'Ik ben niet meer zo stellig'

Voor het eerst is een vrouw de landelijke voorzitter van de protestantse kerk. Karin van den Broeke groeide op zonder binding met de kerk. 'Ik dacht: hoe kan ik ooit predikant worden?'

Binnenkort kunnen de inwoners van Wissenkerke, Kortgene, Geersdijk en Kats minder vaak op huisbezoek van hun dominee rekenen. Karin van den Broeke, predikant van deze vier dorpen in Noord-Beveland, Zeeland, heeft namelijk een nieuwe baan. In plaats van dorpsdominee is ze sinds kort één van de gezichten van de landelijke protestantse kerk. Vorige maand werd Van den Broeke (49) verkozen tot voorzitter van de synode (algemene vergadering) van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).

Van den Broeke blijft voor een klein deel actief in haar Zeeuwse gemeenten. Gelukkig, zegt ze. Het werk in die plaatsen spreekt haar aan. "Het voordeel van predikant in een kleine dorp is dat je veel tijd hebt voor pastoraat", zegt Van den Broeke. "Van Zeeuwen wordt altijd gezegd dat ze zo stug en rechtlijnig zijn. Nou, ik merk daarvan niet zoveel."

Wie is deze dominee uit Zeeland? Hoewel Van den Broeke al actief was in de synode van de landelijke kerk, is de dominee bij het grote publiek nog onbekend.

Meteen al in haar openingstoespraak, vorige maand, maakte ze duidelijk wat haar koers is. Wat Van den Broeke betreft komt er meer plaats voor maatschappelijk debat in de kerk. Dat is niet het enige. Ze wil ook dat er 'vrolijker, optimistischer, opener' over haar kerk wordt gesproken. Wat ze daarmee precies bedoelde, maakte ze toen niet duidelijk. Nu zegt ze erover: "Er zijn maar een paar punten waarop de kerk zich profileert. Vooral behoudende standpunten. In de beeldvorming houdt de kerk zich bij wijze van spreken bezig met de vraag of gelovigen voor of tegen zondagsluiting van winkels zijn. Dat is het beeld dat beklijft. Maar in de kerk gaat het over zoveel meer: ook over de vraag hoe ik nú in het leven wil staan."

In de woonkamer van het huis van de predikant staat voor elk stuk vrije muur een boekenkast. Theologische werken uiteraard. Maar ook hoogtepunten uit de Europese literatuur - Goethe, Böll, Orwell. Er hangt een klein schilderij waarop Van den Broeke in haar domineesoutfit - klassieke zwarte toga, witte bef - staat afgebeeld.

Inderdaad, dit is het interieur zoals je het aantreft in de doorsnee pastorie. Hoe vanzelfsprekend het allemaal ook oogt, het zag er aanvankelijk niet naar uit dat ze een carrière in de kerk zou hebben. Van den Broeke groeide op in een omgeving waar geloof en kerkgang amper een rol van betekenis speelden, in het Rotterdam van de jaren zeventig. Ze werd als baby nog wel gedoopt, maar daarna was het wat haar vader en moeder betreft over met geregelde kerkgang. "Mijn vader had eerder een aversie tegen de kerk", zegt ze. Even later: "Ik kan me nog herinneren dat mijn zusje werd gedoopt die een paar jaar jonger is. Het was een van de eerste keren dat ik na mijn eigen doop weer in de kerk kwam."

Min of meer toevallig kwam Van den Broeke in de kerk terecht. Dat gebeurde in haar studententijd in Leiden. Daar studeerde ze rechten. Haar toenmalige vriend volgde catechisatie bij Carel ter Linden, de predikant die later bekend zou worden als 'hofpredikant' van de Oranjes. "Als zijn vriendinnetje ging ik mee. De eerste avond die we daar hadden werd duidelijk dat het belijdeniscatechisatie was." Ze lacht: "Wist ik veel wat belijdeniscatechisatie was."

De bijbellessen bij de als liberaal bekendstaande Ter Linden inspireerden haar. Zozeer zelfs, dat ze besloot haar studie rechten in te wisselen voor theologie. "In het geloof merkte ik dat vragen naar recht en waarheid wat mij betreft veel nadrukkelijker en aansprekender aan bod kwamen dan in de studie rechtsgeleerdheid." Aanvankelijk wilde ze geen predikant worden. "Het was vooral het filosofische dat mij aansprak."

Maatschappelijk thema's inspireerden haar. Toen ze net actief werd in de kerk organiseerde ze de Vredesweek, bezocht ze geloofsgenoten in de DDR, en demonstreerde ze op het Malieveld in Den Haag met het Interkerkelijk Vredesberaad tegen kernwapens. "Socialistische idealen spraken mij in die tijd behoorlijk aan", zegt ze. "In de DDR zag je daar ook de keerzijde van. Ik vond het spannend daarover na te denken."

Haar geloof is in grote lijnen nog steeds hetzelfde, zegt ze. "Hoewel ik niet meer zo stellig ben. Dat stellige hoort denk ik echt bij je studententijd. Ik ben gaandeweg wel gaan inzien dat niet alles even zwart-wit is."

Als theologiestudent dacht ze wel eens: pas ik wel in de kerk? "Er waren studenten die alles omtrent het geloof heel zeker wisten, bijvoorbeeld wat God doet en hoe hij eruit ziet. Hoe kan ik nu ooit predikant worden, heb ik wel eens gedacht, want ik weet het allemaal niet zo zeker. Ik merk dat nog steeds bij mensen die kennismaken met de kerk, die hebben ook die voorzichtigheid."

Inmiddels is Van den Broeke ruim twintig jaar predikant. Haar allereerste gemeente was Kruiningen, ook een dorpsgemeente in Zeeland. Voordat Van den Broeke opnieuw aan Zeeuwse gemeenten verbonden werd, was ze tien jaar studentenpredikant in 'haar' studentenstad Leiden. "Dat is een heel andere omgeving. Als studentenpastor werk je meer vanuit een oecumenische context, sta je open voor iedere student, ongeacht zijn of haar levensbeschouwelijke achtergrond."

Van den Broeke noemt zich nog net zo maatschappelijk betrokken als toen ze als jonge studente koos voor een studie theologie. Toch is er iets veranderd sinds ze werkt in deze Zeeuwse gemeenten, regio's waar krimp en vergrijzing in het oog springende thema's zijn. "Geloof heeft voor mij te maken met recht en vrede hier op aarde. Als studentenpastor was het gemakkelijk om het vooral daarover te hebben. Je had te maken met jonge mensen die nog aan het begin van hun leven staan. Ik ben wel iets anders gaan denken. Ik ken hier een gezin waarvan een kind is verdronken. Dan denk ik: ja, dan kun je makkelijk spreken over recht en vrede hier op aarde, maar ik kan me voorstellen dat nabestaanden behoefte hebben aan taal die over het leven hierna gaat. Daarover ben ik wel meer gaan nadenken."

Met al te stellig spreken over God heeft Van den Broeke moeite gehouden. "Maar ik heb wel meer duidelijkheid gekregen over wat het geloof voor mij betekent. Geloof is voor mij een levenshouding waarin het woord 'vertrouwen' een belangrijke rol speelt - vertrouwen in God, zeggen we dan in de kerk. God heeft ons een visioen van het land van recht en vrede gegeven. Of de wereld van recht en vrede ooit écht aanbreekt, dat kun je niet eens definitief stellen. Maar met die hoop leef ik wel."

Geheime keuze
Karin van den Broeke is een verwoed lezer. "Naast het alledaagse leven is ook literatuur voor mij een plaats om theologie en werkelijkheid op elkaar te betrekken", zegt ze. Twee boeken waaraan ze bijzondere herinneringen bewaart zijn geschreven door de Duitstalige schrijvers Juli Zeh (1974) en Franz Werfel (1890 - 1945). "In het boek 'Speeldrift' van Juli Zeh worden de vragen rond goed en kwaad en de verhouding van God tot het kwaad grondig verkend, aan de hand van een keihard verhaal over enkele pubers en een leraar. 'God is dood', laat zij haar personages verschillende malen zeggen. 'De mens kan de mens tot schepper en tot duivel worden.' Deze nare verkenning maakt het boek niet aangenaam om te lezen, wel intrigerend."

Van Werfel maaktde 'Die Vierzig Tage des Musa Dagh' diepe indruk. "Reeds in 1933 schreef Franz Werfel indringend over Armeens verzet tegen genocide. Van een ontroerende schoonheid zijn de passages waarin hij schetst hoe de Armeense cultuur een christelijke cultuur is, waarbinnen mensen hun levensverhaal met bijbelse beelden beschrijven en duiden. Een vanzelfsprekende omgang met bijbelse teksten die je in hedendaagse literatuur zelden zo tegenkomt."

Karin van den Broeke is aangesteld voor een termijn van vier jaar. Ze is gekozen uit de 75 leden van de Generale Synode. Het dagelijks bestuur ('moderamen', in kerkjargon) van de Protestantse Kerk in Nederland bestaat in totaal uit zes personen. Het zestal is een afspiegeling van de breedte van de PKN, die een groot gematigd midden kent en een orthodoxe en vrijzinnige flank.

Waarom Van den Broeke is gekozen is geheim. Voordracht van de kandidaten en de uiteindelijke stemming - het vindt allemaal achter gesloten deuren plaats. "Dit is een van de geheimen van de kerk", zegt woordvoerder Jan-Gerd Heetderks. Dit wil hij wel kwijt: "In het verleden is afgesproken dat er onder andere wordt gekeken naar het aantal mannen en vrouwen in het bestuur en de regio's waar de personen vandaan komen."

Wie is Karin van den Broeke?
Literatuur als inspiratiebron

1963 geboren in Rotterdam

1981 - 1982 studie rechten aan de Universiteit Leiden

1983 - 1991 studie godgeleerdheid aan de Universiteit Leiden, voorzitster van studentenvereniging

SSR-Leiden

1992 bevestigd als predikant

1992 gemeentepredikant in de hervormde gemeente te Kruiningen

1997 studentenpredikant in Leiden

2008 gemeentepredikant van de protestantse gemeente Wissenkerke-Geersdijk

2013 predikant van de protestantse gemeente 'De Ontmoeting' te

Noord-Beveland, samenwerking van Wissenkerke-Geersdijk en Kats-Kortgene

2013 Preses van de Generale Synode van de Protestantse Kerk in Nederland

Karin van den Broeke is getrouwd en heeft twee kinderen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden