'Ik ben een kletsmajoor van hier tot ginder geworden'

In 'Terug naar Beekman en Beekman' heeft Toon Kortooms een tipje van de sluier opgelicht die over de hoofdpersonen van zijn succesvolle Beekman-cyclus hangt. Hij vertelde de vele nieuwsgierige lezers die er hem steeds weer naar vroegen, dat de tweeling Hein en Mathieu evenals kattenmepper Bert van Rooy echt hebben bestaan.

Sinds de jaren vijftig zijn er alleen al van de Beekmanboeken ruim twee miljoen exemplaren verkocht. Zijn andere werken, zoals 'Help de dokter verzuipt', werden eveneens bestsellers. Alle reden voor uitgeverij Gottmer om de tachtigste verjaardag van Kortooms aan te grijpen voor een feestje. Dat vond plaats in het Limburgse Venlo, niet ver van de Peel waar de in Deurne geboren Kortooms opgroeide en waar hij zijn meeste romans ook situeerde. Dat stukje Nederland is Kortooms dierbaar, hoewel hij al sinds 1954 in Bloemendaal woont.

“De Peel betekent alles voor mij. Het is zo'n mooi gebied, vooral in het voorjaar, met dat tere groen. Dan word ik onrustig en moet ik erheen. Ik kom dan voor mijn gevoel thuis. We rijden op zo'n bedevaart eerst naar Griendtsveen, naar de plek waar mijn ouderlijk huis stond. Dat is allemaal door de oorlog vernield. Nu staat er een bungalow. Daar stoppen we altijd even met de auto, en dan zie ik ons weer lopen en feesten. Ik heb daar een geweldige jeugd gehad. Vervolgens gaan we naar café De Morgenstond, waar ze de menu's hebben genoemd naar titels van mijn boeken. Mijn broer Walter ligt in Griendtsveen begraven onder een berkeboom. Daar wil ik straks ook liggen.”

Wat de personalia van zijn romanhelden betreft, daar blijven mensen naar gissen. Als ik hem er expliciet naar vraag, zegt Kortooms er niet langer omheen te willen draaien. “Luister, ik zal het geheim voor eens en altijd onthullen. Ze hebben, zoals ik al schreef, allemaal echt bestaan en velen zijn zelfs nog in leven, al heb ik er veel bij gefantaseerd. Wij hadden een heel groot gezin, zeven jongens en zeven meisjes. Die zeven broers zijn de Beekmannen. De ene keer ben ik Heintje Beekman, de andere keer Matje, en dan weer staat mijn broer Harry of een van de anderen er model voor. Bert van Rooy was een vriend van mijn jongste broer Chret. Ik heb hem nooit gezien, maar ik heb laatst nog de groeten van hem gekregen. Hij schijnt nu een zeer succesvol fabrikant te zijn.”

“Alles wat ik in die Beekmannen schrijf, is gebeurd in ons gezin. Harry, Wim en Walter zijn inmiddels overleden. Van mijn zeven zusjes zijn er twee dood. Vooral Harry, die een tweede Toon Hermans was, heeft mij sterk geïnspireerd.” Het succes van zijn boeken is volgens Kortooms dat de mens er zichzelf in tegenkomt. “En niets is boeiender dan je eigen belevenissen op papier te zien staan.”

Kortooms was een paar jaar geleden zo ernstig ziek, dat de doktoren hem tot twee keer toe hadden opgegeven. “Ik heb gevochten als een leeuw om er weer bovenop te komen, en het is gelukt. Mijn gebed is verhoord, ik maak het uitstekend. Daarvoor dank ik God nog elke dag, hoewel ik niet bang ben voor de dood. Ik heb me, toen ik zo ziek was, totaal verzoend met het denkbeeld van de dood en de eeuwigheid. Ik ben er heel gerust op. Als het niet meer kan en de Heer mij roept, dan ga ik. De bijna-dood-ervaringen van een tunnel met licht waar een dierbare op je staat te wachten, heb ik persoonlijk ervaren. Maar ik wilde nog een paar boeken schrijven, hoewel ik in mijn leven wat dat betreft niet stil heb gezeten. Als ik die rij boeken zie staan en de brieven lees die mensen mij schrijven, zeg ik: Ik heb niet voor niets geleefd! Dat is een grote voldoening. In mijn geboorteplaats Deurne staat bij de ingang van de bibliotheek een bronzen borstbeeld van mij. De inwoners van Deurne zijn dus nog niet van me af, want brons kan de eeuwen doorstaan.”

Zijn ziekte heeft hem grondig veranderd. “Vroeger was ik nogal introvert en uitte ik me niet zo. Dat doe ik nu wel, ik ben een kletsmajoor van hier tot ginder geworden.”

Zijn ervaringen in het ziekenhuis legde Kortooms vast in het boekje 'In mijn hemd'. “Achteraf heel opmerkelijk dat ik in de benevelde toestand waarin ik toen verkeerde tussen de bedrijven door toch nog aantekeningen maakte.”

“Dat schrijven gaat maar door. Ik doe dat zo verschrikkelijk graag, en wie schrijft die blijft, zeggen ze. Thuis bij mij in Bloemendaal heb ik een paar kisten staan, waar ik met grote letters werktitels voor toekomstige boeken op heb geschreven. Een ervan, waarvoor ik nu het voorbereidende werk doe, is 'Arme rijken'. Ik heb heel veel miljonairs en multimiljonairs als vrienden en het valt me op dat die mensen zo enorm zuinig zijn, om niet te zeggen: pinnig.”

Mevrouw Kortooms maant haar man tot voorzichtigheid, maar hij wuift haar bezwaren weg. “Waarom zou ik dat niet mogen vertellen? Het ís zo. Ik ben nu in het stadium van gegevens verzamelen. Alles wat over geld gaat, knip ik uit en stop ik in die kist. In de personen die ik ga beschrijven, zal niemand zich herkennen, maar ik houd ze wel een spiegel voor van 'durf te genieten van wat je allemaal hebt'. De boodschap die in al mijn boeken zit is: neem het leven niet te zwaar. Mijn stelregel luidt, dat we allemaal even gauw bij Nieuwjaar zijn, al lopen we nog zo hard, al zijn we nog zo rijk of nog zo arm, groot, dun of dik. Ik ervaar elke dag als een geschenk en hoop nog een paar jaartjes mee te kunnen. In mei gaan mijn vrouw en ik naar Guernsey. Toen vrienden me vroegen wat ik voor mijn tachtigste verjaardag wilde, zei ik in eerste instantie: ik zou het niet weten, ik heb alles, van punaises tot een hoge-drukspuit. Dan maar een prozaïsche enveloppe met inhoud, om een droom te verwezenlijken: Guernsey bezoeken.”

“Dat Kanaal-eiland is mij gaan boeien na het lezen van 'The Book of Ebenezer le Page', geschreven door G. P. Edwards. Daar blijf ik van genieten. Edwards schrijft er zo geestig over. Hij had hetzelfde soort humor als ik. Op het eind van zijn leven heeft hij al zijn met de hand geschreven manuscripten aan een vriend gegeven met de opdracht ze te vernietigen. Dat heeft die vriend gedaan, op één manuscript na. Dat vond hij zo'n geweldig tijdsdocument, dat hij er een uitgever voor wist te vinden. Het is een bestseller geworden, alleen nog niet in het Nederlands. Ik zou het, als ik er de tijd voor had, graag vertalen. Al die historische plekjes die Edwards in zijn boek heeft beschreven, ga ik bezoeken, vooral zijn graf. Ik wou dat ik die man ooit had leren kennen, maar dat kan helaas niet meer.”

Eigenlijk vindt Kortooms niet de Beekmanboeken, maar zijn veel oudere 'Parochie in de Peel' zijn meest geslaagde boek. “Het verscheen lang geleden bij De Lantaarn, nu uitgeverij Westers, in Utrecht. De Lantaarn was de uitgeverij van de vroegere katholieke arbeidersbeweging, niet op winst belust, maar gericht op de geestelijke ontwikkeling van de arbeiders. 'Parochie in de Peel' gaat over een pater Franciscaan, een oom van mijn vrouw. Wij noemen dat in onze kring een heeroom. In mijn boek laat ik die dikke heeroom een zieke pastoor in de Peel vervangen. Pater Jan arriveert met een zware koffer in Deurne, waar hij bij gebrek aan taxi en bus een eind meerijdt met een boer, bovenop zakken aardappelen. Bij het kanaaltje van Griendtsveen naar Helenaveen scheiden hun wegen. Hevig transpirerend, het is een warme augustusdag, gaat pater Jan te voet verder. Wat zou hij graag zijn voeten even in het kanaal willen houden. De Lieve Heer zou hem dat vast niet kwalijk nemen. Die waste zelfs de voeten van andere mensen. Pater Jan zet zijn koffer neer, baant zich een weg door de struiken en stuit op een vrijend paartje. Zijn reactie is 'Ik weet niet wat jullie aan het doen zijn, maar gij hebt er schoon weer bij'. In de oorlog heeft pater Jan veel meegemaakt. Hij moest loopgraven graven, omdat hij weigerde hem toevertrouwde biechtgeheimen aan de Duitsers te onthullen. Dat heeft hem geknakt. Met dat boek heb ik een monumentje voor hem opgericht.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden