'Ik ben niet bang maar wel voorzichtig'

Ze werd voor gek versleten toen ze als eerste begon over corruptie in een grote wapenaankoop door Zuid-Afrika. Patricia de Lille werd weggehoond. Maar een jaar later, toen de Rekenkamer een onderzoek gelastte, kreeg ze haar gelijk.

Een uur te laat komt Patricia de Lille (50) zuchtend uit haar kamer in het parlement, haar dreadlocks gebonden in een keurige paardenstaart. ,,Sorry'', zegt ze. ,,Mijn advocaten zijn zo langdradig. Ze blijven me maar doorzagen.'' Ze moet de volgende dag op het matje komen bij de openbaar aanklager, omdat de onderzoekers naar de wapencorruptie menen dat ze informatie achterhoudt. ,,Ik heb hen niets te vertellen'', zegt ze. ,,Volgens mij willen ze vooral weten welke bezorgde ANC-ers mij de documenten hebben gegeven. Het is een heksenjacht.''

Toen u in oktober 1999 de eerste beschuldigingen uitte, werd u niet geloofd. Maar nu wordt de druk op de regering steeds groter. De onderzoekscommissie is aan het werk, en een krant onthulde onlangs dat de aanvoerder van het ANC in het parlement, Tony Yengeni, een dure Mercedes heeft gekregen van Daimler Benz, dat betrokken is bij het wapencontract. Voelt u dat als een persoonlijke overwinning?

,,De eerste twaalf maanden nadat ik het onderwerp had aangekaart, moest ik vreselijke beledigingen ondergaan. Mensen vielen me persoonlijk aan, trokken mijn integriteit in twijfel. Ik leed echt. Precies een jaar later kwam de Rekenkamer met het rapport dat bewees dat ik het verhaal niet uit mijn duim had gezogen. Toen ik eindelijk van alle blaam was gezuiverd, zei ik: 'Goddank'. Nu kunnen de mensen in dit land weer vertrouwen in mij hebben. Ze weten nu dat ik mijn bronnen nooit zal prijsgeven. Ik krijg stapels brieven op mijn bureau over corruptie, al twee dikke mappen vol, ook met brieven van mensen die me gelukwensen. Dat houdt me op de been.''

Een paar jaar geleden zei u teleurgesteld te zijn in het werk in het parlement. U zei dat niemand naar u luisterde. Is dat gevoel veranderd, nu u zo voor het voetlicht staat?

,,Nee! Je gaat naar het parlement, hebt je ergens in verdiept, en komt met ideeën om problemen in ons land op te lossen, maar er wordt niets mee gedaan. Nooit zal een minister erop terugkomen. Je spreekt in het parlement vooral tegen jezelf, en als je geluk hebt, pakken de media het op.''

,,De regering denkt het monopolie op ideeën te hebben. De regering denkt te weten wat goed en slecht is voor het land en luistert daarom niet naar oppositiepartijen. Maar we zijn allemaal leiders. We willen allemaal een bijdrage maken om het leven van onze mensen te verbeteren.''

Denkt u dat de onderste steen boven zal komen, over de wapenaankoop? De belangrijkste anti-corruptierechter, Willem Heath, is door president Mbeki uitgesloten van de onderzoekscommissie. En Yengeni werd gespaard door de parlementscommissie voor ethiek, nadat alle ANC-ers erin tijdens een stemming besloten hem niet ter verantwoording te roepen over zijn Mercedes.

,,Het ANC probeert uit alle macht de zaak in de doofpot te stoppen. De regering heeft de mond vol over bestrijding van corruptie en organiseert er allerlei conferenties over in vijfsterren-hotels, maar als ze het serieus zou menen, zou ze Heath niet opzij hebben gezet. Kijk hoe de ANC-parlementariërs samenspannen met de regering. De partijbazen zeggen over de Yengeni-kwestie: ga naar binnen, en steek je hand op. Het is een schande, onze parlementaire code voor ethiek blijkt niets waard. Dat is een trieste zaak voor ons land: we schenden de wetten die we zelf maakten.''

,,Ik denk dat we juist een voorbeeld moeten stellen aan criminelen en kruimeldieven; dat wij als leiders een hoge morele standaard hebben. Yengeni is de hoogste ANC'er in parlement. Daarom is het zo erg. Je begint je af te vragen: wat doen we hier?''

U heeft zelf telefonische doodsbedreigingen gekregen, net als journalisten die in de zaak zijn gedoken. Bent u bang?

,,Ik ben niet echt bang, maar wel voorzichtig. Je moet die dingen serieus nemen. Ik heb het bij de politie gemeld, en de telefoonmaatschappij heeft mij alle nummers gegeven die me hebben gebeld. Maar ik laat me niet afschrikken. Mijn boodschap is altijd: ik vecht niet tegen het ANC, ik vecht niet tegen de regering, ik wil alleen maar helpen om corruptie uit te bannen. In 1994 zeiden we: nooit, nooit meer willen we teruggaan naar zo'n corrupt systeem als het apartheidsbewind. We hebben heel hoge normen voor onszelf gesteld, en die staan in de grondwet, een van de beste grondwetten in de wereld. Het enige wat ik doe, is het ANC en de regering eraan te herinneren.''

Het imago van Zuid-Afrika heeft de afgelopen tijd flinke deuken opgelopen. De controverse rond de aanpak van aids, de wapenaffaire, andere corruptieschandalen, een vermeend complot tegen president Thabo Mbeki. Wat is er aan de hand?

,,Mbeki en het complot, dat is allemaal onzin. Daar moeten we geen aandacht aan besteden. De top van het ANC is gewoon paranoïde, en maakt daardoor de ene na de andere blunder. Alsof we niet al genoeg problemen hebben, heeft het ANC de gave om er altijd nog meer te fabriceren. Dat is waarom het lijkt alsof er zoveel mis is. Zij maken die problemen.''

,,Kijk naar aids. Er hebben zich zoveel gelegenheden voorgedaan waarin de president de situatie had kunnen corrigeren. Maar het is typisch de arrogantie van meerderheid, die denkt het altijd bij het rechte eind te hebben.''

Thabo Mbeki is nu bijna twee jaar president. Hij heeft eigenlijk alleen maar kritiek gekregen. Ziet u ook positieve kanten aan hem?

,,Mbeki wordt ten onrechte afgezet tegen Mandela. We doen dat allemaal, en dat is niet goed, want niemand kan worden vergeleken met Mandela. Maar Mbeki is zo vreselijk ambitieus, hij probeert altijd nieuwe dingen uit te vinden: Afrikaanse Renaissance, Millennium Afrika Programma. Hij praat ver over de hoofden van gewone mensen heen. Zijn intenties zijn, denk ik, goed, maar strategisch en tactisch doet hij het helemaal fout.''

U wordt zelf een vrouw van het volk genoemd, een straatvechter. Als mensen een probleem hebben, dan is Patricia de Lille er. U nam het zelfs op voor de moordenaar van uw zusje, toen u onlangs de Pollsmoor gevangenis bezocht, waar u ontdekte dat jongeren in overvolle cellen zaten, mishandeld werden en nauwelijks medische verzorging kregen.

,,Dat was heel moeilijk. Ik kwam oog in oog met hem te staan. Ik moest besluiten of mijn haat tegen de moordenaar van mijn zusje zwaarder woog dan mijn poging het leven te redden van andere jonge delinquenten. Maar er kwam een moederinstinct in me boven: het hadden ook mijn kinderen kunnen zijn. Dus zei ik: 'Jongens, ik wil jullie helpen, maar jullie moeten ook luisteren.' Sommigen van hen huilden. We namen een groot risico door naar de rechter te stappen. We klaagden vijf minsters aan. Alleen ik en 460 ouders. Geen geld. Ik dank God dat ik tot nu toe alle rechtszaken heb gewonnen, anders zou ik vreselijk in de schulden zitten.''

Uw telefoon rinkelt de hele tijd; allerlei organisaties vragen u hun projecten te bezoeken, een praatje te houden, een demonstratie bij te wonen. Heeft u daar als parlementslid wel tijd voor?

,,Het is heel frusterend om hier in het parlement te zijn. Het niveau van debat is zo laag, ik wil mijn tijd daar niet aan verspillen. Ik ben 90 procent van mijn tijd buiten het parlement. Soms heb ik hier vijf T-shirts aan de kapstok hangen, van demonstraties die ik heb bijgewoond. Elk parlementslid kan dat doen. Ik wil mijn collega's niet veroordelen, maar soms lijken we te zijn vergeten waarom we hier zijn, en wie ons hier hebben bebracht. Ik werk zestien uur per dag, zeven dagen per week. Ik vecht tegen de perceptie dat wij parlementariërs allemaal hetzelfde zijn: geen telefoontjes beantwoorden, geen brieven, niet op vergaderingen komen.''

U bent zelf inmiddels een prominent politica, maar met uw partij PAC gaat het niet goed. Jullie hebben maar drie parlementszetels. Zou u niet beter bij een grotere politieke partij kunnen zitten? De Democratische Alliantie, waarin ook uw vroegere vijand, de Nationale Partij, is opgegaan, zegt u dolgraag te willen hebben.

,,Voor mij gaat politiek over de waarheid. Er is geen meerderheids-waarheid, geen minderheids-waarheid, er is maar één waarheid. Zelfs als ik alleen ben, kan ik tegen de hele wereld opstaan. Voor mij doet grootte er niet toe. Ik kan in feite beter mijn ambities nastreven in een kleine partij dan in een grote, waar je de leiders steeds toestemming moet vragen.''

,,Ik ben veel te eigenwijs. Ik denk dat ik binnen een dag uit een grote partij zou worden gegooid.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden