Ik ben een brom hoorder

Sinds een half jaar hoort schrijver Wil Schackmann bromgeluiden. En hij blijkt zeker niet de enige. „In de lijst van ’onverklaarde verschijnselen’ van Life Science heeft ’The Hum’ inmiddels de eerste plaats bereikt.”

Het was een maand of zes geleden. Ik werd ’s nachts wakker en hoorde een bromgeluid. Alsof een koelkast een bijgeluid maakte. Ik zei: „Flikker op”, en probeerde weer te slapen, maar dat wou niet zo best lukken. Bij het ochtendkrieken was de brom er nog. Overdag was ie weg, ’s nachts kwam ie weer terug. Elke nacht. Ik ben er nog een keer uitgegaan om allerlei proeven te doen om te achterhalen waar de brom vandaan zou kunnen komen.

Op een gegeven moment bedacht ik dat de brom er misschien overdag ook wel kon zijn en dat het alleen de dagelijkse geluiden waren die ervoor zorgden dat ik hem dan niet hoorde. Ik heb dat uitgetest in de stilste ruimte van ons huis en verrek zeg, ik hoorde brommen, het geluid was er permanent.

Daarna werd het een tikje eng. Ik woon in de ene wijk van Groningen, Beijum, en ik heb een kantoortje in een andere wijk, Oosterpark, op twintig minuten fietsen. En toen ik daar na een tijdje weer kwam...hoorde ik een brom. Alsof in de buurt werkzaamheden met zware apparatuur bezig waren. Ik heb een rondje rond het blok gelopen en trof diverse werkzaamheden, maar niets dat verband leek te hebben met de brom die ik hoorde.

Dit was toch wel zorgelijk. Kwam die brom wel van buitenaf? Of zat er iets in mijn hoofd dat een brom produceert? Ik kreeg ook hoofdpijn. Ik weet niet of dat een apart verschijnsel was of een logisch uitvloeisel: als je regelmatig loopt te denken of er iets bromt in het hoofd, wordt dat hoofd daar natuurlijk gespannen en moe van. Al met al werd ik er niet vrolijker op.

De status quo werd enkele weken geleden verbroken door een oproep in de wijkkrant. De schrijver van de oproep hoort al tijden een brom, wil onderzoek daarnaar en riep andere bromhoorders op contact met hem op te nemen. Ik stuurde per ommegaande een mailtje.

En daarmee is de ban gebroken. Het gaat niet meer om míjn probleem maar om óns probleem. Er blijkt een heel bromgebeuren te bestaan. Zuid-Limburg is de eerste regio waar het de aandacht trekt, daar buigen zich al sinds 1995 gezondheidswerkers over de kwestie. De jaren erna kwamen er collectieve meldingen uit ondermeer Capelle aan de IJssel, Geertruidenberg en twee Rotterdamse wijken, afgelopen juni deed de Milieudienst IJmond onderzoek in Velsen, momenteel staan in de tuinen van Zuidhorn bij Groningen microfoons van het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium. En dan zijn er overal op internet de individuele meldingen van mensen die een bromtoon horen, uit alle gedeelten van het land, inclusief de stille gebieden.

Buiten de landsgrenzen gaat dat door, meldingen uit Zweden, Amerika, Australië, Tsjechië, op zijn Engels heet het The Hum en onze oosterburen pakken het als gebruikelijk grondig aan met de Interessengemeinschaft zur Aufklärung des Brumtons.

Wij bromhoorders zijn met duizenden!

De meesten hebben hetzelfde traject doorlopen als ik. Apparatuur uit en aan doen, de hoofdschakelaar van de elektra een tijd omzetten, ’s nachts een keer door de buurt lopen om de oorsprong te achterhalen, enkelen zijn met richtmicrofoons in de weer geweest, sommigen hebben de plaatselijke milieudienst ingeschakeld, diversen zijn bij de huisarts geweest.

De beschrijvingen van de brom variëren, maar lijken tegelijk op elkaar. Het ’gedrein van een draaiende wastrommel’, een ’ventilator of een klein vliegtuigje’, het geluid van een dieselmotor of generator. Sommigen horen de brom al vele jaren. Sommigen horen het geluid alleen thuis, anderen horen het altijd en overal, ook op hun vakantieadres in het buitenland. Bij velen leidt de brom tot niet onaanzienlijk leed: slapeloosheid, hoofdpijn, benauwdheid, overspannenheid. „Ik word er gek van” is een veelgebruikte kreet.

In enkele gevallen wijst een beschuldigende vinger naar de buren. Of beter gezegd naar een apparaat van de buren, bijvoorbeeld een vrieskist, en vervolgens naar de buren zelf als die weigeren de vrieskist het huis uit te doen. Het leidt soms tot ’rijdende rechter’-achtige situaties met, wat ik zo lees, tamelijk rampzalige gevolgen voor de burenrelatie.

Oordopjes helpen slechts in zeldzame gevallen, vrijwel altijd niet, blijkbaar komt de brom niet alleen via de gehoororganen binnen. Sommigen slapen pas als ze een ventilator naast het bed zetten. Dat overstemt de brom. Dan weet je tenminste waar het geluid vandaan komt.

Andere oplossingen zijn minder lucide. Een Zuid-Limburgse brochure adviseert „het geluid los te laten door er geen aandacht aan te geven”. Door een minder negatieve houding tegenover de brom heb je minder last en kun je er mee leven. Dat is natuurlijk per definitie waar. Een andere brochure komt met het advies om voedingssupplementen te gebruiken omdat je minder last hebt van de brom naarmate je conditie beter is. Ja hallo, dat kun je van letterlijk elke aandoening zeggen!

Zelf ben ik niet bij de huisarts geweest, maar ik lees dat de medische stand zo’n beetje door dezelfde geopende deuren gaat die ik hiervoor noemde. Antidepressiva, slaapmiddelen en adviezen voor een gezonde leefstijl zijn natuurlijk altijd raak. De neiging bestaat het verschijnsel onder de aandoening tinnitus te scharen. De overeenkomst is dat je daarbij ook dingen hoort die anderen niet horen, maar naar ik begrijp gaat dat vooral over jongeren die in de discotheek te dicht bij de boxen gestaan hebben.

Verder gaat het meestal al snel over ’piepen of suizen’ – zoals in de uitzending van ’Eén Vandaag’ van vorige week vrijdag, waar mensen afgescheept werden met, ja hoor, een Belgische wonderdokter – terwijl piepen of suizen echt wat anders is dan onze brom. En... er wordt uitgesloten dat het geluid echt van buiten komt. Terwijl ik denk dat dat bij mij en andere bromhoorders wél het geval kan zijn.

Niet dat ik de pretentie heb om het even te verklaren – in de lijst van onverklaarde verschijnselen van Life Science heeft ’The Hum’ inmiddels de eerste plaats bereikt – maar iets valt er wel over te zeggen (al vergt het natuurkunde en hoop ik dat de deskundigen niet boos op me worden).

Een bromtoon is een geluid met een lage frequentie, oftewel laagfrequent geluid (LFG). Dat is geluid dat je eerder ’voelt’ dan dat je het hoort, vandaar dat die oordopjes niet werken. En het voelen kan gerust nog een tijdje doorgaan als het LFG er niet meer is, zodat je er ook elders last van kan hebben. Hoeveel LFG je voelt of hoort is per mens verschillend. Net zoals dieren geluiden kunnen horen die wij niet horen, zo hoort de ene mens meer LFG dan een ander.

Dat individuele aspect heeft tot gevolg dat bromhoorders niet altijd serieus genomen worden. Anderen horen de brom niet en vinden het moeilijk te begrijpen dat jij hem wel hoort. Mijn vrouw hoort mijn brom niet, dat is best lastig.

Dit verklaart ook de normaliter ongelukkige afloop als bromhoorders zich tot hun gemeente wenden om hulp. Er arriveert een goedwillende ambtenaar. Die meldt na een tijdje aandachtig luisteren dat hij eerlijk, hand op het hart, he-le-maal niets hoort. Dat is dan ongetwijfeld waar, maar het is vervelend als het daardoor lijkt alsof bromhoorders zich alleen maar aanstellen.

Met het ouder worden gaat het gehoor achteruit, vooral voor de hoog frequente geluiden. Omdat dan meer ruimte ontstaat voor de lage frequenties ben je vanaf gemiddeld 55 jaar ontvankelijker voor het opvangen van LFG. Dat werpt dan weer een vraag op over de toenemende aandacht voor het verschijnsel. Zoals bekend is de huidige generatie 55-plussers een notoir mondig gezelschap. Hoorden vorige generaties het ook, maar droegen die hun lot in stilte?

Waar komt het LFG vandaan dat die 55-plussers horen, wat is de oorsprong, de bron van de brom? Er is al het nodige over gezegd, geschreven en gespeculeerd. Als u het niet erg vindt laat ik de ufo’s even weg. Evenals geheime militaire proefnemingen en mondiale samenzweringen. Ook de voor de hand liggende zendmasten voor mobiele telefoons lijken niet mee te doen, naar ik begrijp hebben die alleen met hoge frequenties te maken.

Het blijkt lastig de bron op te sporen omdat het moeilijk is te bepalen van welke kant LFG komt. Bovendien kan het grote afstanden afleggen, dus van heel ver weg komen. Maar wat opvalt is dat de paar keer dat onderzoeken tot resultaat leidden, de oorsprong van het geluid iets met elektriciteit te maken had. Ik las over een individueel geval waarbij een aquariumpompje een aantal huizen verderop de boosdoener bleek te zijn en onschadelijk is gemaakt door het op een rubberen matje te zetten. Op wat grotere schaal is een elektriciteitscentrale aan de rand van Rotterdam op heterdaad betrapt. Tegen windmolenturbines en hoogspanningsmasten zijn serieuze verdenkingen, maar bij mijn weten zijn die nog nergens hard gemaakt.

Alleen vinden al die onderzoeken geïsoleerd plaats. En ik lees nergens of na afloop van onderzoek en na veranderingen in zo’n centrale stelselmatig is onderzocht of iedereen van zijn brom af is. En van zijn brom afblijft.

Anderhalve maand geleden was mijn brom ineens weg. Ik zal het precieze tijdstip geven, misschien heeft dat nog onderzoekswaarde: zondag 29 augustus 2010 rond 14.00 uur. Ik heb mij zoveel mogelijk van andere geluiden afgesloten om het goed te checken en hij was écht weg. In de loop van de avond is ie teruggekomen. Misschien weet iemand waar op dat moment ergens een stekker is uitgetrokken?

De nabije toekomst durf ik wel te voorspellen. Er komen steeds meer meldingen van mensen die een brom horen, de brom krijgt een Latijnse naam zodat in medische kring over het verschijnsel gediscussieerd kan worden, en een farmaceut bij wie de moraal door winstbejag is weggevreten presenteert een pil die bij nadere beschouwing een verdovingsmiddel blijkt te zijn waarmee je een bronstig paard door het gehinnik van merries heen zou kunnen laten slapen. Een lekenprediker uit het midden des lands laat weten dat hij door handoplegging alle bromtonen kan doen verdwijnen en er wordt een belangenorganisatie voor bromhoorders opgericht.

Of het tot een politieke partij komt betwijfel ik – die markt is verzadigd. Wel tot een organisatie die lotgenoten bijeenbrengt in praatgroepen, een maandblad uitgeeft en bij de politiek lobbyt om gedegen onderzoek te laten doen, wat uiteindelijk wel een keer zal leiden tot Kamervragen. En hopelijk wordt het dan helemaal en gecoördineerd uitgezocht. Want wij bromhoorders willen wel serieus genomen worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden