Review

'Ik ben geboren in het donker en in de regen'

Welke klassiekers moeten we in de 21ste eeuw nog lezen? Deze maand houdt Willy Wielek klassieke thrillers tegen het licht. Vandaag: 'Maigret in Holland' én 'Maigret en de Moord op de Quai des Orfèvres'.

Trüumt er gelegentlich von einer kleinen Wiese, Mit blauem Himmel darüber und sonst nichts. Bertolt Brecht: Ballade von den Abenteuern.

Laten we maar met de deur in huis vallen: Georges Simenon heeft, volgens eigen zeggen, met 10 000 vrouwen... het bed gedeeld is niet de juiste uitdrukking, want het Grote Gebeuren vond niet zelden plaats in een gang of over een aanrecht. Het kunnen er natuurlijk ook 10 002 zijn geweest, in het veen ziet men niet op een turfje.

Zijn literaire gedrevenheid deed voor zijn seksuele niet onder: hij heeft 421 romans geschreven, waaronder 82 Maigrets. Bij die romans was veel pulp (onder het pseudoniem Georges Sim) maar waren ook meesterwerken als 'Lettre à mon juge' en 'La neige était sale'. Hij noemde zijn serieuze romans romans durs.

Zijn leven leest ook als een roman. Hij werd in 1903 in Luik geboren in armelijke omstandigheden en eindigde als multimiljonair. De bezetting van zijn geboorteplaats door de Duitsers maakte een onuitwisbare indruk: sindsdien hield hij zich niet meer aan conventionele normen en waarden. Op zijn vijftiende was hij al een soort sterreporter van de Gazette de Liège. Hij scheerde rakelings langs de misdaad: van zijn jeugdvrienden werden er twee meervoudige moordenaars. ,,Ik ben geboren in het donker en in de regen en ik heb weten weg te komen. Ik heb geboft'', zei hij zelf. Hij vluchtte naar Parijs, later verhuisde hij naar het Franse platteland, na de oorlog verbleef hij tien jaar in Canada en Amerika. De laatste tientallen jaren woonde hij Zwitserland. Zou hij in zijn landhuizen, villa's, châteaux en

penthouses wel eens gedroomd hebben van een klein weilandje en niets anders, net als Brechts avonturiers? Vast wel. Want hij eindigde praktisch als kluizenaar in een doodgewoon huis in Lausanne met een tuin waar hij nooit meer kwam, omdat onder de grote ceder de as lag van zijn lievelingsdochter Marie-Jo, die zelfmoord had gepleegd op haar vijfentwintigste.

In 1989 stierf hij. Hij heeft geen onberispelijk leven geleid, maar van een hardnekkige gerucht kunnen we hem grotendeels vrijpleiten. Hij zou een antisemiet zijn. Welnu, hij heeft inderdaad een reeks antisemitische artikelen geschreven voor de Gazette de Liège, maar hij was toen nauwelijks zeventien jaar oud, hij bauwde na wat hij in zijn nabijheid hoorde. Noch in zijn latere werk, noch in zijn privé-leven heeft hij ooit enig blijk gegeven van discriminatie, laat staan van racisme. En als hij gecollaboreerd heeft in de Tweede Wereldoorlog, dan stond hij niet alleen: bijna alle schrijvers, een paar zeer goede niet te na gesproken, schreven gewoon door, net als Simenon.

Over de plaats waar Maigret is geboren lopen de meningen uiteen. Simenon zelf zegt in Delfzijl, zijn biografen zeggen

Stavoren. Hoe het ook zij, zijn wortels liggen in Nederland. Daar zag Simenon in 1929 toen hij op bezoek was met zijn schip 'Ostrogoth' na een paar glazen jenever de machtige en onaandoenlijke gestalte opdoemen uit de mist. Met zijn pijp, zijn bolhoed en zijn zware winterjas. Maigret is waarschijnlijk ten dele gemodelleerd naar Simenons vader, die hij adoreerde (hij had een hekel aan zijn moeder). Er hangt om hem de mythe dat hij de personificatie zou zijn van Parijs, maar dat is onjuist. Zijn werkterrein ligt in Parijs, zijn hol is de misdaadafdeling aan de Quai des Orfèvres, maar hij is een provinciaal en veel Maigrets spelen niet in Parijs: dan is Maigret erop uitgestuurd om ergens iets te onderzoeken.

Je leest geen bepaalde Maigret, je leest 'een' Maigret: daarom heb ik twee voorbeelden gekozen 'Maigret in Holland' en 'Maigret en de moord op de Quai des Orfèvres.' Met al zijn onverstoorbaarheid en al zijn verschrikkelijke geduld komt hij naar Delfzijl, omdat daar een Fransman betrokken is geraakt bij een moord op een leraar. De autoriteiten willen de misdaad maar al te graag in de schoenen schuiven van een schipper die allang weer is verdwenen, maar Maigret heeft medelijden met de vermoorde, een levenslustige ex-zeeman, die zat opgesloten in zijn duffe milieu. Hij ontrafelt, voornamelijk door niets te zeggen en goed te luisteren, een familiedrama, zoals ze in bijna alle Maigrets voorkomen.

Simenon heeft twee gruwelijke wereldoorlogen meegemaakt, maar hij concentreert zich op binnenskamerse gevechten, op oude mensen die elkaar langzaam vergiftigen, op liefde die omslaat in haat, op vluchtpogingen die mislukken en geen andere uitweg laten dan de misdaad. 'Maigret en de Moord op de Quai des Orfèvres' speelt uiteraard in Parijs en daar is ook mevrouw Maigret, die uit de Elzas komt en lekker kan koken. Maigret mag dan integer zijn, eerlijk, betrouwbaar en heel trouw, zelfs preuts in tegenstelling tot zijn schepper, maar hij is niet onfeilbaar. Zijn vrouw, die soms 'u' tegen hem zegt, hem soms aanspreekt met 'commissaris' en bijna altijd met 'Maigret', zegt: ,,Ik begrijp niet dat je niet meer klappen hebt gekregen''. Want als hij in gedachten verzonken is, kan hij in gezelschap enorm onbeschoft zijn, een rotsblok dat op niets reageert.

Dat is hij dikwijls in 'Quai des Orfèvres,' want schele Cécile is vlak bij zijn kamer, in een bezemkast, vermoord en dat kan hij niet verkroppen. Ook hier blijkt trouwens dat Maigret meer begrip en sympathie kan opbrengen voor sommige moordenaars dan voor sommige slachtoffers, al zijn zijn sympathieën in dit geval verdeeld.

,,God heeft jou geschapen om te schrijven zoals hij mijn vader heeft geschapen om te schilderen'', schreef de filmregisseur Jean Renoir in een brief aan Simenon. U kunt controleren of het waar is: praktisch het hele werk van Simenon is opnieuw uitgegeven. En het is nog goedkoop ook.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden