'Ik dacht altijd dat ik een waardeloos persoon was'

Een UNHCR-campagne tegen staatloosheid moet het wereldwijde probleem in tien jaar oplossen

"Het was net alsof alleen al mijn geboorte mij tot een misdadiger had gemaakt. Alsof ik niet mocht bestaan. Ik bestond, maar niemand erkende mijn bestaan." Dipu Chettri is staatloos. Hij werd geboren in Bhutan, als kind van ouders uit een niet door Bhutan erkende Nepalese minderheid. Dat gebrek aan erkenning - waardoor het gezin op geen enkel recht aanspraak kon maken - bracht ze ertoe naar India te vluchten. Chettri was negen jaar oud. "Maar ook daar leefden we het leven van niet-bestaande mensen. Want je hebt bij zoveel stappen die je zet in je leven identiteitspapieren nodig. Die hadden we niet. We hadden niks om aan te tonen wie we waren."

Chettri - die uiteindelijk op een vals paspoort naar Engeland wist te vluchten en daar nu een tijdelijke verblijfsvergunning heeft - is een van de naar schatting tien miljoen staatlozen wereldwijd.

Over tien jaar hebben al deze mensen een nationaliteit en is hun schaduwbestaan voorbij, zo wil VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. "Het is hoogst immoreel dat we zo'n grote groep mensen in zo'n kwetsbare positie laten verkeren", zegt Volker Türk, directeur International Protection bij UNHCR. "Deze mensen lijden. Ze hebben veelal geen toegang tot onderwijs, tot zorg, tot arbeid, tot heel basale rechten. En daar kunnen ze zelf eigenlijk niets aan doen."

Staatloosheid heeft vele oorzaken: gebrekkige wetgeving, vrouwen die niet het recht hebben om hun eigen kinderen te registreren waardoor die kinderen staatloos worden, het ontbreken van een goede basisadministratie, discriminatie van minderheden, landen die ophouden te bestaan (zoals de Sovjet-Unie). "Maar het zijn allemaal problemen die oplosbaar zijn", zegt Türk. "Zorg voor goede wetgeving, erken de rechten van vrouwen en minderheden. Geef mensen eenvoudigweg de mogelijkheid om hun leven te leiden. Ik ken het verhaal van een vrouw uit Jordanië die met een Egyptische man trouwde. Ze woonden in Jordanië en kregen twee kinderen. Op een dag overleed de man. De vrouw ontdekte dat haar kinderen hadden moeten worden geregistreerd, maar als vrouw mag ze dat niet in Jordanië. Het gevolg is dat die kinderen staatloos en dus eigenlijk rechteloos zijn. Dat heeft een verwoestend effect op hun leven. Ze mogen niks en zijn extreem kwetsbaar."

UNHCR lanceert begin november een wereldwijde campagne die staatloosheid verder moet terugdringen, maakte Türk deze week bekend op een grote door UNHCR en de universiteit van Tilburg georganiseerde internationale conferentie over staatloosheid in Den Haag.

"Als we het probleem van staatloosheid oplossen, lossen we tegelijk veel andere problemen op. In veel landen zorgt staatloosheid voor spanningen en geweld. Kijk naar de Rohingya (een niet-erkende moslimminderheid in Burma). Dat zij niet erkend worden, zorgt voor grote spanningen in dat land, voor geweld en vluchtelingenstromen. Als mensen erkend worden en ze de nationaliteit krijgen waar ze recht op hebben, zal die spanning afnemen, de sociale cohesie toenemen, en zullen vluchtelingenstromen opdrogen. Het is onbegrijpelijk dat we dit probleem voort laten bestaan."

Nederland telt minstens tweeduizend staatlozen, maar mogelijk zijn het er veel meer: een sluitende procedure om staatloosheid vast te stellen, bestaat nog niet. Kort geleden kondigde staatssecretaris Teeven aan dat zo'n procedure er wel gaat komen. "Dat is een toe te juichen stap", zegt Türk. De Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken adviseerde eind vorig jaar dat vreemdelingen van wie vaststaat dat ze staatloos zijn, een verblijfsvergunning moeten krijgen.

Dipu Chettri is nog steeds staatloos, maar kreeg in Engeland wel een tijdelijke verblijfsvergunning.

"Dat heeft me het gevoel gegeven dat ik iemand ben. Dat ik mag bestaan. Ik dacht altijd dat ik niets voorstelde, dat ik een waardeloos persoon was, want zo werd ik ook benaderd. Het lijkt zoiets simpels: je naam op een document, als erkenning van je bestaan. Maar het is echt van wezenlijk belang."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden