’Ik ervoer warmte en openheid’

Midden jaren negentig raakte Jan Franssen in existentiële nood. Zijn moeder stierf en hij worstelde met zijn geaardheid. Franssens kerk kon zijn nood niet lenigen. In de Paasnacht van 2009 werd de protestante commissaris van de koningin katholiek.

Alweer 42 dagen is Jan Franssen, commissaris van de koningin in Zuid-Holland, rooms-katholiek. In de Paasnacht stapte hij over. Op zijn website stond het al meteen vermeld. Hij gaf zijn ja-woord in de neogotische kerk in de Haagse Parkstraat, de parochie van de heilige Jacobus de Meerdere. Een tamelijk conservatieve parochie.

VVD’er Franssen is een knielende katholiek, dol op gregoriaans en op de litanie van alle heiligen. Toch was er tijdens zijn voorbereiding op de overstap ’een plekje in zijn hart’ dat een voorbehoud maakte. „Ik ben begonnen met de gedachte: dit wil ik. Maar wilde ook de ruimte om misschien te zeggen; nee, toch niet.”

In de kerk waar hij tot nu toe toe behoorde, de Protestantse Kerk in Nederland, zette Franssen zich tot in de jaren negentig in met zijn bestuurlijke talent. Hij was twaalf jaar ambtsdrager. „Ik was diaken, jeugdouderling, voorzitter van de kerkenraad.”

Hoe is het dan gekomen dat u naar een andere kerk bent overgestapt?

„De verwijdering is gekomen in de tijd dat mijn moeder stierf en ik heftig worstelde met mijn geaardheid. Midden jaren negentig. Dat werd een existentiële nood. Ik had niets aan de kerk. De band liep alleen via bestuurlijke lijnen. Ik was alleen, op mezelf teruggeworpen. Een paar jaar later werd ik burgemeester van Zwolle. Mijn locoburgemeester, Margriet Meindertsma, nam me mee naar de dominicanen in Zwolle. Daar ervoer ik warmte, gastvrijheid, openheid.”

Na de burgemeesterspost in Zwolle werd Franssen commissaris van de koningin in Zuid-Holland. De drang om over te stappen naar de rk kerk bleef. „Ik heb helemaal niet de behoefte om me ergens tegen af te zetten. Maar ik heb wel tegenstrijdigheden opgemerkt. De protestantse kerken leggen de nadruk op de persoonlijke band tussen God en mens. Toch bieden ze weinig ruimte voor persoonlijke beleving in een gewijde omgeving. Die gewijde stilte kom je alleen tegen bij heel rechtse protestanten. Daar gaan de broeders – alleen zij, niet de zusters – staan om in de banken in stilte te bidden.”

Woorden als stilte en ruimte klinken veel, wanneer Jan Franssen over zijn religieuze leven vertelt.

Franssen groeide op in een gezin met een gereformeerde vader en een moeder die uit de kring van de gereformeerde bond kwam, dus wat strenger hervormd. Van het Zuid-Hollandse eiland Goeree. Zijn moeder zocht het kennelijk ook verderop. Franssen vertelt dat zij als achttienjarige op eigen initiatief van Goeree naar de grote stad Rotterdam ging. En dat rond 1920.

„We werden thuis wel met de Bijbel opgevoed, maar niet zo streng als bij mijn moeder thuis, waar er echt angst voor God was. Toch hadden het Woord en de vermaning meer gewicht dan stilte en ruimte.”

U bent er in de rk kerk misschien niet op vooruitgegaan als het gaat om ruimte voor uw homoseksuele geaardheid .

„Ik zie homoseksualiteit als tegennatuurlijk, maar het is er wel. Ik voel me niet minder dan een hetero. Ik ben een kind van God, zoals ik ben. Ik mag op dezelfde wijze liefde ontvangen en moet op dezelfde wijze liefde kunnen geven.

„Met het homohuwelijk heb ik het nog steeds moeilijk. Ik zie het huwelijk als bijzondere liefdesband en als sacrament gericht op de voortplanting. Maar ook tussen twee mensen met gelijke geaardheid kan een liefdesband bestaan. Daarover geen twijfel.”

Hoe staat uw partner tegenover uw keuze voor de rk kerk?

„Hij is niet godsdienstig opgevoed, hij komt uit het communistische Oost-Groningen. Of hij mijn overstap begrijpt? Laten we zeggen dat hij er begripvol mee omgaat. Hij weet hoe belangrijk het voor mij is.”

Franssen vertelt dat er vele reacties zijn gekomen op het nieuws van zijn overstap. Ook boze. „Sommigen legden me de vraag voor hoe ik toch naar een kerk kan gaan die zoveel fouten heeft gemaakt. Dan vraag ik of ze me een instituut kunnen noemen met een vergelijkbare ouderdom waar nooit iets gebeurd is. Er is geen ander instituut dat even wereldomvattend is, op de VN na. En dat instituut is in beweging, zoekt ruimte en trekt grenzen. Dan loop je tegen bedreigingen op en maak je fouten. Dat is niet erg, maar de fouten moeten wel benoemd kunnen worden.”

Zijn bestuurlijke instelling geeft hem genoeg oog voor wat er beter en anders zou kunnen in de rk kerk, maar Franssen voelt zich te veel ’een broekie, een noviet’ om daar veel over te zeggen. Al heeft het tekort aan priesters zijn zorg. Hij hecht veel waarde aan het ambt.

Wel heeft hij aan bisschop Van Luyn, geestelijk leider van alle katholieken in het gebied waar Franssen commissaris is, aangeboden om zich met zijn bestuurlijke talent in te zetten voor de kerk.

Is dat wel verstandig? Straks voelt u weer zo’n afstand, net als toen u in de PKN bestuurlijke functies had.

„Ik heb een ontwikkeling in mijn geloof doorgemaakt. De kerk biedt mij ruimte om innerlijk met mijn geloof bezig te zijn. Dat is de spannende verhouding tussen geloof en instituut. Als ik kniel, denk ik niet aan de dingen die ik met mijn bestuurlijke oog zie. Ik wil me graag inzetten voor de continuïteit van dit instituut. Voor de mensen die het nodig hebben.”

Jan Franssen in de Heilige Jacobus de Meerdere Kerk in Den Haag, de parochie van conservatieve signatuur waar hij zich in de Paasnacht tot katholiek bekeerde. (FOTO INGE VAN MIL) Beeld Inge van Mill
(\N)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden