Ik bezit het verleden

Bassist Bill Wyman van de Rolling Stones kocht in 1979 een van de eerste personal computers. Zijn collega-bandleden schudden meewarig het hoofd toen hij daarop een elektronisch archief begon aan te leggen van de band. Maar dankzij Wymans verzamelwoede liggen er nu vijfhonderd pagina's muziekgeschiedenis.

Hans Nauta

Het is rustig voor de tafels van de schrijvers Thomas Rosenboom en Bernlef, als die zaterdagochtend hun boeken signeren op de Trouw Schrijvers & Boekendagen. Buurman Bill Wyman, 66 jaar, ex-bassist van de Rolling Stones trekt alle aandacht in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Fans hopen dat hij de oude platen, boeken en posters signeert die ze hebben meegenomen. Maar Wyman signeert alleen zijn nieuwste boek 'Rolling with the Stones', in dezelfde kraam verkrijgbaar voor vijftig euro.

,,Pleased to meet you', schrijft hij in de boeken. Voor een nette oma noteert Wyman: ,,Start me up, Thea'. De promotietournee duurt al vier weken. Wyman zegt dat hij nog altijd wacht ,,op de eerste fan met een originele tekst als 'Fuck off!' Zelfs een gitaar met handtekeningen van zijn oud-collega's Mick Jagger, Keith Richards en Charlie Watts, krijgt geen vlugge krabbel. Eerst moeten de opgestapelde exemplaren van 'Rolling with the Stones' de winkel uit. Van de Nederlandstalige versie zijn 10 000 stuks gedrukt.

Tien jaar geleden verliet Bill Wyman de Rolling Stones. Hij had genoeg van de tournees en benauwende tijdschema's, zegt hij enkele uren na de signeersessie in het Amstel Hotel. ,,Maar dit promotiecircus is erger dan een tournee. Toen kreeg ik nog dagen vrij. Nu werken we elke dag: ochtend, middag en avond. Het grootste probleem is de was. Bij de Stones hadden we daar mensen voor. Ik kom er nu niet aan toe naar een wasserette te gaan.' En ook voor de twee Marc Chagall-tentoonstellingen in Amsterdam is geen tijd. Wymans had daar graag naartoe gewild, want Chagall is zijn voormalige buurman, over wie hij een fotoboek maakte.

Nederland bevalt hem doorgaans zo. In de jaren zeventig kocht de bassist bijna een boerderij bij Abcoude. ,,De band zat in Frankrijk maar ik wilde daar weg. Van Fransen word ik stapelgek, ze zijn onvriendelijk en haten iedereen. Je kunt daar alleen wonen als je het volk negeert.' In Nederland zou hij zich pas thuisvoelen, wist hij zeker. ,,Vanaf de eerste keer, in 1964 in Scheveningen, met die rare opstoot in het Kurhaus, was alles schoon en keurig geverfd. Iedereen sprak Engels, het eten smaakte goed.' De verhuizing ging niet door omdat Wyman dichter bij de band moest blijven wonen. Het was te druk, werk ging voor, zoals nu nog altijd.

Maar het huidige ongemak is voor een goede zaak. Want fans die 'Rolling with the Stones' onder ogen krijgen, noemen het een 'relikwie', 'een feest der herkenning'. Wyman en co-auteur Richard Havers hebben in een half jaar tijd een boekwerk afgeleverd dat in vormgeving en omvang doet denken aan de 'Anthology' (2000) van de Beatles. Dat voorbeeld streven ze wat feitjes betreft zelfs voorbij.

,,5354 mijlen - zoveel reden de Stones in hun busje met Stu achter het stuur tussen het einde van de tour met The Everly Brothers en het begin van een nieuwe met The Ronettes begin januari 1964. Ze traden 58 keer op in 62 dagen, hadden vijf opnamesessies, verschenen in vijf tv-shows, deden een repetitie voor een zesde die nooit gemaakt is, en hadden zeven dagen vrij. Een van die dagen was eerste kerstdag 1963', schrijft Wyman.

Voor fans die graag kilometerstanden narekenen en willen weten dat de Stones op 20 december datzelfde jaar in de Lido Ballroom in Winchester voor het eerst meer dan 200 pond verdienden, is 'Rolling with the Stones' het ideale boek. Op chronologische volgorde presenteert Wyman speellijsten, data, locaties, tv-shows, kroegbonnetjes, flyers, posters, foto's en vooral een stroom aan citaten, van bandleden en uit media.

Het resultaat is een doorlopend verhaal, van dag tot dag, over een hardwerkende band; in 1963 nog opgetogen over de raampjes en banken die in het nieuwe tourbusje zitten, later uitgroeiend tot een enorme onderneming.

Sommige mensen springen middenin het leven, anderen blijven toeschouwers en observeren slechts. Wyman combineerde beide eigenschappen, was zowel archivaris als genieter. Zo verzamelde hij niet alleen de meeste herinneringen, maar versierde ook de meeste vrouwen. ,,Ik houd van het leven en heb veel interesses. Dat was de moeilijkheid toen ik in de band zat. Ik voelde me erg beperkt. Ik had door mijn werk nooit de tijd dingen te doen die ik leuk vond. Als kind hield ik al van oude beschavingen en culturen. Op tournees las ik boeken over de Azteken, Egyptenaren, Feniciërs, Vikingen en IJslandse saga's. Ik bekeek documentaires op een videorecorder die ik meenam. Maar mijn liefde voor archeologie en geschiedenis kon ik niet in de praktijk brengen. Niemand anders had interesses. Mick filmde soms. Maar verder was iedereen vooral 'de band'. Uiteindelijk hield ik het om die reden voor gezien. En ik heb geen spijt. Ben opnieuw getrouwd, heb drie prachtige dochters, schreef drie boeken in de voorbije vier jaar en mijn hobbyband de Rhythm Kings is succesvol. Ik ben gelukkiger dan ooit.'

De Rhythm Kings spelen vooral oude jazz, soul en rockabilly. En doen dat vooral niet te luid. ,,Ik ben een oude man. Dingen veranderen als je ouder wordt. Zo ga je volume minder waarderen. Het wordt een irritatiebron, waar je niet mee overweg kunt. Ik luister nu naar rustige, melodische muziek in plaats van rock-'n-roll. Verder wordt mijn lichaam steeds stijver, en ben ik gaan inzien hoe belangrijk tijd is. Er blijft nog maar weinig van over. Vroeger dacht ik voor eeuwig te leven. Inmiddels weet ik dat ik sneller iets moet bereiken. Tijd wordt een vijand.'

Een amateurarcheoloog zou juist blij kunnen zijn met een groeiend verleden. ,,Inderdaad is het heerlijk terug te kijken en in archieven te duiken. Als kind schreef ik al dagboeken. Mijn grootmoeder hielp me leren schrijven toen ik in de Tweede Wereldoorlog bij haar woonde, en spoorde me aan dingen te bewaren. Toen ik in militaire dienst ging, gooide mijn moeder al die dagboeken weg. Ze dacht dat het kinderspul was, erg jammer. In 1959 begon ik opnieuw te schrijven en ben nooit gestopt.'

In 1979 kocht Wyman in Amerika een van de eerste computers, een Apple

Macintosh. ,,Terug in Engeland begon ik Stones-informatie en mijn dagboeken in te voeren. Ik zei tegen de band, Mick en de zakenmensen: 'Koop er nog één, zo'n ding kost slechts duizend dollar. Zet hem op kantoor, dan bouwen we een gezamenlijk archief op'. Maar Mick zei dat computers nooit wat zouden worden. Nu bezit ik ons verleden en hebben zij helemaal niks. Sommigen voorzien de toekomst, anderen niet. Zo zijn ze.'

Bij het schrijven van 'Rolling with the Stones' had Wyman de beschikking over zeven miljoen woorden in zijn computers. ,,Dat aantal moesten we terugbrengen tot een kwart miljoen. Verder selecteerden we 3000 illustraties uit mijn verzameling van een half miljoen items. Als we wilden, zouden we twintig van deze boeken kunnen maken, allemaal vol strekt uniek. Zoveel informatie heb ik over.'

Wyman is geen koele archivaris. ,,Natuurlijk voel ik nostalgie als ik alles teruglees. Het waren geweldige tijden. Dit boek is een eerbetoon aan wat deze band onder onmogelijke omstandigheden heeft bereikt. In het begin was de hele wereld tegen ons. We gingen niet akkoord met de regels uit die tijd, opgelegd door televisiemakers, journalisten, fotografen. Het gevolg was dat we in hotels alleen door de dienstingang naar binnen mochten. Ik ging sigaretten kopen en hoorde: 'Langharig tuig bedienen we niet. Eruit'. En in een volle bar: 'We zijn gesloten, wegwezen of we bellen de politie.' Krankzinnig, zo ging dat elke dag. Maar dat gevecht maakte de Stones een eenheid, een stam, een familie. We beschermden elkaar. Als er iets gebeurde met één van ons, verdedigden de anderen hem. Daarom staan de Stones nog steeds in Amerika, veertig jaar later. We versloegen iedereen.'

De Rolling Stones zijn door de jaren heen meegegroeid in een muziekindustrie die draait om het snel terugverdienen van investeringen. ,,Er is een systeem ontstaan waarin iedereen instantroem wil en er niets nieuws komt bovendrijven. Het gaat allemaal bergafwaarts. Een triest einde maar zo gaat dat.' Wyman is even stil maar treurt niet te lang en zegt: ,,Er zal vast weer iemand opstaan zoals Elvis in de jaren vijftig. Er komt iets dat alles openblaast, zoals de Beatles en de Stones in de jaren zestig. Artiesten zullen weer de macht hebben over wat ze maken, niet de producers en radiostations.'

Dat gebeurde toch al in de jaren negentig met de opkomst van de dance en de dj's? ,,Dancemuziek is geschikt om te dansen maar toch niet om in je slaapkamer met de koptelefoon te beluisteren? Vroeger hielden jongeren een feestje als ze de nieuwe Stones-plaat hadden, of de nieuwe single van Creedence Clearwater Revival. Dance leent zich daar niet voor, en rap ook niet.'

,,Misschien ben ik een oude zeurende man. Maar laatst ontmoette ik na een concert van de Rhythm Kings een jongen van 23. Hij vroeg me van wie dat eerste nummer was dat we speelden, 'Let the good times roll'. Ik zei: Van Ray Charles, en hij vroeg toen wie dat was. Ray Charles, één van de vijf belangrijkste muzikanten van de vorige eeuw. Hij wist niets van Wilson Pickett, Sam Cooke, Billy Holiday, Louis Armstrong, Ella Fitzgerald. Je moet de geschiedenis kennen om het heden te waarderen, maar radiozenders geven jongeren niet de kans te leren. De Stones speelden in de begintijd blues van mensen van voorheen. We creëerden zo wat nieuws en introduceerden tegelijk die muzikanten bij het publiek: Muddy Waters, Howlin' Wolf, Chuck Berry. Ik hoop dat zoiets opnieuw gebeurt. Als ik zoals vandaag signeer, hoor ik jongeren zeggen: 'Ik ben een grote Stones-fan dankzij de platen van mijn vader'. Niet omdat de Stones op de radio zijn, maar omdat een oom wat platen liet horen. En dan denk ik, er is meer prachtigs, je moest eens weten.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden