Ik ben niet bijzonder dapper

Alexandra Terlouw debuteerde op haar 78ste met een roman. Tot die tijd vroeg altijd iets of iemand haar aandacht.

Les 1

Doe iets voor een ander

"Als je twee boeken hebt gepubliceerd, heb je een oeuvre, zei een van onze kinderen. Volgens haar ben ik nu dus een schrijver met een oeuvre, maar ik moet daar nog steeds aan wennen.

Onlangs werd ik geïnterviewd op de Margriet Winterfair en bij aankomst zei mijn uitgever: 'Kom, we nemen de ingang voor auteurs'. Waarop ik enigszins beduusd om me heen keek. Over welke auteurs sprak zij? Zij bedoelde mij; een compleet nieuwe ervaring.

Het is niet dat ik nooit een boek wilde schrijven, het kwam er eenvoudigweg niet van. Altijd vroeg iets of iemand mijn aandacht. De verhaallijnen van mijn boeken speelden al jarenlang door mijn hoofd. Flarden tekst waren geregeld in mijn gedachten. Soms schreef ik stukken op, waarna het toch weer stillag.

Zo verliep het, zonder dat ik daar iets van vond. Al zowat mijn hele leven ben ik omringd door mensen die schrijven, zoals mijn man Jan en onze dochter Sanne. Ik help ze door hun werk te redigeren en door af en toe te adviseren. Dat doen zij overigens ook voor mij."

Les 2

Pak het grondig aan

"Ik geloof dat ik, sinds ik kan schrijven, ook dagelijks heb geschreven; brieven aan vriendinnen, dagboeken, korte verhalen. Ik hou van mooie taal en van mooi geschreven boeken. Als ik me eenmaal toeleg op het schrijven, ben ik voortdurend ook met de taal bezig. Ik houd niet van overbodige tekst. Voor mij gaat schrijven over schrappen. Bij elke zin kijk ik kritisch of die wel werkelijk nodig is. Zelfs binnen elke zin kijk ik of elk woord echt nodig is.

Waarom ik een beetje opzie tegen een boek schrijven, is niet om de taal. Eerder om het verhaal. Ik heb niet zoveel fantasie. Voor fantasie moet je bij Jan zijn. Die heeft dat in overvloed.

Op een gegeven moment was de tijd rijp voor mijn eerste boek. Daar hoefde ik niet veel fantasie voor te hebben. Wel de geschikte zinnen. Ik ben gewoon begonnen. Ik geloof in dingen grondig aanpakken. Als je echt iets wilt, moet je het gewoon doen. Dan lukt het meestal wel.

Ik was 78 toen mijn debuut verscheen."

Les 3

Geschiedenis inspireert

"Ik ben bijzonder blij met mijn twee boeken en op dit moment ben ik in mijn hoofd alweer bezig met een nieuw boek. Geen idee of het er echt komt en evenmin of er daarna nog meer komen.

Of ik mijn inspiratie graag uit de geschiedenis haal? Ach, mijn recente boek, 'Eén vrouw, twee mannen', is een moderne vertelling van de beroemde legendes over Koning Arthur en de Ronde Tafel. Is dat geschiedenis? Dat is allerminst zeker.

Van mijn debuut 'De man van Tsinegolde' kun je wel zeggen dat het een historische roman is. Het is immers voor een groot deel autobiografisch, en er komen ook brokstukken algemene geschiedenis in voor, namelijk over de Tweede Wereldoorlog. Mijn joodse moeder en niet-joodse vader waren betrokken bij het verzet. In ons huis woonden voortdurend onderduikers en mijn ouders hebben heel wat documenten voor joden vervalst. Ze waren bijzonder dapper. Zo zou ik ook wel willen zijn. Maar ik denk niet dat ik in dezelfde omstandigheden zou hebben gedurfd en gedaan wat zij deden."

Les 4

Geef kinderen liefde mee en cultuur

"Mijn jeugdjaren herinner ik me als warm en liefdevol. Mijn ouders hebben mijn zusjes en mij opgevoed met veel liefde, respect en aandacht. Wij werden als kinderen bijzonder serieus genomen en nooit ergens om uitgelachen. We mochten altijd alles vragen.

De oorlogsjaren waren voor mij niet in de eerste plaats dramatisch, er was wel altijd spanning, maar die kwam van buiten. In huis was juist harmonie en warmte. De spanning escaleerde kort voor het einde van de oorlog. Toen werd ons leven binnenstebuiten gekeerd. De Duitsers deden een inval in ons huis, waar de onderduikers net op tijd in de schitterende schuilplaats waren gekropen die mijn ouders hadden gemaakt. Twee weken later overleed mijn moeder aan een nierziekte. Ik was tien jaar.

Natuurlijk was dat intens verdrietig. Ik weet niet goed meer hoe ik dat beleefde; ik herinner me vooral dat ik het zo intens zielig vond voor mijn vader. Hij was zo dol op mijn moeder, ze was ook een heel lieve vrouw. Na haar dood hebben we een poos samengewoond met een vriendin van mijn moeder en haar twee dochters. Daarna hertrouwde mijn vader met de uit Theresienstadt teruggekeerde Bé. Ze werd mijn heel dierbare stiefmoeder. Zij stortte zich met heel haar ziel en zaligheid op ons 'arme meisjes Van Hulst', die in haar ogen door de oorlog zoveel tekort waren gekomen aan cultuur. Zij was pianiste en leerde ons veel over muziek en literatuur. Ze speelde ons de thema's voor van de composities waar we vervolgens naar mochten luisteren, ze bereidde opera en theater met ons voor door de libretto's en toneelstukken samen te lezen.

Ik was dol op haar. Zij regelde met haar eigen kledingbonnen badstoftruitjes voor ons. Dat was iets nieuws en zeer begerenswaardigs in die tijd, en ze kocht in die dure naoorlogse jaren één abonnement voor het Concertgebouw. Als kinderen mochten we dan om de beurt naar een concert. Ik zie mezelf nog lopen door de Amsterdamse Van Baerlestraat. In mijn blauwe jasje met rode bies voelde ik me een hele dame."

Les 5

Jaag mensen liefdevol aan

"De gelijkwaardigheid die ik bij mijn ouders heb ervaren, wilde ik ook doorgeven aan onze vier kinderen. Evenals de liefde voor muziek en verhalen. Toen de kinderen klein waren, vertelde Jan hen elke avond een nieuw zelfverzonnen verhaal. Tien jaar lang. Iedere avond na het eten. Hij zat in de keuken met de twee kleintjes naast zich, en de twee oudsten en ik begonnen alvast met de vaat. Heel zachtjes wasten we af om geen woord te missen van de verhalen die hij vertelde. Dat was pure gulzigheid.

Na enkele jaren stimuleerde ik hem zijn verhalen op te schrijven. In eerste instantie had hij daar weinig zin in. Gelukkig heeft hij het wel gedaan, anders hadden nu al drie generaties zijn boeken gemist. Ik ben een aanjager, niet echt dwingend, maar wel een beetje drammerig soms."

Les 6

Maak een film met je familie

"Behalve verhalen schrijven en vertellen, hebben we in onze familie ook een paar films gemaakt. Anderhalf uur durende speelfilms die Jan bedenkt en schrijft. En dan wordt zo'n film natuurlijk tijdens de productie mede door de 'acteurs' nog wat uitgewerkt. Zo bezitten we nu twee privéfilms, volledig ontsproten aan de fantasieverhalen van Jan.

Het idee voor één van die films ontstond tijdens een bezoekje aan vrienden die een heuse trein door de tuin hadden rijden. Dat inspireerde hem tot de film 'De Kleine Treinroof'. De cast bestond uit vrienden, onze kinderen en andere familieleden en aan iedereen werd gevraagd wat voor rol hij of zij wilde spelen. Jan creëerde daaromheen een compleet verhaal. We hebben toen drie weken heel hard gewerkt met zijn allen, er werd voor kostuums, regie, attributen, catering gezorgd. Alles gebeurde door iedereen.

Het plezier dat we hebben gehad, is onvergetelijk. De film wordt nog geregeld bekeken door jong en oud. Laura, één van onze kleindochters, heeft nu het plan opgevat om nog eens zo'n familiespeelfilm te maken. Er moeten dan voldoende huisjes aan zee worden gehuurd, want er is veel nageslacht. Of ze iedereen bij elkaar krijgt? Dat hopen we dan maar. Onze kinderen leiden levens met complexe agenda's. Het zijn andere tijden. Maar ik heb mijn kleindochter en haar doorzettingsvermogen hoog zitten. Waarschijnlijk lukt het haar."

Les 7

Gebruik je energie, dan krijg je die terug

"Ik vind het leven nu heel erg heerlijk, maar ik heb het altijd heerlijk gevonden. Toen ik net kinderen kreeg, waarschuwde een buurvrouw me voor de tijd die nog komen ging: 'Wacht maar, wacht maar, straks, als de kinderen groter zijn, dan wordt het minder fijn.' Ik wachtte, maar het is niet gebeurd. Net als mensen nu tegen me zeggen dat oud worden niet fijn is. Hoezo niet? Oud zijn is reuze fijn als je gezond bent, en als je het zo goed hebt als ik. Ik vind het wel jammer dat het leven afloopt. Aan de andere kant, als ik hier het bos inloop en al die eikels en kastanjes zie ontspruiten... Dan is het hoog tijd dat er wat oude bomen omgaan, zodat die nieuwe kunnen groeien. Zo kijk ik ernaar.

Nog steeds hebben we een actief en rijk gevuld leven. Ik heb tot nu toe in mijn leven al zoveel dingen kunnen doen die ik graag wou doen. Of ik ook heb gedaan wat ik naar eer en geweten vind dat ik had moeten doen, zoals mijn grootvader en mijn vader al zeiden, nee, dat vind ik niet.

Ik denk: als we onze energie blijven gebruiken, dat die energie dan ook lang blijft. We wonen op een prachtige plek midden in de natuur. Daar ben ik dankbaar voor, maar op het moment dat ik daar intens van geniet, voel ik me tegelijk schuldig. Ik vind dan dat we ons grote huis eigenlijk zouden moeten openstellen, bijvoorbeeld voor mensen die voor een kwalijk regime op de vlucht zijn. Ongeveer zoals mijn ouders dat deden. Maar ik doe het niet. Ik hecht te veel aan een plek voor mijzelf, en aan onze ruime woonkamer. Wat dat betreft heb ik elke dag het gevoel dat ik faal. Ik ben niet zoals mijn ouders die werkelijk levens hebben gered. Ik heb altijd wel een smoesje om een goede daad niet te hoeven doen. Nee, ik ben lang niet altijd tevreden met hoe ik ben."

Alexandra Terlouw

Alexandra Terlouw-van Hulst werd in 1935 in Amsterdam geboren. Kort voor het einde van de oorlog overleed haar moeder, ze was toen tien jaar oud.

Alexandra studeerde Algemene Taalwetenschappen en heeft diverse boeken vertaald en geschreven voor educatieve uitgeverijen. Ze is getrouwd met schrijver en voormalig D66-politicus Jan Terlouw en moeder van Sanne, Ashley, Pauline en Jan.

Alexandra zet nog altijd haar kennis van taal in voor het redigeren van de publicaties van haar man en kinderen. Jarenlang werkte ze als vrijwilliger voor VluchtelingenWerk. In 2013 verscheen haar debuut 'De man van Tsinegolde', gebaseerd op het waargebeurde verzetswerk van haar ouders. In september dit jaar verscheen bij uitgeverij De Kring haar roman 'Eén vrouw, twee mannen', een moderne vertelling gebaseerd op de beroemde legendes van Koning Arthur en de Ronde Tafel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden