Ik ben een soort vrijheidsstrijder Mike Eman

interview | Premier Mike Eman van Aruba ging in hongerstaking toen de Nederlandse regering de controle wilde houden over de begroting van het eiland. Wat drijft de Antilliaanse politicus om zo ver te gaan voor autonomie?

Het gebeurt niet vaak dat de premier van een land vechtend tegen de tranen een persconferentie geeft. Het overkwam Mike Eman, minister-president (minpres in de volksmond) van Aruba. Op maandag 14 juli stond hij via een Skype-verbinding de Nederlandse pers te woord, vanuit Oranjestad aan de andere kant van de oceaan. Eman was sinds enkele dagen in hongerstaking. Hij oogde vermoeid en sprak geëmotioneerd. "Ik ben bereid mijn leven te geven", zei Eman. "Dit is voor ons een kwestie van leven of dood."

Daarna vertrok de premier richting zijn tijdelijk opgezette tent, recht tegenover het kantoor van de gouverneur. Daar hongerde Eman verder, onder toezicht van artsen. Totdat hij er na drie dagen mee ophield. Zeven kilo lichter.

Anderhalve maand later maakt Mike Eman een opgewekte indruk. De premier ontvangt deze donderdagmiddag in een hotellobby in het centrum van Den Haag. Niets wijst erop dat deze man nog altijd een smeulend conflict heeft met het Nederlandse kabinet. "Het gaat goed met me", vertelt hij. "Maar natuurlijk zijn er vervelende dingen gebeurd. Dan bedoel ik niet specifiek die hongerstaking. Denk aan de spanningen binnen ons koninkrijk. Die zijn niet goed. Ik heb mijn hele politieke carrière gewerkt aan goede relaties met Nederland. En dan gaat het toch mis. Dat is ontzettend jammer."

Het conflict tussen Nederland en Aruba sluimerde al langer op de achtergrond. Het tweede kabinet-Rutte heeft zorgen over de financiële situatie op het eiland. Een oplopende staatsschuld, een begrotingstekort dat volgens Nederland moeilijk onder controle te krijgen is. Problemen die Aruba volgens Den Haag niet serieus genoeg neemt.

Achter de schermen groeiden de onderlinge irritaties. Uiteindelijk greep Nederland via de rijksministerraad in. Minister Ronald Plasterk (PvdA, koninkrijksrelaties) kondigde op 11 juli aan dat het College Financieel Toezicht (CFT), een door Nederland aangestuurde instantie, de financiën van het eiland zou gaan doorlichten. Hij noemde de situatie 'zorgwekkend'. Gouverneur Fredis Refunjol van Aruba werd verboden de begroting van dit jaar te ondertekenen. Eman ontstak in woede.

U stopte diezelfde dag met eten. Het was nogal impulsief. Zelfs uw vrouw was niet op de hoogte. Waarom zo'n dramatische stap?

"Je kunt op dat moment protesteren door bijvoorbeeld demonstraties op het eiland te organiseren. Maar ik wilde geen schade toebrengen aan Aruba. Wat wel in mijn hoofd zat: draw a line in the sand, een streep trekken en zeggen tegen Nederland: 'tot hier en niet verder'. Een hongerstaking is een drastische maatregel, maar in feite breng ik alleen mezelf schade toe. Daarom vond ik het geoorloofd."

U kreeg steun, maar ook kritiek. Politieke tegenstanders vonden het melodramatisch. En schadelijk voor het aanzien van het eiland.

"Melodramatisch? In ieder geval kun je het dramatisch noemen. We hebben hier wel te maken met een soort vrijheidsstrijd. Ik wil mezelf niet vergelijken met de grootste vrijheidsstrijders zoals Martin Luther King of Gandhi, maar het gaat wel om fundamentele rechten die dreigen te worden ingeperkt. Hoe de wereld daar dan op reageert, neem je niet in overweging. Ik deed het gewoon. Er kwamen steunbetuigingen binnen van Martin Luther King III (zoon van) en van Richard Branson. Zij dachten: als een premier zoiets extreems doet, zal hij wel een goede reden hebben. Oud-premiers van de Nederlandse Antillen, Etienne Ys en Emily de Jongh-Elhage, kwamen helemaal naar Aruba om hun steun te betuigen. Dat betekent wel iets."

U beëindigde uw hongerstaking niet lang na het neerstorten van vlucht MH17 boven Oekraïne. Speelde die gebeurtenis een rol?

"Zeker. Op die dag dat ik stopte, had de gouverneur mij uitgenodigd op zijn kantoor. Hij zei: we voeren overleg met Den Haag en maandag komt de oplossing. Dan teken ik alsnog de begroting en is het opgelost (wat vervolgens niet gebeurde, red.). Tegelijkertijd voelden we ons op Aruba ongemakkelijk omdat Nederland in rouw was. We leefden mee. Ik had ook contact met premier Rutte over de ramp. Dan is het wel vreemd om die hongerstaking door te zetten. Het paste niet."

De familie-Eman speelde een cruciale rol bij de totstandkoming van de status aparte van Aruba in 1986. Uw grootvader stichtte de Arubaanse Volkspartij (AVP). Uw vader streed voor autonomie en uw oudere broer was de eerste premier van het zelfstandige eiland. Heeft uw verzet tegen de Nederlandse bemoeienis ook met hun strijd te maken?

"Absoluut. Mijn vader stond in 1948 aan de basis van het huidige Aruba. Hij zag toen al: onderwerpen als defensie, buitenlandse zaken en rechtszekerheid zijn te groot voor een klein eiland. Daar is het koninkrijk voor. Maar als het gaat om economie, sociale ontwikkeling en begrotingsbeleid, dat kan Aruba het zelf. Een gemeente weet ook beter dan een nationale regering wat goed is voor een buurt of stad. Aruba heeft gevochten om op eigen benen te staan. Dat is gelukt. Ik heb een verplichting naar mijn voorouders. Zij hebben offers gebracht en die zouden dan onder mijn bewind worden ingeperkt. Dan kan ik niet laten gebeuren."

U koestert autonomie. Maar op dit moment zucht Aruba onder een grote schuldenlast. Die moet worden gefinancierd tegen torenhoge rentes. Je kunt je afvragen hoe autonoom je dan nog bent als land.

"Die schuld heeft een impact op onze financiën, dat klopt. In 2007 was onze staatsschuld 45 procent en in 2013 73 procent. Let wel: Alle landen die verwikkeld zijn in een economische crisis hebben te maken met een stijgende schuldenlast. Dat geldt ook voor Nederland. Het is gemakkelijk om met oneliners als 'schulden van Aruba zijn verdubbeld' te komen. In 2009 verkeerde onze economie in een recessie, de werkloosheid was 12 procent en het eiland verloederd. Een erfenis van onze voorgangers. Wij zeiden: eerst zorgen voor sociaaleconomisch herstel en letten op de koopkracht van de burgers. Als dat op orde is, richten we ons op de begroting. Nederland koos in die periode voor harde bezuinigingen. Het is een botsing van stromingen. Kies je voor investeren of besparen? Wij verstaan onder autonomie dat we die keuze zelf mogen maken. De economie groeit nu met 3 procent, de werkloosheid is terug naar 6 procent, er is weer perspectief voor de toekomst. Niet lang geleden zat Curaçao in een soortgelijke crisis. Toenmalig premier van de Antillen Miguel Purier werd door Nederland gedwongen hard te bezuinigen. Eigenlijk is het eiland daar nooit bovenop gekomen. Het is een structurele crisis geworden. Zie hoeveel Curaçaoënaars sinds die tijd naar Nederland zijn gekomen."

Het Nederlandse kabinet zegt: wij staan onder toezicht van Brussel. Curaçao en Sint Maarten staan onder toezicht van het koninkrijk. Waarom geldt dat niet voor Aruba?

"De situatie met Curaçao en Sint Maarten is heel anders. Zij gaven in 2010 een deel van hun autonomie op in ruil voor schuldsanering. Nederland betaalde bijna 2 miljard euro en eiste toezicht op de begroting en goed bestuur. Die eilanden stemden daar mee in. Nederland heeft ook zelf voor Europa gekozen, en dus ook voor een heel pakket voor- en nadelen. Aruba heeft nooit zo'n afspraak gemaakt met Nederland. Nooit. Het Statuut voor het Koninkrijk zegt niets over bemoeienis met onze begroting. Nederland heeft plotseling een andere uitleg gegeven aan het statuut om zo een bevoegdheid van Aruba weg te nemen. Daarom reageren wij daar zo geprikkeld op. Dit wordt eenzijdig besloten. En daar zit de pijn."

Snapt u de bezorgdheid van Den Haag?

"Uiteraard. Nederland vreest dat het straks een rekening gepresenteerd krijgt als het hier misgaat."

Dat niet alleen. Er zijn ook zorgen over dreigende sociale onrust als Aruba bijvoorbeeld uitkeringen of salarissen niet meer kan betalen. Er zou een migratiestroom naar Nederland kunnen volgen.

"Die angst proef ik niet bij de Nederlanders. Het is meer een geldkwestie. Ik sprak VVD-Tweede Kamerlid André Bosman. Hij zei: 'Ik wil nooit de schuld van een ander land betalen'. Ik sta er voor in dat dit niet gaat gebeuren. We doen al veel. De pensioenleeftijd is verhoogd van 60 naar 65. Ziektekostenpremies zijn hoger."

Het CFT heeft een maand geleden een quickscan uitgebracht, als voorproefje op hun rapport dat nog moet verschijnen. Die was buitengewoon kritisch. Aruba doet te weinig. De opgestelde begroting voor 2014 is onvolledig, deels achterhaald, niet te controleren. Een meerjarenraming ontbreekt. Meer dan de helft van de hele begroting gaat op aan het ambtenarenapparaat. De situatie is onhoudbaar genoemd.

"Het was goed dat er iets op papier stond, nu kan Aruba eindelijk reageren. Die commissie heeft verkeerde conclusies getrokken op basis van onjuiste en onvolledige informatie. Belangrijk vind ik dat het CFT van mening is dat we eigenlijk niet langer moeten zeuren over de begroting van 2014. We kijken naar 2015 en verder. Ons begrotingstekort komt volgend jaar uit op 3,6 procent en in 2017 op 0,4. We luisteren naar de kritiek en grijpen wel degelijk hard in. Zo worden de wachtgeld- en vutregelingen versoberd."

Uw partij, de AVP, heeft altijd gevonden dat Aruba binnen het koninkrijk moet blijven. Is daar door dit conflict iets in veranderd?

"Nee. Ik ben wel enigszins ontnuchterd. Minder naïef."

Wat voor goeds haalt u uit deze crisis?

"Ik hoop dat in Nederland duidelijk is geworden wat voor ons onverkoopbaar is. De premier gaat in hongerstaking, dat betekent iets. En vergeet niet de aandacht die het eiland plotseling kreeg. Eindelijk konden we laten zien en vertellen wat hier gebeurt. De springplank die Aruba is richting Midden- en Zuid-Amerika. TNO zit hier op het eiland, Schiphol, de Rietveld Academie. De Scheepvaartschool in Rotterdam denkt aan een vestiging. En door alle belangstelling voor Aruba is hopelijk ook duidelijk geworden dat dit eiland nooit zijn hand heeft opgehouden bij Nederland. We hebben nooit gevraagd om schuldsanering. Dat misverstand moet uit de wereld."

Hoe loopt dit af?

"Positief. Daar ben ik van overtuigd. Er ligt een stevig fundament tussen Nederland en Aruba. Eén conflict maakt dat niet kapot."

Leider van de Arubaanse Volkspartij

Michiel Godfried Eman werd op 1 september 1961 geboren in Oranjestad. Hij is leider van de Arubaanse Volkspartij (AVP) en sinds oktober 2009 minister-president van Aruba. In 2013 kreeg de AVP bij de verkiezingen 13 van de 21 zetels, een absolute meerderheid.

De AVP wordt al sinds het ontstaan gedomineerd door de familie-Eman. Grootvader Henny Eman richtte de partij in 1942 op. Zijn zoon Shon A. Eman nam het voorzitterschap enkele jaren later over en maakte zich sindsdien hard voor grotere autonomie voor Aruba. Diens zoon, ook Henny Eman genaamd, werd op 1 januari 1986 de eerste premier van het zelfstandige eiland binnen het koninkrijk.

Mike Eman is de jongere broer van Henny. Hij ging op Aruba naar de middelbare school en studeerde rechten aan de universiteit van Leiden. Daar werkte hij in studentencafés en startte met vrienden een kleine zeefdrukkerij. Nadat zijn broer premier werd van Aruba, keerde Mike Eman terug naar het eiland om zich in te zetten voor de partij. Dat leidde uiteindelijk tot het partijleiderschap.

Eman is getrouwd. Hij heeft geen kinderen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden