Ik denk dat de lezer alles kan hebben

mannenwereld | interview | Met 'Een klein leven' schreef Hanya Yanagihara een boek dat nogal wat van de lezer vraagt. Toch is het, na de VS en Groot-Brittannië, ook in Nederland een groot succes. 'Het gaat er niet om of het altijd geloofwaardig is, als het boek als geheel maar waar voelt.'

Overdag ging ze naar haar werk, 's avonds schreef ze haar boek. Zo ging het achttien maanden lang. Het klinkt doodvermoeiend, maar ze was blij met die combinatie, vertelt Hanya Yanagihara, deze week kort in Nederland. "Het is prettig om de structuur te hebben die een baan biedt. Je werkt van tien tot zeven, je voldoet aan tamelijk prozaïsche eisen. Het was een welkome en noodzakelijke onderbreking, zodat ik 's avonds kon terugkeren naar het leven van mijn roman. Die twee levens hielden elkaar in evenwicht.

"Al besefte ik pas echt goed hoe prettig de normaliteit en de regelmaat van mijn baan waren geweest, toen het allemaal voorbij was. Pas toen ik mijn boek af had, realiseerde ik me hoe het schrijven van sommige passages me emotioneel had uitgeput, hoe moeilijk het soms was geweest in de wereld van mijn boek te verkeren."

Na anderhalf jaar lag er 'Een klein leven', een roman van ruim 700 pagina's waarin vier vrienden die na hun studietijd naar New York trekken op zoek naar kansen om hun ambities waar te maken, tientallen jaren worden gevolgd. Willem, die acteur wil worden. Malcolm zoekt het in de architectuur. JB ziet zichzelf als kunstenaar. En ten slotte is er jurist en wiskundige Jude.

Mannen staan centraal in uw boek, er komen een paar vrouwen langs, maar die krijgen nauwelijks reliëf.

"Ik wilde een boek schrijven over vriendschap, liefde en communicatie tussen mannen. Ik wilde de wereld verkennen van mannen die in elkaars gezelschap verkeren. Ik denk dat veel vrouwen daar benieuwd naar zijn. Ik heb het altijd fascinerend gevonden te zien hoe mijn vrienden met elkaar omgaan. Dat gebeurt in een taal die je steeds terug ziet komen, onafhankelijk van leeftijd, etniciteit, klasse of seksualiteit. Je ziet een man een andere man hard op de schouders slaan, en daarmee een omhelzing of een kus uitbeelden. Je ziet een man worstelen om bepaalde dingen te zeggen, bepaalde emoties te hebben en ze te laten zien. Huilen bijvoorbeeld. Dat is niet omdat ze geen toegang hebben tot die emoties, maar ze worden niet aangemoedigd er een stem aan te geven.

"Ik wilde verkennen wat het betekent om deel uit te maken van de stam van mannen, hoe moeilijk dat is. Aanvankelijk wilde ik daarom zelfs helemaal geen vrouwen in dit boek opvoeren, maar dat werd te gekunsteld, zelfs voor het leven van deze roman."

Vriendschap, liefde, het klinkt nogal zoetsappig, maar dat is 'Een klein leven' allerminst. Wat rustig begint, wordt gaandeweg steeds heftiger. Succesvol zijn ze uiteindelijk alle vier, maar iedere man heeft ook zijn eigen demonen.

Dat geldt niet in het minst voor Jude St Francis. Zijn achternaam blijkt te refereren aan het klooster waar hij is opgenomen nadat hij te vondeling was gelegd. Langzaam maar zeker onthult Yanagihara zijn gruwelijke geschiedenis van misbruik, mishandeling en zelfverwonding. Steeds als je denkt: 'Nou hebben we het wel gehad', doet de schrijfster er nog een schepje bovenop.

Uw redacteur vond dat u te ver ging. Hij suggereerde u gas terug te nemen. De lezer zou het niet aankunnen.

"Ik denk dat dat niet waar is. Ik denk dat de lezer alles kan hebben. Wat een lezer niet prettig vindt, is te merken dat de schrijver zich inhoudt om de lezer te beschermen.

"Het leven van Jude is vol geweld. Het is de realiteit van zijn leven, dat is hoe ik het heb gedroomd. En het is de realiteit van het leven van zoveel mensen die vroeg slachtoffer zijn geworden van misbruik en steeds weer slachtoffer worden. Opnieuw en opnieuw.

"Als je op vroege leeftijd getraumatiseerd raakt door toedoen van een ander, heb je een litteken. Sommige mensen zien dat, en maken iemand dan weer tot prooi. Jude is zo'n gebrandmerkt mens. Hij zoekt zijn heil steeds bij de verkeerde persoon. Dat is de tragedie van zijn leven. Jude is in zijn werk uitermate succesvol. Maar ik wilde de herhaling en de buitensporigheid van het geweld waarmee hij te maken krijgt, iets laten zeggen over zijn uiteindelijke onmacht greep te krijgen op zijn leven.

"Het boek vraagt wel een soort overgave van de lezer. Er zijn dingen die strikt genomen misschien onaannemelijk zijn. Maar het gaat mij er niet om of het steeds geloofwaardig is, als het boek als geheel maar waar voelt. En ik denk dat dat zo is. Zelfs als bepaalde details je je daaraan doen twijfelen.

"Ik kwam er net achter dat iemand van mijn leeftijd die ik zeer bewonder, als baby is achtergelaten bij een benzinestation. En de manier waarop Jude wordt behandeld in het tehuis waar hij later terechtkomt, is misschien niet representatief, maar ik ken iemand in een tehuis wiens leven zo was. En de beslissingen die Jude neemt, ook aan het eind van zijn leven, voelen realistisch."

Mij schokte het meest de passage waarin een heel jonge Jude wordt betrapt bij het pikken van een aansteker, waarna een van de broeders uit het klooster zijn hand in brand steekt.

"Het zijn altijd de details uit het echte leven die het meest onwaarschijnlijk lijken. En dit was echt."

U had niet alleen onenigheid met uw uitgever over de inhoud, maar ook over de cover. Voor het door u gesuggereerde beeld kreeg u niet meteen de handen op elkaar.

"Het is een foto van Peter Hujar. Hij maakte in de jaren zeventig en tachtig deel uit van een groep aidsactivisten en kunstenaars in de East Village in New York. Hij stierf in 1987 aan de gevolgen van aids, hij was 53. Deze foto is genomen in 1969, het is deel van een serie van mannen halverwege een orgasme, 'Orgasmic Man'.

"Wat ik zo mooi vind aan dit beeld is dat je niet weet of hier nu iemand pijn lijdt of genot ervaart. Wat je wél weet is dat je iemand ziet op een haast ondraaglijk intiem moment. Je snapt dat het eigenlijk niet de bedoeling was dat je dit zag, maar toch kun je niet stoppen met kijken. Ik wilde dat mijn boek ook zo voelt. Voor mij maakte deze foto het verhaal compleet. Ik heb er hard voor gevochten om dit beeld toch op de omslag te krijgen."

Had u dit succes verwacht?

"Helemaal niet, de uitgever ook niet. Hij wist niet goed hoe hij dit boek op de markt moest brengen. Het boek is omarmd door boekverkopers, die het hebben aanbevolen aan lezers die het vervolgens weer aan anderen hebben aangeraden. Dat is echt mooi. Iemand geeft je een boek en zegt: 'Je hebt er misschien niet van gehoord, je kent de schrijver niet, maar je moet het echt lezen.' Die boeken blijven je het langste bij. Ik ben meer dan gelukkig dat dat met dit boek is gebeurd.

"Maar in feite heb ik er nooit zo over nagedacht hoe het boek het zou doen. Je schrijft omwille van het verhaal zelf. Je schrijft, niet voor de lezer, niet voor je redacteur, niet voor jezelf, maar omdat je zo betrokken bent geraakt bij de personages. Het is hun verhaal dat je wilt afmaken. Na een bepaald moment voelt het of je bezeten bent. Jij bent het medium, jij bent degene door wie het verhaal wordt verteld."

Betekent dit dat het verhaal niet anders had kunnen aflopen dan het nu doet? Het opmerkelijke is immers dat Jude, naast allerlei mannen die hem misbruiken, ook mannen ontmoet die heel ver gaan in hun zorg voor hem. Dat geldt zeker voor de zachtaardige Willem, die met Jude een relatie begint. Maar therapie, liefde, zorg; het is niet genoeg. Met sommige trauma's blijkt uiteindelijk niet te leven.

Yanagihara: "Jezelf helen, iets afsluiten; het zijn concepten die een heilzame werking kunnen hebben. Sommigen zijn erdoor geholpen, maar anderen juist helemaal niet. Jude leeft een groot deel van zijn leven denkend dat hij het verleden kan overleven, dat het verleden er minder toe zal doen naarmate hij ouder wordt. In plaats daarvan worden de weerkaatsingen van dat verleden steeds sterker.

"Trauma laat zich niet opsluiten. Het kan ieder moment weer je leven binnensluipen. Iedere dag is een gevecht om dat trauma op afstand te houden. En het wordt steeds moeilijker. Afsluiten: misschien lukt het sommige mensen, maar niet veel."

Dus het verhaal had inderdaad niet anders kunnen aflopen?

"Als schrijver is het moeilijk om iemand heel veel pech te laten hebben. Ik laat Willem omkomen bij een ongeluk. Ik hield ervan om over Willem te schrijven. Hij had een duidelijk idee van wat het betekent een goed mens te zijn en hij probeerde zo te leven. En ik wist ook hoe Jude's leven eruit zou zien zonder Willem. Het was een moeilijk moment hem dood te laten gaan. Soms vragen mensen me weleens: 'Als Willem was blijven leven, hoe was het dan met Jude gegaan?' Ik denk dat zijn leven niet veel anders was afgelopen, alleen een paar jaar later. Jude's leven kon maar op één manier eindigen en dat wist ik vanaf het begin."

Hanya Yanagihara schreef een roman over vriendschap, liefde en communicatie tussen mannen.

Wie is Hanya Yanagihara?

Hanya Yanagihara (Los Angeles, 1974) woonde in haar jeugd in verschillende Amerikaanse staten, waaronder Texas en Hawaï. Ze werkte na haar afstuderen in 1995 bij verschillende uitgeverijen in New York en daarna jarenlang als reisjournalist en redacteur. In mei nam ze ontslag om er een jaar tussenuit te kunnen. Ze is van plan volgend jaar wel weer een baan te zoeken, ook als ze opnieuw een boek zou gaan schrijven. Haar eerste roman 'The People in the Trees' (in het Nederlands verschenen onder de titel 'Notities uit de jungle') is gebaseerd op het leven van arts en Nobelprijswinnaar Daniel Carleton Gajdusek, die later voor pedofilie werd veroordeeld. Het boek verscheen in 2013, nadat ze er jaren aan had gewerkt.

Veel sneller ging het met 'A Little Life' (Een klein leven) dat in 2015 verscheen. De roman haalde de shortlist van de National Book Award in de VS en van de Man Booker Prize in Engeland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden