementie gaan, vertelt Van Wageningen, die het aftakelingsproces van haar eigen, dementerende moeder als heel ontluisterend ervaart: ,,Laatst zag ik mijn moeder tijdens de bejaardengymnastiek met een vliegenmepper slaan tegen een roze ballon. Ze had me een lol. Nou, Gerda niet, hoor, die dacht: wat is er van mijn moeder geworden?''

Of er ook taboethema's zijn voor haar? Van Wageningen denkt even na, zegt dan: ,,Zelfdoding, dat vind ik een heel lastig onderwerp. Iemand die zo depressief is dat hij zichzelf voor de trein werpt; dat ligt ook heel gevoelig bij de achterban van mijn uitgeverij [het christelijke uitgeefhuis Kok ten Have, red].'' Al kan de schrijfster -die zichzelf 'buitenkerkelijk religieus noemt- zich wel voorstellen dat ze nog eens schrijft over een moeder van een kind dat zelfmoord pleegt.

Ook over seks schrijft Van Wageningen heel behoedzaam: ,,Ik behandel seksualiteit wel, maar op beschaafde wijze. Mijn boeken zijn doorgaans op het randje: ik laat merken dat seksualiteit bestaat, ik schrijf ook wel eens over romantische gevoelens. Maar expliciete seks, nee, dat zoeken de lezers ook niet in mijn boeken.''

Wat lezers dan wel zoeken in haar werk? Geen 'boodschap', denkt Van Wageningen: ,,Mijn lezers zijn mans genoeg.'' Die bepalen zelf wel hoe ze omgaan met lastige dilemma's op het gebied van leven, liefde en dood -al vinden ze het ongetwijfeld prettig om te lezen hoe anderen vergelijkbare problemen oplossen. De schrijfster ziet haar werk zelf zo: ,,Ik schrijf boeken die, naar ik hoop en denk, dicht bij de mensen staan.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden