IJzersterke beelden uit moslimlanden

Beelden kunnen meer teweegbrengen dan de knapste politieke analyses of de meest doortrapte demagogie. Ze planten zich vast in de hoofden van mensen en sturen hun opinies en gedrag. De Arabische revoluties bijvoorbeeld braken uit nadat in een Tunesisch provinciestadje een groenteboer zichzelf had verbrand.

Dat dieptragische beeld deed het. Helemaal duidelijk was de toedracht niet, maar dat is van weinig belang. De man was, wist iedereen zeker, door politiewillekeur tot wanhoop gedreven. Dat bleef hangen, dat joeg mensen de straat op, want dat herkenden ze. Groenteboer Bouazizi werd een icoon, een martelaar.

Of de Marokkaanse visser Mohsin Fikri eenzelfde status zal krijgen, zal moeten blijken. In elk geval kookt Marokko nu al twee weken. Ook hier, net als bij Bouazizi, verschillende lezingen. Fikri zou een verboden soort vis hebben gevangen. De politie dumpte de opbrengst in een vuilniswagen of zou dat gaan doen. Hoe dan ook, Fikri probeerde zijn vangst te redden en viel daarbij in het afval, waarop het mechaniek begon te draaien, zodat de visser al dan niet samen met zijn vis werd vermalen. Zoals Tunesiërs zichzelf herkenden in Bouazizi, zo voelden Marokkanen tot in hun ingewanden het ongeluk dat Fikri trof.

Afgelopen zaterdag betoogden Nederlandse Marokkanen tegenover Paleis Noordeinde in Den Haag, in de buurt van de Marokkaanse ambassade. Ze droegen portretten van Fikri, er klonken toespraken in het Nederlands, Arabisch en Berbers. Smartphones stuurden foto's naar Hoceima, stadje aan de Middellandse Zee, plaats van de tragedie.

Gelijktijdig, honderden meters verderop bij het hagelwitte Haagse stadhuis, nog een demonstratie, tegen Erdogan, met weer andere beelden in de hoofden van de betogers. Bijvoorbeeld van de binnenstad van Diyarbakir in het Koerdische oosten van Turkije, in puin door oorlogsgeweld. Een linkse activist in ruste toont ook zijn belangstelling. Hij kan boeiend vertellen over zijn terdoodveroordeling in een politiek massaproces na de Turkse militaire coup van 1980, in een zaal vol lotgenoten. De rechter blikte op zijn horloge. "Lunchtijd", oordeelde hij. "Allemaal de doodstraf, en geen pleidooien want jullie krijgen toch gratie, dat weet je best."

Vlakbij het stadhuis is een filmhuis. Weer een ijzersterk beeld uit een moslimland, in een kunstwerk van de Egyptische regisseur Mohamed Diab, 'The Clash' in het Engels. Bijna twee uur hobbelt de kijker mee in een Egyptische arrestantenwagen, tijdens de chaotische rellen die uitbraken toen een militaire coup, gesteund door massale demonstraties, in 2013 Moslimbroederpresident Morsi ten val bracht. Het voertuig is lukraak volgepropt met voor- en tegenstanders van Morsi. Talloze verwikkelingen, een uniek mengsel van lach en traan waarop de oevers van de Nijl patent hebben. De details houd je niet bij, maar die arrestantenwagen, metafoor voor heel Egypte, vergeet je nooit meer.

'Ieder woelt hier om verandering', die versregel geeft een rake typering van hedendaagse islamitische samenlevingen. Vooralsnog lijden ze onder moordende anarchie of wurgende tirannie. Met een godsdienst die zich lenig plooit naar de grillen van corrupte en wrede machthebbers, of anders wel naar de wensen van dolgedraaide extremisten. Die laatsten dromen van een religieuze wereldrevolutie en hebben het collectieve geheugen 'verrijkt' met beelden die te gruwelijk zijn voor woorden.

De naam van de linkse activist in ruste is bekend bij de redactie. Zijn naam wordt vanwege de politieke situatie in Turkije niet genoemd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden