'Ik ben dictator in mijn eigen boek'

interview | Floortje Zwigtman schrijft literaire romans voor jonge lezers met uithoudingsvermogen. 'Vlam' speelt zich af in een dictatuur à la Noord-Korea.

Ook toevallig: Floortje Zwigtman heeft met 'Vlam' net een boek geschreven over een fictieve dictatuur à la Noord-Korea, en als we haar spreken druppelen hoe langer hoe meer berichten door uit het gesloten land. Want wat is nog de macht van de Grote Leider Kim Jong-un? Staat het regime dan eindelijk op instorten?

"Als een leider ziek is", denkt Zwigtman, "dan is dat vaak het begin van het einde."

'Vlam' is het eerste deel van de trilogie 'Vonk'. Het verhaal speelt zich af in het verzonnen land Chimeria, een staat met een snufje Noord-Korea, een eetlepel DDR en een scheutje van alle andere dictaturen die de wereld kent of gekend heeft. Boeiend is vooral dat de auteur de lezer een - uiteraard verzonnen - inkijkje geeft in het leven van de mensen rondom de dictator: het gezin, familie, beveiligers. Een dikke pil is het geworden met veel personages en perspectiefwisselingen, zoals vaker bij Zwigtman. Voor de geoefende lezer, dus.

Welk bestaand dictatoriaal land had je voor ogen?

"Ik heb verschillende landen op het oog gehad. Het verhaal verbinden aan één bepaald land is vrijwel onmogelijk, omdat er maar weinig biografische gegevens over dictators en vooral hun gezinnen bekend zijn. De kinderen, de vrouwen. Dat is ook het gedeelte van het verhaal waar de meeste fictie in zit. Ik wilde niet vastzitten aan één tijdperk, vandaar de verschillende sprongen in de tijd. Ik heb bewust een eiland in de Atlantische Oceaan genomen, een soort continent ver van de boze buitenwereld. Een eiland waar ze zeggen: wij zijn de andere weg. En niet alleen de andere weg, ook de enig goede weg."

"Wat ze in feite doen is natuurlijk juist systemen kopiëren die al bestaan. Door die samen te voegen krijg je dan een afschrikwekkend mythologisch monster."

Zo'n gesloten land, als bijvoorbeeld Noord-Korea, is natuurlijk vreselijk maar heeft ook iets heel fascinerends. Vind jij dat ook en waar zit hem dat in?

"Ik ben deels gevormd door de val van de Berlijnse Muur. Toen was ik vijftien en op die leeftijd is het extra heerlijk om autoriteiten op hun gat te zien gaan. Wat je in zulke landen ziet, zijn de beperkingen en onmogelijkheden van ons eigen leven, maar dan uitvergroot. Alleen: in een dictatuur kun je er iemand anders de schuld van geven. De Grote Leider, de tiran. Onze tirannen zijn onzichtbaarder: de prestatiemaatschappij, de consumptiemaatschappij. Naar wie moeten wij die steen gooien? Wie moet je een kogel door zijn kop jagen? Er is niets."

Nu lijkt het net of de bevolking in een dictatuur het in zekere zin maar makkelijk heeft.

"Ik bedoel het vanuit ons perspectief. Zoals wij naar hen kijken, kun je dan inderdaad stellen: psychologisch is het makkelijker. Omdat de oorzaak van de ellende buiten jezelf ligt als je daar woont. Maar ja, wat is de realiteit in het Westen? Ladies and gentlemen: We got him! Weet je nog? Maar met het verdwijnen van één persoon is de oorzaak nog niet weggenomen. Het zit niet in één man, ook anderen worden beïnvloed. Alle inwoners van een dictatuur zijn gevormd door het systeem. Dat zie je ook aan landen die bevrijd zijn van bijvoorbeeld het communisme; daar gaat het niet meteen goed. Ik denk dat dat ook wel in dit boek doorklinkt. Je zal maar in die grote oceaan van vrijheid worden gegooid. Dat regime is je bagage, je geestelijk kompas."

'Vlam' is een dikke pil met een ingewikkelde verhaallijn en veel personages geworden. Je moet een geoefend lezer zijn.

"Het is een boek met weerhaakjes. Het is complex en ik doe dat bewust. Laat het maar eens moeilijk zijn, ervaar het maar eens. Lees het nog maar eens terug. Hoe zat het nu precies? Zo is het leven. Het leven is complex. Ik hoor wel eens: Ja, maar ik snap het niet en ze legt het ook helemaal niet uit! Nee, maar zo zit de wereld ook niet in elkaar. Iets is nooit zwart of wit of goed of fout. Daarom ook dit verrekt ingewikkelde boek van mij. Anders weer van opzet dan 'Spiegeljongen', het laatste deel van mijn vorige trilogie ('De Groene Bloem'-trilogie JvV.). Die had echt een uitgebreid plot. 'Vlam' kan als eerste deel van deze nieuwe trilogie nog alle kanten op. Ik denk dat daar vooral mijn kracht ligt: Veel ballen tegelijk in de lucht houden - dus tegelijk details en grote lijnen in de gaten houden - terwijl het verhaal toch voelt als een organisch geheel."

Heb je een type lezer in gedachten als je schrijft?

"Nee, ik heb alleen mezelf in gedachten. Ik kan alleen maar afgaan op wat ik zelf wil verkennen in de wereld. Schrijven is daarom ook datgene wat mij de meeste vrijheid geeft in mijn leven. Ik heb er volledige invloed op. Alleen ik bepaal wie er doodgaat en op welke manier. Ik ben de dictator binnen dat boek."

De grens tussen jong volwassenen en volwassenen is bij jou wel héél dun. Toch is er een verschil. Wat is dat verschil?

"Ik denk dat het zit in de onderwerpen. 'Vlam' gaat ook over een bandje, dat tref je niet snel aan in volwassen literatuur. En ik beschrijf geen godsdienstig conflict en geen echtscheiding. Mijn stijl is ook filmisch. In literatuur heeft men het liever kaal."

'Vlam' is het eerste deel van wat een trilogie moet worden. Heb je de andere delen al precies in je hoofd? "In grote lijnen. Dat gebeurt al schrijvende. Je bent intelligenter als je schrijft. Doordat je langzaam denkt. Ik denk niet bewust, ik beredeneer niet. Zo krijg ik langzaam inzicht."

Wil je je lezers iets meegeven?

(Met een glimlach) : "Ik wil iets vertellen en ik wil graag horen dat ik gelijk heb. Bijvoorbeeld dat totalitaire regimes ook maar een deel van de werkelijkheid tonen en de rest ontkennen. De absolute controle van die dictators vind ik ook interessant. Dat je als leider tot zulke offers bereid bent. Want onderdrukt worden is vreselijk, maar als onderdrukker ben je absoluut onveiliger. Dictators staan onder zware stress. Linksom of rechtsom, van binnenuit of van buitenaf; het kan ieder moment afgelopen zijn met ze."

En dat de wereld complex is, te simpel wordt voorgesteld, dat wil ik ook kenbaar maken via dit boek. Tegenwoordig duiden we de wereld in 140 tekens. Dat je alles uit een boek leert is ook zo fout!. Dat is zó fout! Ik heb zelf les gegeven op school en merkte dat men er vaak zomaar vanuit gaat dat je uit een boek kunt halen hoe je moet leven. Grote onzin. En dat zeg ik als schrijver."

Gelauwerd schrijfster in het young adult genre

Floortje Zwigtman heet eigenlijk Andrea Oostdijk (Terneuzen, 1974). Ze debuteerde in 2001 met 'Spelregels'. Daarna volgde 'Wolfsroedel' waarvoor ze veel lof kreeg. Tussen 2005 en 2010 voltooide ze de 'Groene Bloem'-trilogie die eveneens enthousiaste kritieken kreeg. De laatste jaren schreef Zwigtman vooral veel korte verhalen. Voor haar literaire young-adultboeken ontving ze onder meer de Gouden Uil en de Gouden Zoen. Zwigtman kan niet leven van allen haar boeken. Naast haar literaire werk schrijft ze daarom ook lesstof voor basisschool en vmbo. Zwigtman woont en werkt in Middelburg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden