Ik ging naar Bonn om de Rijn te zien

Ik ging naar Bonn om de Rijn te zien. Hij bevond zich in een museum. In twee musea zelfs. Over het ene - de Bundeskunsthalle - heb ik uitvoerig mogen berichten in de zaterdagbijlage 'Tijd'. In die hal presenteert men zoveel aspecten van de Rijn dat men de expo als ondertitel 'een Europese rivierbiografie' meegaf.

Ik besloot mijn bericht in Tijd met de oproep aan de Nederlandse museumwereld om eens een grote tentoonstelling te maken over onze eigen rivierdelta, die zo vormend was voor volk en natuur. De delta scheidt niet alleen het noorden van het zuiden, maar is ook een cultuurlinie, een beschavingslijn, was ook een natte limes - nu ja, genoeg thema's om een flink museum met een deltabiografie te vullen.

Eén van de subgenres zou ook de fotografie kunnen zijn, zoals in Bonn wordt gedemonstreerd in het tweede museum: dat van het Rheinische Landesmuseum ter plaatse, een groot regionaal museum voor archeologie en kunstgeschiedenis.

Daar bracht men heel fraai van zestig fotografen 26o Rijnfoto's bijeen onder de titel 'Bilderstrom'. De ordening loopt van het heden terug het verleden in, dus van eigentijdse foto's naar de allervroegste zoutpapierdrukken van Charles Marville, uit 1852, die zo lichtgevoelig zijn dat ze alleen te zien zijn als je het doek optilt dat ze beschermt. Een ordening van kleur naar zwart-wit naar zilverig grijs.

150 jaar Rijn in beelden.

Op een stralende winterdag als gisteren lagen de grote rivieren fonkelend in ons landschap, kraakheldere luchten erboven, imponerend voortglijdende stille massa's, op weg naar zee.

Men kan nimmer twee keer in dezelfde rivier afdalen, zegt Heraclites, de filosoof van het 'Panta rei'; alles stroomt. Dat we denken dat we dat kunnen, komt omdat de oevers dezelfde blijven - we oriënteren ons op het land, niet op het water.

De foto's in Bonn illustreren dat; ze tonen oevers in beweging, het water ertussen ligt vast. En weten we niet alles al van de Rijn? Is niet iedere meter van bron tot monding onderzocht, geschilderd en beschreven? In die zin is de expo in Bonn zoiets als een historisch overzicht, een schets van de geschiedenis en het veranderde karakter van de rivier.

Hoewel hij in Nederland zijn naam aflegde kennen we de Rijn als een verkeersweg, er valt nauwelijks te recreëren, eindeloze rijnaken en vrachtschepen duwen hun ladingen door de stroom. In Bonn hangen schitterende, panoramische havenbeelden die Frits J. Rotgans in Rotterdam maakte.

En van daaruit is het een lange weg in tijd en ruimte, stroomopwaarts, via Cas Oorthuys, Henri Cartier-Bresson, Lee Miller, Robert Capa en August Sander (om enkele bekende fotografen te noemen) terug naar de romantiek van Marville, die destijds zijn opnames maakte naar voorbeelden van gravures in de allereerste reisgidsen van Alfred Baedeker: de Rijn als negentiende-eeuwse bron van toerisme.

Intussen zijn oorlog en verwoesting voorbijgekomen, de industrialisatie, handel en verkeer, en bij alle tumult en gewoel op de oevers, stroomt de Rijn onverstoorbaar door, vuil of schoon, meanderend of omkaderd, schippers dragend en recreanten, langs kloosters en burchten, uit de Alpen vallend en uitstortend in de Noordzee,

Ga naar Bonn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden