'Ik ben niet per se grappig, de acteurs zijn dat'

Kunstenaars vertellen in de serie De Schepping hoe hun werk tot stand komt. Vandaag Frank Houtappels, die het scenario schreef van 't Schaep (met de vijf pooten). De succesvolle tv-serie begint volgende week aan het vijfde seizoen.

Ik heb een niet zo'n spannend, achter de computer zittend vak", waarschuwt Frank Houtappels voorafgaand aan het gesprek via de e-mail. Houtappels is scenarioschrijver van films en tv-series. Afgezien van wat bezoeken aan de set tijdens draaidagen en brainstormsessies met producent en omroep, betekent dat nou eenmaal dat hij het grootste gedeelte van zijn tijd achter een scherm doorbrengt.

Eenmaal in zijn werkkamer in het centrum van Amsterdam wijst Houtappels naar een computer aan het uiteinde van een lange houten tafel. "Hier gebeurt het dan." Hier zit hij zo nu en dan hardop te lachen om de tekst die hij schrijft voor ''t Schaep'. De tv-serie die losjes gebaseerd is op het populaire 't Schaep met de vijf pooten uit 1969, begint volgende week aan het vijfde seizoen: 't Schaep Ahoy.

Is Houtappels altijd in een goed humeur als hij de dialogen voor de humoristische serie schrijft? "Nee hoor, dat hoeft helemaal niet. Soms is het ook goed om cynisch te zijn, dat kan op tv heel grappig uitpakken. Ik kan trouwens wel vrolijk worden van het schrijven. Dat het van het papier terugslaat op mijn humeur."

Komt er een nieuw seizoen van 't Schaep - en vanwege het succes van de serie is dat telkens weer het geval - dan moet de plaats van handelen als eerste worden bepaald. Pas dan kan Houtappels aan de slag met het scenario. In eerdere seizoenen speelde de serie zich af in een Jordanees café, een camping aan zee en een hotel in Spanje. Komend seizoen maken de karakters een cruise door Nederland. "Dat was een uitdaging", zegt Houtappels. "Het is één van de redenen dat ik zelf nooit een cruise zou maken. De karakters zitten letterlijk op elkaars lip. Wel komen er gasten aan boord die problemen meebrengen. In 't Schaep komen de problemen vaak van buiten, dat is een van de regels die we onszelf hebben opgelegd.

"'t Schaep wordt helemaal in een studio opgenomen. De kijker ziet dat. Dat is juist leuk, het geeft een poppenkast-achtige sfeer. Het decor is grotendeels gemaakt van bordkarton. Toch lijkt het schip echt roestig als je ervoor staat. Voordat we begonnen met filmen, hadden we een feestje in de studio. We wilden het schip dopen met een fles champagne. Die vloog zo door de romp heen.

Titanic

"Zo'n studio vol karton vraagt wel om wat creativiteit. Ik weet als ik begin met schrijven dat de karakters allemaal een eigen hut hebben, dat er een machinekamer, een brug en een gemeenschappelijke ruimte zijn. Daar moet ik het mee doen. Ik laat de boot telkens ergens aanleggen. In Volendam bijvoorbeeld. Maar ik kan niet even Volendam laten nabouwen in de studio. Het enige wat ik daarom móest hebben in het decor was een kade, zodat je in ieder geval kunt laten zien dat ze van boord gaan.

"Voor mij stond ook vast dat er uiteindelijk een ongeluk à la Titanic moest gebeuren. Maar het decor bleek niet nat te mogen worden. Dat hebben we opgelost met projecties. Dat is zo goed gelukt, het water lijkt echt."

Zijn dat soort beperkingen lastig als scenarioschrijver? "Het voorkomt dat je verdrinkt in mogelijkheden als je voor een blanco pagina zit. Maar ik ben niet met alle beperkingen blij hoor. Dat ik rekening moet houden met de beschikbaarheid van acteurs, bijvoorbeeld. Het komt voor dat iemand zichzelf dubbel heeft geboekt. Laus Steenbeeke, die in de serie Huipie van Duivenbode speelt, gaat niet voor niks in de tweede aflevering van boord. Onder het mom van heimwee, waar hij van begin af aan al last van heeft. En dat Georgina Verbaan als Lena later aan boord komt, kwam doordat ze nog met een film bezig was.

"Dat de afleveringen chronologisch werden opgenomen, is prettig. Maar had ook praktische redenen. Ik was laat. Terwijl de eerste afleveringen al werden gefilmd, was ik nog druk aan het schrijven. Overigens leverde dat voor mij minder stress op dan voor de meiden uit het productieteam. Zij moeten acteurs inboeken, figuranten regelen, begrotingen maken. Ik werk zoals zoveel schrijvers werken. Moet iets over drie maanden af, dan begin ik over twee maanden pas, als de deadline in zicht is.

"Bovendien kan er nog van alles veranderen tijdens de opnames. Ik schrijf voor elke aflevering ongeveer vijftien hoofdscènes. Het kan wel eens gebeuren dat na lezing met de acteurs duidelijk wordt dat een aflevering daarmee toch te kort is. Aan mij de taak er een extra scène bij te bedenken. Als het goed is, ziet de kijker dat niet. Zo heb je in aflevering drie een scène waarin Marc-Marie Huijbregts als Lucas helemaal los gaat. Achteraf zei hij dat hij het ontzettend leuk vond om te spelen. Maar ik weet dat de scène eigenlijk overbodig is voor het verhaal."

Naast Huijbregts, Verbaan en Steenbeeke, spelen onder meer ook Loes Luca en Pierre Bokma mee in 't Schaep. Carry Tefsen is dit seizoen voor het eerst niet te zien. "Ik heb mezelf voor m'n kop geslagen dat ik Opoe, gespeeld door Carry, dood heb laten gaan in seizoen drie. Toen er toch een vierde reeks kwam, wilden we die eigenlijk niet zonder Carry doen. Dus kwam ze terug als engel. Hoe jammer ze het ook vindt dit keer niet mee te doen, ze wilde graag in de musical 'Billy Elliot' spelen en allebei ging niet."

Vooral door de acteurs besloot Houtappels zijn naam te verbinden aan 't Schaep. "De acteurs zijn belangrijk. Terwijl ik dialogen op papier zet, hóór ik de stemmen gewoon in mijn hoofd. Ik ben niet per se grappig, de acteurs zijn dat. Ze kunnen me echt verbazen. Dan heb ik al veel lol gehad met het schrijven van een bepaalde scène, maar als ik dan het eindresultaat zie, dan denk ik: wauw.

"Dat wil niet zeggen dat mijn stempel als scenarioschrijver niet zichtbaar is. Het begint allemaal bij het script. Toen ik onlangs een eerste montage zag, dacht ik ook: wat is dit goed geschreven. Ik kon me nauwelijks meer voorstellen hoe ik dat bedacht heb. Dat zei ik ook hardop, zo gênant. Toen zei de regisseur wel: nou, ik heb er ook hard aan moeten trekken."

Bargoens woordenboek

Hoe meer seizoenen er volgen van de serie, hoe groter de afstand tot de oorspronkelijke versie van 't Schaep met de vijf pooten. De originele liedjes als 'Het zal je kind maar wezen' en 'Als je mekaar niet meer vertrouwen kan' waren na het eerste seizoen opgebruikt. De afgelopen jaren schreef Houtappels veel nieuwe teksten op bekende melodieën. Maar aangezien die evenveel tijd kosten om te maken als de rest van het scenario, gebruikt hij dit vijfde seizoen vooral bestaande Nederlandse liedteksten.

Houtappels, geboren in 1968, heeft de originele afleveringen nooit gezien, de banden zijn niet bewaard gebleven. Wel las hij het script van toen. "In het begin was ik wel gespannen voor de reacties. 't Schaep is wel gebaseerd op de serie uit 1969, maar al meteen heb ik er mijn eigen draai aan gegeven. Wat als de fans van toen dat helemaal niets zouden vinden?"

Nu de karakters al lang niet meer alleen in het Amsterdamse buurtcafé rondhangen zoals in het eerste seizoen, heeft Houtappels echt de vrijheid. "Het is steeds makkelijker om scripts te schrijven, omdat de kijker en ik de karakters inmiddels kennen. Maar aan de andere kant moet je oppassen dat je niet in herhaling valt.

"Om inspiratie op te doen, loopt ik regelmatig een rondje over de markt in de Jordaan. Dat is precies het sfeertje dat bij 't Schaep hoort. Laatst, toen een man een vrouw bij een kraam herkende, ging hij naast haar staan en zei 'boe' in haar oor. De vrouw draaide zich om en riep: 'Klerelijer, ik schrik me de tering!' Dan denk je eerst dat ze boos is. Maar dat is het niet, het is een Amsterdamse manier om te zeggen: 'Hallo, hoe gaat het met jou'?"

Houtappels pakt een Bargoens woordenboek uit de kast. "Vooral het eerste seizoen heb ik die veel gebruikt. Ik kom oorspronkelijk uit Limburg, maar inmiddels ken ik dit woordenboek zowat uit mijn hoofd. Hier, neem bijvoorbeeld de term Piet Poppesnor. Dat betekent zoiets als een wijsneus, een betweter. Of op zijn ponteneur staan, waarmee je zegt dat iemand ergens een prestigekwestie van maakt.

"Het is leuk om met die verouderde uitdrukkingen te spelen. Maar het moet niet te gekunsteld overkomen. Mijn ervaring als acteur helpt mij dat te voorkomen. Ik weet wanneer een tekst lekker bekt. Ik zou de acteurs nooit opzadelen met tekst die niet lekker loopt. Het scenario moet een gesprek op papier zijn.

"Soms hebben acteurs wensen. Zoals: ik zou het leuk vinden om komend seizoen verliefd te worden. Ik probeer daar wel rekening mee te houden, maar uiteindelijk is het mijn scenario. Net als dat ik wel graag heb dat acteurs zich aan het script houden. Al is dat niet aan mij om dat te controleren. Dat doet de regisseur."

En, is Houtappels alweer bezig na te denken over het volgende seizoen? "Ik zou het nu nog niet kunnen. Daarvoor was het iets te druk de laatste tijd. Maar als we elkaar dan weer zien, alle acteurs, het team, dan begint het enthousiasme weer.

"De druk is hoog. De afgelopen seizoenen zijn zo goed ontvangen, dat er bepaalde verwachtingen zijn. Wat als nu opeens de helft van de mensen kijkt? Maar eigenlijk maak ik me daar niet zo'n zorgen om."

Frank Houtappels

De in Limburg geboren Frank Houtappels (1968) begon zijn carrière als acteur. Afgestudeerd aan de Amsterdamse toneelschool werkte hij onder meer bij het Nationaal Toneel en Toneelgroep Amsterdam. Hij kwam er al snel achter dat scenarioschrijven hem beter afging. Hij schreef onder meer de scripts van een aantal toneelproducties en tv-series en films als 'Ja zuster, nee zuster', 'Chez nous', 'Klokhuis' en de beide 'Gooische vrouwen'-films.

't Schaep Ahoy is vanaf 14 maart te zien om 21.10 uur op NPO 1.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden