'Ik geef het van God verlaten platteland weer'

De titel 'Daar in dat land' is veelzeggend. In haar tweede film voert de Russische regisseuse Lidia Bobrova ons mee naar een dorpje in het onmetelijke noorden van Rusland. Een groot deel van het jaar gaat dat van God verlaten oord bijna geheel schuil onder een enorme vracht sneeuw. De bewoners zijn niet aangeraakt door de moderne tijd. Ze leven nog precies zo als hun overgrootouders. Daar in dat desolate land, vlak onder de Poolcirkel, leiden de mensen een onopgemerkt en eenvoudig bestaan. ,,Er zijn miljoenen Russen die zo leven'', zegt Bobrova. ,,Met mijn films wil ik ze aan de vergetelheid ontrukken.''

'Daar in dat land', vandaag in drie bioscopen in het land te zien, is gebaseerd op enkele korte verhalen van Boris Jekimov. Wie dat niet weet, zou zweren van doen te hebben met een onvervalste documentaire. Om haar filmische zin voor de werkelijkheid te ontwikkelen, nam Bobrova (1952) alle tijd. Van 1978 tot 1983 studeerde ze scenarioschrijven aan de filmacademie in Moskou. Vervolgens liep ze lange tijd stage bij de Lenfilm Studio's in St. Petersburg. Daarna ging ze weer naar Moskou, waar ze werd toegelaten tot een opleiding voor scenario-schrijvers en regisseurs.

In 1991 rondde Bobovra haar filmstudie af met haar debuut 'Vaarwel, ganzen!'. ,,Die film droeg ik eigenlijk al mijn hele leven in me. Ik ben opgegroeid in Zabaikalski, een klein dorpje vlakbij het Baikalmeer. Ook zo'n gehucht waar de tijd tot stilstand is gekomen. Ik wist niet wat ik wou worden. Om toch iets om handen te hebben, ben ik maar geschiedenis in St. Petersburg gaan studeren.'' Pas tijdens die studie ontdekte Bobrova dat film haar fascineerde. ,,In de jaren zeventig'', blikt ze terug, ,,bloeide de Russische cinema. Aan de lopende band werden er films gemaakt met beroemde acteurs over belangrijke historische personages en gebeurtenissen. De eenvoudige mensen uit het dorpje waar ik geboren en opgegroeid ben, kwam je in die films nooit tegen. Opeens voelde ik mij geroepen films te maken over die vergeten mensen.''

In haar debuut 'Vaarwel, ganzen!' bracht Bobrova het contrast tussen het bekende en onbekende Rusland haarscherp naar voren. ,,Die film speelt tijdens de Olympische Spelen in Moskou. De autoriteiten hadden kosten nog moeite gespaard om de hele wereld te laten zien hoe gelukkig de mensen in de Sovjet-Unie wel waren. Tegelijkertijd hadden de mensen op het platteland de grootste moeite om het hoofd boven water te houden. Voor hen speelden de Olympische spelen in Moskou zich af op een andere planeet. Die onoverbrugbare kloof tussen het officiële en officieuze Rusland was het thema van 'Vaarwel, ganzen!'''

In 'Daar in dat land' beperkt Bobrova zich nu tot de arme sloebers. Het dorpje vlak bij de Witte Zee wordt bestuurd door een ambitieuze dorpsoudste die de bewoners tot grote daden probeert aan te zetten. Tevergeefs, want de mannen zijn allemaal alcoholist en laten zich door niets en niemand de fles afnemen. De vrouwen staan wat krachtiger in de strijd om het naakte bestaan. Wel kost hun dat zoveel energie, dat ze altijd chagrijnig en moe zijn. ,,Naast de dorpsoudste'', verduidelijkt Bobrova, ,,verdient ook zuiplap Nikolaj onze sympathie. Hij is altijd beneveld en zal ongetwijfeld jong sterven. Toch heeft deze veehoeder een hoog arbeidsethos. Hoewel zijn vrouw en moeder hem dag en nacht uitkafferen, is geen moeite hem te veel om goed voor zijn gezin te zorgen.''

De dorpsoudste vat sympathie op voor Nikolaj, die met een maagzweer kampt, en biedt hem een reisje aan naar een sanatorium in Zuid-Rusland. In die scène (en enkele nevenplots) komt de ziel van de Russische plattelander bloot te liggen. Zo'n 'vakantie' wordt met argusogen bekeken, want leidt tot roddel, gestook, ruzies en scheldpartijen. ,,Deze mensen hebben geen ambities'', verduidelijkt Bobrova. ,,Ze streven niet naar macht en ze zijn er niet op uit bezit te vormen. Ze willen alleen maar overleven. Ze moeten het hebben van hun kleine stukkie land, hun paar dieren en van wat de seizoenen hun toevallig brengen. Waar de koek zo klein is, wordt iedere uitspatting en elke verandering meteen ervaren als een bedreiging van het eigen bestaan.''

Hoewel de Russische film momenteel in een crisis verkeert, kostte het Bobrova nauwelijks moeite 'Daar in dat land' gefinancierd te krijgen. ,,Het is een low budget-film. Ik heb bij de overheid subsidie aangevraagd. Dat verzoek werd snel gehonoreerd.'' Serieuze problemen deden zich pas voor tijdens de opnamen. ,,Alle dorpelingen werden gespeeld door toneelspelers van kleine provinciaalse gezelschappen. Het kostte de actrices geen enkele moeite de dorpsvrouwen geloofwaardig neer te zetten. Het lukte de acteurs echter maar niet de dorpsmannen raak uit te beelden. Waarschijnlijk komt dat doordat de mannelijke dorpelingen nog één zijn met de natuur. De veehoeder bijvoorbeeld bespreekt zijn problemen met zijn paard! Geletterde acteurs weten zich met zo'n tafereel geen raad.''

Op het laatste moment verving Bobrova de professionele acteurs door amateurspelers. Alleen de dorpsoudste wordt nu nog door een echte acteur gespeeld. Ook daardoor doet 'Daar in dat land' erg authentiek en documentair aan. ,,Mij ging het om het zo zuiver mogelijk verbeelden van het leven van de miljoenen bijna vergeten Russen. Wat er in Moskou, St. Petersburg en in de politiek gebeurt is het topje van een enorme ijsberg. Het van God verlaten platteland dat ik weergeef, is de enorme massa die zich onder water bevindt.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden