IJzervreter die toch een vredesduif bleek

Onder zijn verantwoordelijkheid werden duizenden burgers standrechtelijk geëxecuteerd. Daarna werd Juan Manuel Santos de man die het vredesakkoord met de Farc bewerkstelligde.

"Ik ontvang deze Nobelprijs in naam van miljoenen slachtoffers van het conflict in Colombia", zei de Colombiaanse president Juan Manuel Santos gisteren in reactie op de onderscheiding. Hij krijgt de vredesprijs voor het akkoord dat hij vorige week tekende met de Colombiaanse Revolutionaire Strijdkrachten Farc, waaraan zijn regering meer dan vier jaar heeft gewerkt. Daarmee moet een einde komen aan 52 jaar gewapende strijd, die honderdduizenden doden en miljoenen ontheemden heeft opgeleverd.

Hij ontvangt de onderscheiding ondanks de verbijsterende uitslag van een referendum waarin een krappe meerderheid van de Colombianen dit akkoord afwees. Een klap in het gezicht van veel slachtoffers, van de Farc, maar vooral van de prijswinnaar zelf, die zijn complete presidentschap aan de vrede heeft opgehangen.

Econoom en journalist Juan Manuel Santos - getrouwd en drie kinderen - werd op 10 augustus 1951 geboren in de Colombiaanse hoofdstad Bogotá als telg van een van de bekendste en machtigste families van Colombia. Na studies economie in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië en een korte loopbaan in de koffiesector werd Santos directeur van El Tiempo, Colombia's grootste dagblad en tot voor kort eigendom van de familie. In 1991 werd hij minister van buitenlandse handel en in 2000 tot minister van financiën.

Grotere bekendheid kreeg hij in 2005 als oprichter van de liberaal-conservatieve Sociale Partij van Nationale Eenheid. Daarmee wilde hij de repressieve, militaire aanpak van de Farc én de herverkiezing van toenmalig president Álvaro Uribe steunen. Dat laatste lukte inderdaad en Uribe benoemde Santos in 2006 tot zijn minister van defensie.

Vanaf dat moment werd Santos mede verantwoordelijk voor de keiharde aanpak van de Farc, die de rebellen uiteindelijk naar de onderhandelingstafel dwong. Een aanpak met grote militaire successen, zoals de uitschakeling van hoge commandanten, de desertie van duizenden strijders en de spectaculaire bevrijding van de ontvoerde presidentskandidate Ingrid Betancourt.

Maar het was ook een aanpak met excessen op het gebied van de mensenrechten. In die periode - en onder zijn verantwoordelijkheid - hebben militairen duizenden burgers standrechtelijk geëxecuteerd en aan hun meerderen gepresenteerd als tijdens vuurgevechten gedode guerrilleros, een schandaal dat staat in Colombia bekend staat als falsos positivos.

In het kielzog van Álvaro Uribe werd Santos een van de meest populaire politici van Colombia, die het land weer 'veilig' maakten. Samen met het positieve stemadvies van Uribe won Santos de presidentsverkiezingen van 2010. Dat jaar markeerde een omslag bij de politicus, die veranderde van een havik in een duif.

Met een verzwakte guerrilla en gedreven door de wens van iedere Colombiaanse president om de geschiedenis in te gaan als de man die vrede brengt, zette Santos zijn mandaat niet in het teken van de oorlog. In plaats daarvan startte hij vrijwel direct geheim vooroverleg met de guerrilla, die na de zomer van 2012 uitmonden in een formeel overleg, en vorige maand dus in een vredesakkoord.

"Niemand zoekt de vrede om een prijs te winnen, de grote prijs is de vrede van de Colombianen", zei de president onderkoeld en zo kenden de Colombianen hem weer. Santos staat te boek als een ingetogen man, niet iemand van bevlogen toespraken die de ziel raken. Met uitzondering dan die van vorige week maandag. In de speech na het ondertekenen van het akkoord verbaasde hij vriend en vijand met de passie en emotie die hij zes jaar lang verborgen wist te houden. Santos pinkte zelfs een traan weg.

Hoeveel tranen volgden toen een meerderheid van de Colombianen - nota bene opgejut door zijn vroegere vriend Uribe - zijn levenswerk naar de prullenbak verwees, weet alleen Santos zelf. En gezien de vele positieve reacties, ook uit het tegenkamp, mag worden aangenomen dat hij achteraf spijt heeft als haren op zijn hoofd dat hij het plebisciet niet een weekje later heeft gepland.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden