Ik geloof ook in engelen

Veel Oost-Europese kinderen zitten gevangen in West-Europese prostitutie-netwerken. Lukas Moodysson wist wat er in Zweden gaande was, en maakte er een film over. 'Lilya 4-ever' is zijn aangrijpende portret van een 16-jarig Russisch meisje, uitgekotst in het oosten, misbruikt in het westen.

Lukas Moodysson (34) wordt wel de grootste Zweedse regisseur na Ingmar Bergman genoemd. Zijn debuutfilm 'Fucking Amal' (1998) was een kostelijke karakterstudie van twee totaal verschillende tienermeisjes die heel voorzichtig hun liefde voor elkaar ontdekten.

'Het eerste meesterwerk van een jonge meester', zo omschreef de oude Bergman de kleine film die door pers en publiek werd omhelsd en in Zweden meer bezoekers naar de bioscoop trok dan 'Titanic'.

Iedereen vreesde dat Moodysson onder de druk van het succes zou bezwijken. De jonge schrijver die op 17-jarige leeftijd zijn eerste dichtbundel en op 21-jarige leeftijd zijn eerste roman had gepubliceerd, was eigenlijk per toeval in de film gerold, en had op 29-jarige leeftijd voor een soort Zweedse film-renaissance gezorgd.

Met zijn tweede film 'Together' (2000) was het echter weer raak. Moodysson had voor de gelegenheid een typische 'seventies'-commune herschapen, compleet met alle 'ups' en 'downs' van dat geidealiseerde samenzijn. Moodysson toonde de gebeurtenissen opnieuw door de ogen van twee kinderen, een broer en een zus die samen met hun moeder in die commune waren beland.

En terwijl 'Fucking Amal' en 'Together' op dit moment op een Nederlandse en een Amerikaanse 'remake' wachten, is daar Moodyssons derde film 'Lilya 4-ever' (2002), het hartverscheurende portret van een 16-jarig meisje dat in een naamloos land in de voormalige Sovjet-Unie aan haar lot wordt overgelaten en over de grens, in het Zweedse Malmö, een betere toekomst tegemoet denkt te gaan.

'Lilya 4-ever' toont hoe 'de witte slavenhandel' in zijn werk gaat. De belofte van een betere toekomst blijkt een valstrik. De opsluiting, de ontreddering, de eindeloze reeks verkrachtingen, Moodysson toont het hele traject.

'Mein Herz brennt', zo schreeuwt de Duitse band Rammstein op de soundtrack. Moodysson laat het hart branden, maar... hij schenkt Lilya ook een soort leven na de dood. Als troost voor een mensonwaardig bestaan, eerst onder het communisme, daarna onder het kapitalisme.

Zonder het troostrijke slot zou Lilya's lot onverdraaglijk zijn?

Moodysson: ,,Lilya springt ten slotte van een brug, maar wat er daarna met haar gebeurt, staat open voor interpretatie. Ik geloof wel in de hemel. Ik ben op een heel kinderlijke manier religieus. Ik ben geen strenge katholiek of strenge lutheraan, maar ik geloof wel in het christendom. Ik geloof in God, in Jezus en in engelen, precies zoals mijn kinderen daarin geloven. Zij geloven dat als je doodgaat, dat je dan naar de hemel gaat. Ook vind ik het belangrijk om zoiets als zelfmoord ter discussie te stellen. In Zweden gaan de zelfmoordcijfers in het algemeen omlaag, maar de zelfmoordcijfers van jeugdigen gaan juist omhoog. De redenen zijn talrijk. Misbruik, gebrekkige sociale voorzieningen, geen hoop voor de toekomst.''

'Lilya 4-ever' is een woedende en diep ontroerende film. Waar komt die woede vandaan?

,,Het is voor mij erg belangrijk dat de film gedeeltelijk in Malmö speelt, de stad waarin ik woon en waarin een meisje zich daadwerkelijk van een brug heeft gegooid, nadat ze uit een kamer was ontsnapt waarin ze lange tijd zat opgesloten. Ik kan niet anders dan zoiets aan de orde stellen. Het gaat om rechtvaardigheid en solidariteit. En het is goed om te merken dat filmmakers zich daar weer wat meer mee bezighouden.''

Bij het schrijven ben je dus uitgegaan van de werkelijkheid?

,,Alles wat ik heb gelezen en gehoord over dit onderwerp heb ik in de film verwerkt. Maar waar ik bij het schrijven ook veel aan heb gedacht is een verhaal van Astrid Lindgren, 'De Gebroeders Leeuwenhart'. Het gaat over twee broers die elkaar na de dood weer ontmoeten in het Kersendal, in een mythisch, middeleeuws land. Ik kan me nog goed herinneren dat het boek in de jaren zeventig verscheen, en dat het fel bekritiseerd werd. Het zou te heftig zijn voor een kinderboek.

Maar het is juist een van Lindgrens sterkste boeken, over de dood en de strijd tussen goed en kwaad. Lindgren bespreekt serieuze onderwerpen met kinderen, en dat is juist goed. Ik denk dat ze mij heel erg geïnspireerd heeft.''

Je schrijft je eigen scenario's omdat je persoonlijke films wilt maken. Zou je een boek van Astrid Lindgren kunnen verfilmen?

,,In Zweden zijn al veel boeken van Lindgren verfilmd. Een verfilming van 'De Gebroeders Leeuwenhart' verscheen al vrij snel na publicatie van het boek. Maar ik heb wel eens gedacht aan Pippi Langkous. Die verhalen zijn in de jaren zestig al vrij goed verfilmd, maar ik heb er wel eens aan gedacht om Pippi naar deze tijd te halen, in het Engels te vertalen en bijvoorbeeld in Amerika te plaatsen.''

Je hebt al veel aanbiedingen uit Amerika gekregen. Denk je dat je daar zou kunnen werken?

,,Ik ben erg gehecht aan mijn eigen ideeën. Ik heb een idee voor een film over de gebeurtenissen rond de Europese top in Göteborg, twee jaar geleden. Het gaat over democratie, geweld, oppositie, de manier waarop de macht omgaat met die oppositie, en het verval van de wereld. En ik wil wel een film in Amerika maken, maar dan ook óver Amerika, over het Amerikaanse gezondheidssysteem bijvoorbeeld. Ik wil over dingen schrijven die mij aan het hart gaan. Ik ben bang dat dat niet de dingen zijn die Hollywood interesseren.''

Je klinkt erg strijdbaar.

,,Als schrijver was ik altijd erg in mezelf getogen. Als filmmaker ben ik meer om me heen gaan kijken en verantwoordelijkheid gaan voelen. Misschien roept de tijd ook wel om daden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden