Kunst voor de lijsttrekker

Ik geef een blik op de keerzijde van onze rijkdom

Artist impression van White Cube in Lusanga. Lusanga is het voormalige Leverville, waar de gebroeders Lever (later Unilever) hun eerste palmolieplantage stichtten in 1911.Beeld RV

Welk kunstwerk zou je een politicus in de aanloop naar de verkiezingen willen geven? Met welke kunst zou je de blik van de politicus willen openen of sturen? Renzo Martens wil Jesse Klaver een kunstcentrum in Congo laten zien.

Kunstenaar Renzo Martens (1973): "Ik zou Jesse Klaver (GroenLinks) willen vragen naar Congo te komen. Daar zal ik hem rondleiden in een kunstcentrum op een voormalige palmolieplantage van Unilever. Zijn ervaringen op de plantage zullen hem ook in Nederland van pas komen."

Tekst loopt door onder afbeelding

Kunstenaar Renzo MartensBeeld Hollandse Hoogte

Hij is bijna klaar, de witte museale ruimte die op initiatief van kunstenaar Renzo Martens wordt gebouwd op een voormalige palmolieplantage van Unilever in Congo. Eind april wordt 'White Cube' - de term die in de beeldende kunst gebruikt wordt voor steriele, wit geschilderde expositieruimtes - geopend. "Misschien is het beter dat Jesse Klaver geen premier wordt van Nederland - hoewel hij zeker mag van mij - dan kan hij het lintje komen doorknippen", heeft Martens bedacht. "Een nog betere optie is dat Rutte geen premier wordt en hij naar Congo komt, ook omdat hij in een vorig leven personeelsmanager was bij Unilever."

Het spierwitte kunstcentrum staat in Lusanga, 700 km ten oosten van Kinshasa. Het is bedoeld voor exposities, debatten en voorstellingen en moet uitgroeien tot een spraakmakend centrum voor kritische kunst. Dat zou ook een stimulans kunnen zijn voor het omvormen van plantages tot ecologische tuinen.

Gesponsorde maatschappijkritische kunst

De gedachte achter dit project zal Klaver beslist aanspreken, meent de kunstenaar. Die sluit aan bij diens ideeën voor een betere, empathische samenleving die ongelijkheid bestrijdt en tegenstellingen overbrugt. "Klaver is natuurlijk wel wat gewend, toch zal het bezoek confronterend zijn", verwacht Martens. "Hij zal daar met eigen ogen zien wat er gebeurt als alleen de urbane elites in de rijke landen profiteren van de grondstoffen in Afrika. Er is daar een monocultuur afgedwongen die ten koste is gegaan van mensen, dieren en natuur. Bossen zijn gekapt, de grond is uitgeput, dieren verdreven of uitgestorven, mensen zijn hun land kwijt en hebben voor een schamel loon bijgedragen aan de wereldeconomie."

Lusanga is het voormalige Leverville, waar de gebroeders Lever (later Unilever) hun eerste palmolieplantage stichtten in 1911. Met het geld dat daar is verdiend, heeft Unilever ook musea als Tate Modern in Londen gesponsord. Ook het Van Abbe in Eindhoven en Museum Ludwig in Keulen zijn ooit met winsten uit plantages opgericht.

In die musea is regelmatig maatschappijkritische kunst te zien, over klimaatverandering, vluchtelingen en economische ongelijkheid in landen als Congo. Martens: "Unilever subsidieert die kunst, terwijl de arbeiders die in Congo Blue Band maken, niet eens een potlood en schetsboekje kunnen kopen." Van die kritische kunst in de westerse musea is de situatie in Congo overigens niet veel beter geworden, constateert hij.

Vooruitgang

Dat bracht hem op het idee om (met het door hem opgerichte Institute for Human Activities) dan maar een onderzoekscentrum voor kunst en economische ongelijkheid in Congo zélf te stichten. In de hoop dat deze 'white cube' daar meer invloed heeft. Het ontwerp is gemaakt door architect David Gianotten van het bureau OMA. Nu al zorgt het centrum voor vooruitgang door de verkoop van beelden die voormalige plantage-arbeiders maken. Die boetseren ze uit klei, waarna ze 3D ingescand worden en vervolgens afgegoten in chocola. Die chocolade sculpturen worden inmiddels wereldwijd tentoongesteld en ook verkocht.

Als Klaver komt, zullen zijn ervaringen op de plantage ook in Nederland van pas komen, meent Martens. "Overal in de wereld, ook in Nederland, zie je een opstand van de massa tegen een culturele elite. Dat komt ervan als die elite zich te weinig richt op economische rechtvaardigheid, en te veel op mooie, symbolische gestes. We gaan uitzoeken hoe we dat met Jesse Klaver en Unilevers plantagearbeiders kunnen oplossen."

Reactie Jesse Klaver (1986):

"De welvaart in de wereld is buitengewoon oneerlijk verdeeld. De rijkste 1 procent bezit meer dan de rest van de wereldbevolking bij elkaar. Juist in rurale gebieden in Afrika is de armoede nog groot. Klimaatverandering is voor deze mensen een groot gevaar. Ik denk niet dat het lukt om zelf de tentoonstelling te komen openen in Congo. Maar het is wel heel belangrijk dat kunstenaars aandacht blijven vragen voor de ongelijkheid op de wereld en het lot van de mensen die niet profiteren van de wereldwijde globalisering en welvaartsgroei."

Beeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden