'Ik ben de idealist uit Akkrum'

Zolang hij advocaat is, strijdt Wim Anker tegen de levenslange celstraf. Negentig procent van zijn zaken doet hij pro deo.

Eind deze maand begint Anker met het geven van theatercolleges over zijn vak en zijn principes.

Les 1

Wees er voor eenieder

"Pa was geen burgemeester, hij was burgervader. Een levensgenieter die met iedereen kon, hoog of laag, rechts of links, gelovig of atheïst. Op Koninginnedag, Palmzondag, met Kerst zat de voorkamer vol met dorpelingen niet-notabel zijnde. De notabelen en de ambtenaren kregen al genoeg, pa nodigde mensen uit van wie hij dacht dat ze het zouden waarderen. Hij hield een toespraakje en schonk oranjebitter of keizerbitter. Pa dronk altijd vreemde drankjes.

Ma vervulde haar taak als burgemeestersvrouw met verve. Zij was er voor de zieken, zwakken en nooddruftigen. Elk jaar liep ze zeven of acht collectes. Als de dominee op bezoek kwam bij een dorpsgenoot in het ziekenhuis hing er altijd al een kaart van ma boven het bed. Het kwam ook voor dat de kaart er eerder was dan de patiënt. Onze ouders hebben ons een prachtige, zorgeloze jeugd bezorgd en ons geleerd geen onderscheid naar mensen te maken. 'Zorg dat je er voor eenieder bent', gaf pa ons mee toen we gingen studeren en later advocaat werden. Geen dollartekens in de ogen, bedien eenieder die het nodig heeft.' Zo zijn we ons kantoor begonnen, en zo is het nog steeds. Ik doe negentig procent pro-deozaken, voor ons kantoor als geheel ligt het percentage op vijftig. In het begin zeiden collega's: 'Daar heb je die idealisten uit Akkrum weer. Wacht maar tot je veertig bent en een huis en kinderen hebt.' Ik vind het mooi te kunnen zeggen dat wij tot op heden niets hebben veranderd aan onze uitgangspunten."

Les 2

Gebrek aan discipline is de dood in de pot

"Toen Hans en ik in Groningen studeerden, kwamen we thuis om de tentamens voor te bereiden. 's Ochtends drie uur werken, 's middags drie uur, 's avonds drie uur. Als het erg warm was, zaten we in de kelder. Ma zei: 'Je kunt de fanfare ernaast zetten, de mannen werken gewoon door.' Ook op kantoor zijn we heel gedisciplineerd. Al onze negen juristen houden zelf de jurisprudentie bij en zeker acht keer per jaar zitten we bij elkaar om deze uitvoerig te bespreken. Bij die bijeenkomsten mag niemand ontbreken. Geen gemauw en gemiep. Is er iemand jarig, prachtig, maar daar kun je ook eerder naartoe. Of later. We zijn er allemaal, altijd. Je moet bij zijn tot de jurisprudentie van gisteren. Gebrek aan discipline is de dood in de pot. Van twee van de overleggen herinner ik me dat Heerenveen precies op die donderdagavonden in de Europa League speelde. Thuis, tegen Maccabi Petach Tikva en Baník Ostrava. Beide keren werd het 5-0 en Hans en ik zaten, helaas, niet op de tribune. Ja, we zijn gedisciplineerd, maar ook gericht op harmonie. Op kantoor hebben we in 25 jaar nauwelijks mutaties gehad. Precies één keer is een medewerker vertrokken. Bij Anker & Anker heb je in beginsel levenslang."

Les 3

Vergeven brengt je verder

"Enige jaren geleden werd ik gebeld door Hank Heijn, de echtgenote van Gerrit-Jan Heijn, die in 1987 werd ontvoerd en vermoord door Ferdi E. Mevrouw Heijn had Ferdi Elsas al eerder vergeven, correspondeerde zelfs met hem en was eraan toe mij te spreken. Uiteindelijk hebben we samen een lezing gegeven voor haar familie, vrienden en rechercheurs. Stelt u zich eens voor hoe ze daar zei: 'En dan geef ik nu het woord aan Wim Anker, de advocaat van de moordenaar van mijn man.' Ik vind haar groots. Zij heeft me geleerd dat je ondanks het vreselijke dat je overkomt, kunt beslissen er niet in te blijven hangen. Vergeving is een heel waardevol iets. In dit geval voor Ferdi Elsas en zijn echtgenote, maar ook voor mevrouw Heijn. Zij kreeg er rust en ruimte door. Ook op kleinschaliger niveau kan vergeving tot mooie resultaten leiden. Sinds 2012 is mediation opgenomen in het Wetboek van strafvordering, artikel 51h. Ik pas het veel toe in geschillen waar partijen elkaar toch weer tegenkomen: ex-geliefden, buren, collega's of twee jongens die dezelfde school bezoeken. Hup, in gesprek en weer naar huis."

Les 4

Gun jezelf de tijd om te genieten

"Vier keer in mijn loopbaan ben ik uitgevallen, viermaal een burn-out. Het is relatief natuurlijk, ik ben 35 jaar advocaat, moet er twee jaar aftrekken, blijft een zuivere speeltijd van 33 jaar over. Vind ik nóg mooi. Na mijn laatste overspanning in 2005 zei Hans: 'A: je praktijk is veel te zwaar. B: je sombert te lang na een teleurstellende uitspraak. C: je geniet nooit van een positief bericht.' Dat was toen zo. Meteen na een uitspraak ging ik naar kantoor en dook in de volgende zaak. Hans adviseerde me meer politierechter- zaken aan te nemen. 'Die duren twintig minuten, als het goed afloopt, sla je je cliënt op de schouder en drink je samen een kop koffie.'

Hans had gelijk. Ik heb mijn praktijk nu evenwichtiger ingevuld en sta meer stil bij uitspraken die voor de cliënt gunstig zijn. Ik gun mezelf de tijd om even te genieten."

Les 5

Je kwetsbaar opstellen is niet erg

"Ik heb negen keer breuken gehad in mijn voetballoopbaan. Scheenbeen, kuitbeen, enkelband, negen keer gips. Dan is het duidelijk wat je hebt, overspannenheid ziet niemand. Ik ben er altijd open over geweest. Dat vind ik niet moeilijk, het hoort bij mij. Als ik blij ben, sta ik op de tafel. Als ik me slecht voel, ga ik er niet onder liggen. Bij 'Zomergasten' in 2005 aan tafel bij Connie Palmen heb ik over mijn situatie verteld, ik was toen lang overspannen thuis. Honderden brieven kreeg ik, waaronder 150 van vakgenoten. Uitsluitend positieve reacties, mensen die zich gesteund voelden. Ze vonden het verrassend, 'u doorbreekt een taboe'. Een advocaat wordt immers geacht altijd sterk en strijdbaar te zijn. Soms ben ik dat dus even niet. Ik heb al die brieven nog. Als ik me somber voel, pak ik wel eens een stapel, dat pept me weer op."

Les 6

Geef nooit op

"Ik was in 1983 nog maar twee jaar advocaat toen een cliënt belde. Rechtbank Groningen had hem tot levenslang veroordeeld wegens moord. In Nederland is de levenslange gevangenisstraf niet te verkorten. Deze is dus, anders dan in de overige 27 EU-landen, een leven lang. Ik heb zelf vier levenslangers. Hun levens zijn volkomen perspectiefloos, zij hebben geen enkel horizonnetje. Eind november heeft de rechtbank Assen, als eerste, uitgesproken dat levenslang in strijd is met de Europese wetgeving en om die reden niet meer kan worden opgelegd. Dat is een doorbraak.

Ik ijver al 33 jaar voor een wetswijziging, een humanere bejegening van levenslang gestraften. In het begin was ik een roepende in de woestijn, nu lijkt het tij langzaamaan te keren. Ik zoek mijn levenslangers nog steeds op. Nooit had ik een boodschap, nu kan ik zeggen dat er enige reuring is."

Les 7

Het café is het beste medicijn

"Op zaterdagochtend hoor ik wel eens: 'De Ankers zitten ook weer in de kroeg.' U begrijpt al, de lading van dat woord is niet positief, terwijl we niets meer doen dan even biljarten en genoeglijk praten met de mensen aan de bar. Het café is geen verderfelijk oord, maar een aangename ontmoetingsplaats voor mensen van allerlei pluimage, ongeacht inkomen, beroep, status of geaardheid. Daar valt elk onderscheid weg en noem je elkaar bij de voornaam. Van de dokter moest ik hardlopen of vissen, zwemmen of fietsen om te ontspannen. Ik heb het allemaal geprobeerd, maar het café is mijn beste medicijn."

Les 8

Afspraak is afspraak

"Afspraak is afspraak. Dat hebben we ook van thuis geleerd. En dat geldt ook voor de afspraken die na enige consumpties gemaakt werden. 'Ik kom bij u langs, ik bel u morgen, ik ga uw vereniging sponsoren, u krijgt een reclamebord van ons': ik kom het na. 'Moet ik u een contract sturen?' vragen ze dan. 'Nee hoor', is mijn antwoord. 'Het staat op dit bierviltje, dat is ons contract.' Ik ben wel eens wakker geworden met drie viltjes in de broekzak. Wat had ik een spijt: ik wist, dat gaat me geld kosten."

Les 9

De modder op het kleed van uw naaste is geen zeep voor uw eigen kleed

"De zaak-Ferdi E. hield Nederland eind jaren tachtig maanden in de greep, de publiciteit was enorm. Wij kregen drie negatieve reacties, één brief en twee ansichten. Tijdens de Amsterdamse zedenzaak rond Robert M. gingen de ruiten van ons kantoor eraan. Toen kwamen de dreigmails, meer dan vierduizend. Ik heb ze, als enige, allemaal gelezen. Daar werd ik wel somber van. We hebben geen aangifte gedaan, dat zou alleen maar de aandacht van de zaak naar ons verleggen.

De ernstigste mails zijn naar de politie doorgestuurd. Wat opviel: 95 procent was anoniem plus het overvloedige gebruik van hoofdletters en uitroeptekens. Je kunt venijnige mails terugsturen, maar de modder op het kleed van uw naaste is geen zeep voor uw eigen kleed. In een discussie met Bram Moszkowicz zei ik het ook: je moet je niet bedienen van de methodes van de ander."

Les 10

Terug naar de menselijke maat

"De rechter in Maastricht zei onlangs: 'Meneer Anker, u gaat steeds luider spreken.' 'Dank daarvoor', was mijn reactie, 'dat is tegenwoordig helaas noodzakelijk. Wij zijn de waakhonden van het rechtsbedrijf. Daarom zeggen we 25 keer per dag woef.' Een glimlach bij een van de rechters was mijn deel. Dit politieke klimaat stemt mij zeer droef. Het beleid is gebaseerd op repressie en vergelding. Resocialisatie is een besmette term, de reclassering is vrijwel wegbezuinigd uit de Nederlandse gevangenissen. Wij moeten zorgen dat de hand van Justitie niet uitschiet, we moeten ons geluid luid en duidelijk laten horen. De jonge advocaten die ik toespreek, vertel ik het ook: juist nu moeten jullie er zijn, de strafrechtadvocatuur is in 2016 harder nodig dan ooit."

Anker van Anker & Anker

Willem Anker (Leeuwarden, 1953) is de oudste helft van het tweelingadvocatenduo Anker & Anker. De broers werden groot op Schiermonnikoog en in het Friese Akkrum. Ze studeerden samen rechten in Groningen en richtten in 1991 in Leeuwarden Anker & Anker Strafrechtadvocaten op. Het kantoor maakte naam in geruchtmakende strafzaken. Wim Anker verdedigde onder anderen 'engel des doods' Martha U, Sander V. in de zaak-Milly Boele, Jan Veerman, de bedrijfsleider van het uitgebrande Volendamse café Het Hemeltje, kindermisbruiker Robert M. en onlangs de jongste van de twee Drentse broers R. in de drievoudige roofmoordzaak waarvoor de rechtbank dertig jaar cel oplegde. Het onwrikbare uitgangspunt van kantoor is dat iedere verdachte, ongeacht zijn daden, recht heeft op een eerlijke rechtsgang. Anker heeft een volwassen dochter, Marlies, en woont sinds kort in Leeuwarden.

Vanaf deze maand geeft Wim Anker theatercolleges waarin hij spreekt over zijn vak en zijn principes. Het eerste optreden is op 23 februari in De Vereeniging in Nijmegen, zie www.theatercolleges.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden