'Ik ben de grootste econoom van de wereld'

Van onze redactie economie AMSTERDAM - Het idee van de republikeinse presidentskandidaat Forbes om een eenheidstarief voor de inkomstenbelasting in te voeren van zeventien procent is er één van “ongelooflijke domheid”. Dat wil de Amerikaanse econoom John Kenneth Galbraith er desgevraagd over kwijt. Niet meer want hij dacht juist in Nederland de Amerikaanse discussie over het uniforme tarief te kunnen ontvluchten.

Actuele zaken zijn wat op de achtergrond geraakt bij Galbraith, zo bleek donderdagavond in de Oude Lutherse kerk waar hij op uitnodiging van het John Adams Instituut een lezing hield. Gezien zijn leeftijd, 88 jaar, en zijn indrukwekkende staat van dienst is dat niet verwonderlijk. De bomvolle zaal maalde er donderdagavond niet om. Het werd een onderhoudende avond. De boomlange econoom, 2,04 meter, ontpopte zich als een grappenmaker: “Ik kan zeggen dat ik de grootste econoom van de wereld ben.”

Meer dan veertig boeken staan op zijn naam, waaronder spraakmakende als 'The affluent society'. Voor Amerikaanse begrippen is Galbraith, van oorsprong een Canadees, een zeer progressief econoom die zaken als de welvaartsstaat en een gelijke inkomensverdeling hoog in het vaandel heeft staan. Jarenlang heeft hij dicht op de Amerikaanse politiek gezeten. Onder meer de presidenten Kennedy en Johnson heeft hij van advies gediend. Ook was Galbraith ambassadeur in India.

De Amerikaanse politiek van vandaag is geen onderwerp waar Galbraith uit zichzelf zijn mening over geeft. “U leest de krant beter dan ik”, zegt hij in de Lutherse kerk tegen de Nederlander Jan Beishuizen, de enige wetenschapper in de wereld die op Galbraith promoveerde. Beishuizen doet toch een poging Galbraith tot actuele uitspraken te verleiden en vraagt hem of hij nog wel vertrouwen heeft in president Clinton. In de laatste State of the Union (vergelijkbaar met de troonrede) zegt Clinton dat de tijd van de 'grote overheid' voorbij is, constateert Beishuizen. Clinton beweert zelfs dat de welvaartsstaat de waarden van het gezin ondermijnt. “Dat klinkt als Reagan”, verbaast Beishuizen zich. Galbraith ziet het minder zwaar. “Politiek is een soort footballgame. Clinton wilde met zijn speech iedereen tevreden stellen. Aan het einde heeft hij het wel degelijk over gezondheidszorg en veiligheid. Ik moet zeggen: het was een goed ontworpen toespraak”, zegt Galbraith met enige ironie. “Clinton heeft een relatief sterke positie.”

Van mogelijke onderschatting van de oerconservatieve miljardair-zakenman Forbes wil Galbraith niet weten. De welvaartsstaat zal altijd blijven bestaan, is de overtuiging van Galbraith. “De verzorgingsstaat is niet opgericht door socialisten of sociaal-democraten, die is ontstaan door de loop van de geschiedenis.” En kan dus niet zomaar door de eerste de beste conservatief om zeep worden geholpen. “Dan bent u een marxist”, roept de Amsterdamse econoom Arnold Heertje uit, die is uitgenodigd om Galbraith van repliek te dienen. “Ontkent u het bestaan van economisch determinisme?”, vraagt Galbraith. “Nee, nee”, haast Heertje de gezaghebbende Amerikaan te antwoorden en houdt zich weer stil.

Verhoging

Eerder op de avond liet Heertje - op het podiumpje voor het spreekgestoelte nog steeds kleiner dan Galbraith zonder verhoging - zich kritisch uit over de kijk van Galbraith op werkloosheid. Galbraith vindt dat werkloosheid ten onrechte niet de prioriteit heeft van beleidsmakers en politici. Die bekommeren zich slechts om de inflatie en om het fiscale beleid, “een moderne pre-occupatie”. De prijzen moeten stabiel blijven en de prijs daarvoor is een hoge werkloosheid, is de waarneming van Galbraith. “Niemand wil zijn koopkracht achteruit zien gaan door inflatie. Werkloosheid is daarentegen iets waar iemand anders onder lijdt: de politiek stemlozen. Het is een wrede oplossing.”

Een bescheiden inflatie is helemaal geen ramp, vindt Galbraith. Hij gelooft dan ook niet in de 'zwangerschapstheorie' waar de inflatiebestrijders graag mee schermen. De gedachte achter die theorie is dat een beetje inflatie niet bestaat, net als een vrouw niet een beetje zwanger kan zijn. “Dat wordt niet gestaafd door de geschiedenis”, zegt Galbraith.

Heertje vindt de visie van de Amerikaanse econoom achterhaald. “Galbraith denkt nog Keynesiaans. Alsof inflatie en werkloosheid uitwisselbaar zijn. Inflatie is geen voorwaarde voor het verlagen van de werkloosheid. Het is een gevaarlijk instrument. Een hoge inflatie betekent een hoge rente en dat is schadelijk voor de investeringen. Nederland heeft een effectief en strikt monetair beleid. Maar de Nederlandse overheid is wel begaan met de werkloosheid.”

Van Galbraith krijgt Heertje geen antwoord op zijn repliek. De Amsterdamse econoom moet het doen met een hand op zijn schouder en het predikaat “gewaardeerde collega”. Niemand neemt het de 88-jarige Galbraith kwalijk. Het fenomeen krijgt een zeer warm applaus als hij het na drie vragen uit de zaal welletjes vindt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden