'Ik geloof in een islam waarin vrouwen ertoe doen'

Tayyibah Taylor. © Inge van Mill

INTERVIEW - De Amerikaanse moslimfeministe Tayyibah Taylor groeide op in een christelijk gezin, maar bekeerde zich als student tot de islam. Ze ontwikkelde zich tot voorvechter van vrouwenrechten en richtte de eerste islamitische vrouwenglossy in Amerika op. "Er is een diepe ongelijkheid in de moslimwereld. Dat moet anders."

De 58-jarige hoofdredactrice van de islamitische vrouwenglossy Azizah Magazine kon met het christelijk geloof waarmee ze was opgevoed niet uit de voeten.

Haar ouders gingen naar een huiskerk van evangelische snit. Ze moesten niet veel hebben van de christelijke traditie maar hielden wel strak vast aan de drie-eenheid. En juist dat geloofsartikel ging er bij Taylor niet in. "Als kind al kwam ik daartegen in opstand. Hoezo: drie goden die toch één zijn? Dat leek mij mathematisch gezien onwaarschijnlijk."

De islam sprak haar meer aan, vervolgt ze. "God is één, Hem dien je alleen. Dat is de grondgedachte. Klare taal vond ik dat. Ik wilde meer weten van dit geloof."

Maar als biologiestudente van begin twintig werd u een moskee uitgejaagd omdat u een vrouw bent. Dat belette u niet om u korte tijd later toch te bekeren?

"Ik maak een onderscheid tussen religie en cultuur, tussen islam en moslims. Dat deed ik toen ook al. En trouwens, ik was eraan gewend er niet bij te horen, niet met open armen te worden ontvangen. Ik voel mij eigenlijk altijd - met haar vingers maakt ze overdreven aanhalingstekens naast haar hoofd - de ander."U voelt zich altijd 'de ander'?

"Dat begon al vroeg. Toen ik zeven was, verhuisden we van Trinidad (een eilandje ten noord-oosten van Venezuela en de geboorteplek van Taylor, red.) naar Canada. Bij de grens werd ik twee weken vastgehouden. Omdat ik erg mager was, dachten ze dat ik een of andere enge ziekte onder de leden had. Ik was niet welkom, zo voelde het. Dat gevoel is me altijd bijgebleven."

Toen u zich bekeerde tot de islam studeerde u biologie aan een westerse universiteit. Ervoer u spanning tussen wetenschap en geloof?


"Nee. Voor mij zat de islam ook wetenschappelijk in elkaar. Neem de zogenoemde vijf zuilen: geloofsbelijdenis, gebed, vasten, aalmoezen geven, de hadj. Ik zie dit als een soort algebraïsche formule. Een formule voor geestelijke vrede. Je gaat 's ochtends niet bidden als je wakker wordt - je wordt wakker om te bidden. Door discipline te oefenen krijg je controle over jezelf."

Haar biologiestudie in Toronto maakte Taylor niet af. Kort na haar tussenjaar in Trinidad trouwde ze en volgde ze haar eerste man - haar huidige echtgenoot is nummer drie - naar Houston in het zuiden van de Verenigde Staten. "Dat was echt een cultuurschok. Het racisme leefde toen nog heel sterk in die streek."

Nog weer enkele jaren later, er waren toen al drie kinderen, emigreerde ze naar Saoedi-Arabië waar haar man, als prof-basketballer, gevraagd was een nationaal basketbalteam samen te stellen.

Hoe lang woonde u daar?


"Zes en half honderd jaar." Ze grinnikt.

Was het zo erg?

"Nou ja, als het je het hebt over je ergens niet welkom voelen: erger dan dit had ik het nog niet meegemaakt. Het was een ongelooflijk seksistische maatschappij. Er was een strikte pikorde. Ik zat onderaan."

Droeg u een nikab?

"In het begin wel, maar ik ontdekte dat het niet hielp. Want ook als je een nikab draagt, stoppen mannen in auto's voor je, maken ze niet mis te verstane opmerkingen. Ik dacht dat de nikab mij zou beschermen, maar met of zonder bedekking: je hebt een vagina. Punt. Al was ik de lelijkste vrouw ter wereld, ik zou een lustobject blijven."

U draagt geen nikab meer, maar wel een hoofddoek. Waarom?


"Als een herinnering aan het feit dat ik een spiritueel pad bewandel. Dat ik naar een hoger geestelijk bewustzijn streef."

Een herinnering voor wie - voor de mensen om u heen, of voor uzelf?

"Voor mijzelf."

Waarom gebruikt u daar dan een hoofddoek voor? Een symbool met zoveel culturele geladenheid?

"Ik ben niet verantwoordelijk voor de gedachten en verwachtingen van andere mensen. Als anderen er een symbool van onderdrukking in zien, dan ligt dat aan hen. Voor mij betekent het iets anders."

Voor veel moslims staat de 'oemma', de moslimgemeenschap, centraal. Voelt u zich één met uw medemoslims - van wie velen u als vrouw uitsluiten?

"Kijk, moslim zijn is als luisteren naar slechts één radiostation, maar wel een die veel soorten muziek draait. Er is ruimte voor verschillende interpretaties.

"Dat heb ik óók in Saoedi-Arabië geleerd. Elke week boog ik mij met een groepje Saoedische vrouwen over de Koran. Op een dag lazen we een passage waaruit bleek dat een ongestelde vrouw - die in de islam als onrein geldt - niet eens de Koran mocht aanraken. Onze docente was de meest conservatieve die we kenden, bedekt tot haar vingertoppen. En uitgerekend zij zei: je moet dit niet letterlijk lezen. Dit vers betekent: je kunt de Koran nooit begrijpen als je hart niet puur is. Zelfs in zo'n ultraconservatief land als Saoedi-Arabië, besefte ik toen, denkt niet iedereen hetzelfde.

"In Amerika ontstaat er trouwens een islam die veel inclusiever is dan in de Arabische wereld. De islam is elastisch genoeg om verschillende culturele expressies te krijgen. In Amerika mag je kritisch nadenken. Dat doe ik dan ook graag. De moskee waar ik heenga heeft geen aparte vrouwensectie."

Maar in islamitische landen hebben moskeeën dat wél. Gaat u daar heen, als u die landen bezoekt?


Ze moet lang zoeken naar een antwoord. "Het liefst niet."

Terug in de Verenigde Staten woonde Taylor een congres bij van moslimvrouwen. "Daar was zoveel energie, deze vrouwen hadden zoveel power. Het was geweldig. Daar wilde ik iets mee."

Het idee voor Azizah Magazine, een blad geschreven voor en door moslimvrouwen, was geboren. In 2000 kwam het eerste nummer uit. "Niet lang daarna vond 9/11 plaats en stonden we opeens in het middelpunt van de belangstelling. Van over de hele wereld kwamen de telefoontjes. In de moslimwereld bleef het stil. In de ogen van veel moslimmannen was dit een schande. Een blad vol gecorrumpeerde vrouwen."

Wat motiveert u om door te zetten?


"Voor veel moslima's is dit blad een bemoediging. Voor het eerst in hun leven lezen ze verhalen die hen positief afschilderen. En ik zie dat het blad ze helpt. Nadat ik een artikel over architectuur had geschreven, belde een vrouw me op: 'Dit is wat ik altijd al wilde doen'. Ze ging terug naar de universiteit en voltooide een studie architectuur.

"Ik geloof in een islam waarin vrouwen ertoe doen. Gedurende zoveel eeuwen waren mannen de enige uitleggers van de islamitische brongeschriften. En dat deden ze op hun androcentrische manier, met veel vrouwenhaat als gevolg. Er is een diepe ongelijkheid. Dat moet anders."

U voelt zich altijd de ander, zegt u. Voelt u zich een vreemdeling in de islam?

"Toen ik besefte dat ik altijd anders ben, stond ik voor de keuze. Je kunt zeggen: ik hoor nergens thuis, of je kunt zeggen: overal waar ik ben, kan ik thuis zijn. Ik koos voor het laatste."

Kun je voor zoiets kiezen?

"Ik zie alles als keuzes. Je leven is de som van wat je kiest."


Azizah Magazine


Tayyibah (letterlijk: 'de goede') Taylor (58) heet eigenlijk Margaret Felicia. Zoals te doen gebruikelijk bij bekeerlingen tot de islam nam zij na haar bekering een nieuwe naam aan. Haar blad Azizah Magazine bestaat tien jaar en heeft een oplage van zo'n 45.000.

Hoewel het blad zich speciaal tot moslimvrouwen richt, telt het abonneebestand veel niet-moslims van over de hele wereld. Doelstelling van het blad is, aldus de website, om de "verhalen en beelden van moslimvrouwen in Noord-Amerika te laten zien, en daarmee de vele negatieve en eendimensionale stereotypen en misvattingen over moslima's tegen te gaan".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden