IJzige Jupitermaan spuit waterpluimen

'Oceaanwater' breekt door bevroren oppervlak, ontdekt Hubble

SAN FRANCISCO - Van pool tot pool zit de Jupitermaan Europa ingepakt in een kilometersdikke ijslaag, met daaronder vloeibaar water. Maar soms, zeiden planeetonderzoekers deze week, lijken er dikke pluimen waterdamp van het oppervlak op te stijgen. Hun conclusie: die ijslaag gaat soms open. Dat doet de kansen stijgen dat we ooit te weten komen wat er in die dichtgevroren oceaan zit. Leven, zo opperen sommigen. Behalve de aarde zijn er weinig andere objecten in het zonnestelsel zo geschikt voor.

De ontdekking, bekendgemaakt op de jaarvergadering van de American Geophysical Union in San Francisco, is niet gedaan door een langsvliegende ruimteverkenner die haarscherpe foto's stuurde. Het was de al ietwat bejaarde Hubble ruimtetelescoop die met de eer ging strijken. En het opzienbarende beeld is een grof mozaïek van gekleurde vlakjes, de metingen van een instrument dat de kleur van licht analyseert. De Hubble moet nu eenmaal van heel ver weg naar Europa kijken, maar kan dat wel lang en vaak doen. De waterpluimen komen alleen naar buiten, zo blijkt, als Europa in zijn baan op het verste punt van Jupiter af staat.

Kennelijk, zei Lorenz Roth van het Southwest Research Institute in San Antonio, Texas, oefent de zwaartekracht van de reusachtig grote planeet Jupiter flinke krachten uit op de ijslaag, die er juist op dat punt toe leiden dat er een scheur ontstaat en dat het 'oceaanwater' naar buiten kan. Europa heeft geen atmosfeer van betekenis, en warm is het er ook niet, en dus kan vloeibaar water daar niet vloeibaar blijven; het moet onmiddellijk overgaan in damp of ijs, en damp is wat de Hubble heeft zien wegvliegen.

Dat er onder de ijslaag water zit, leidden onderzoekers eerder al af uit de vorm van de inslagkraters en het feit dat er daar maar weinig van zijn. Dat wijst erop dat het in het binnenste van Europa een stuk warmer is dan aan de buitenkant. Die warmte zou worden opgewekt door de voortdurende vervormingen waar Europa intern aan bloot staat - ook weer door de zwaartekracht van Jupiter.

Op de conferentie in San Francisco werden ook nieuwe waarnemingen gepresenteerd van een maan van Saturnus, Titan. Daar is het nog veel kouder dan op Europa, en in plaats van water is daar methaan de vloeistof waar alles om draait.

De ruimteverkenner Cassini heeft met radar de omvang en zelfs de diepte kunnen meten van een van de methaanzeeën van Titan. Met zijn 150 meter diepte is Ligeia Mare ongeveer van het formaat van het Michiganmeer in de Verenigde Staten. In augustus volgend jaar gaat Cassini hetzelfde doen met de grootste zee, Kraken Mare.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden