Ik ben niet uit op rechts populisme

Gelukkig wordt er in het debat over de toekomst van de multiculturele samenleving onbevangen gesproken. Hopelijk wordt een pleidooi voor insluiting van nieuwkomers niet verward met een pleidooi voor uitsluiting. Een ding is zeker: migratie is een onomkeerbare realiteit. Politici en bestuurders zouden zich met veel meer energie op deze kwestie moeten storten.

Paul Scheffer

Directeur Paul Kalma van het wetenschappelijk bureau van de PvdA uit in het artikel 'De Ontketende Kaaskop' (Letter & Geest, 4 maart) kritiek op mijn artikel over het multiculturele vraagstuk. Mijn artikel werd onder de kop 'Het multiculturele drama' in NRC Handelsblad gepubliceerd en bracht een discussie op gang over de toekomst van de multiculturele samenleving. Kalma verwijt mij een dubieus citaat van de socioloog J.A.A. van Doorn uit zijn 'Indische Lessen' (1995) te gebruiken.

Dat citaat luidt: 'Toch kan worden gesteld dat de aanwezigheid van de allochtonen, evolutionair gezien, de klok van de Nederlandse geschiedenis een halve eeuw of langer heeft teruggezet'.

Los van de context kan dat gemakkelijk worden misverstaan. Met dat citaat van Van Doorn verwijs ik terug naar het begin van mijn NRC-artikel en stel ik dat de omvangrijke demografische veranderingen in de Nederlandse samenleving door de immigratie van afgelopen veertig jaar ook voor de terugkeer van een klassiek vraagstuk van schrijnende sociale en culturele tweedeling hebben gezorgd.

Dat is ook wat Van Doorn schrijft, want het gewraakte citaat gaat verder met de zin: 'Terwijl de emancipatie van de autochtone bevolking achter ons ligt, ligt die van de allochtonen voor ons. Er zal een gigantische inhaalslag moeten worden geleverd'. Het ontgaat me volkomen hoe die opmerking van Van Doorn -die ook nog vooraf wordt gegaan door de terechte vaststelling dat er geen sprake is van een allochtoon bevolkingsblok dat tegenover een autochtoon blok zou staan- ook maar bij benadering in de buurt van het 'rechtse populisme' komt, zoals Kalma in het artikel stelt. Dergelijke associaties zijn zo makkelijk -en worden dan ook nog eens foutievelijk uitvergroot in de aankondiging op de voorpagina van Trouw- terwijl het zo verschrikkelijk moeilijk is ze weer ongedaan te maken.

Kalma wijst terecht ook op een ander probleem van mijn NRC-artikel: veel woorden die ik gekozen zou hebben 'zijn te groot bemeten'. Tegelijk weet ook hij, en dat zegt hij ook letterlijk, dat het door die dramatisering gelukt is 'wat politici en deskundigen jarenlang niet is gelukt: een breed maatschappelijk debat los te maken over de aanpassingen waartoe snelle demografische veranderingen ons dwingen'.

Misschien hebben de 'groot bemeten woorden' daar wel iets mee te maken. Het is natuurlijk een risico om zo'n gevoelig vraagstuk alle nadruk te geven met als doel burgers en bestuurders van de urgentie te doordringen.

Daar is lang over nagedacht, omdat nadruk op deze kwestie maar al te gemakkelijk kan ontaarden in stigmatisering van hele bevolkingsgroepen, terwijl het er juist om gaat eraan bij te dragen dat mensen die van ver komen hier hun weg vinden en niet verkommeren in hun privacy.

Het artikel is geschreven vanuit een groot vertrouwen in de democratie. In de achter ons liggende jaren is vaak gezegd dat een zo gevoelig onderwerp als de multiculturele samenleving niet vatbaar is voor openbaar debat. Onmiddellijk zouden immers de valse tonen binnensluipen en onheuse clichés opduiken. Voorzover dat valt te overzien, is dat niet gebeurd: het blijkt mogelijk op een open en onbevangen manier te spreken over de vele valkuilen die we dagelijks proberen te ontlopen en waarin we maar al te vaak vallen.

Ik zou er werkelijk heel veel voor overhebben wanneer die toonzetting in het multiculturele debat gehandhaafd zou blijven. Men zou toch hopen dat een pleidooi voor insluiting van mensen niet wordt verward met een pleidooi voor uitsluiting. De leuze 'Nederland is vol' zal men nooit in mijn artikelen aantreffen en is ook nergens in al die honderden reacties opgedoken.

Migratie is een onomkeerbare realiteit geworden en dat is de dwingende reden om veel meer ambitie te tonen met degenen die hier leven en werken. Dat vraagt om wederkerigheid: migranten moeten zich ook een plaats verwerven. Nederland is eenvoudig te klein om elkaar duurzaam te ontlopen.

Het zou van groot belang zijn wanneer politici en bestuurders zich met veel meer energie op deze kwestie storten. Niets anders stond me voor ogen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden