'IJzeren Rita' ten onder aan de politieke cultuur die ze omarmde

ToN-leider Rita Verdonk: "Niet links, niet rechts, maar rechtdoorzee." ©ANP

Ze had de eerste vrouwelijke premier van Nederland moeten worden. Volgens haarzelf. Rita Verdonk, oud-minister voor de VVD en oprichter van Trots op Nederland stapt nu uit de politiek. Ze ziet geen ruimte meer voor zichzelf met een minderheidskabinet dat de harde maatregelen treft die volgens 'ijzeren Rita' nodig zijn.

Bejubeld en verguisd, van een trotse minister tot een eenzaam strijdende parlementariër op zolder in de Tweede Kamer. Rita Verdonk heeft geen saai politiek leven gehad. Ze introduceerde een nieuwe manier van politiek bedrijven die helemaal paste bij het veranderende klimaat waarbij gevestigde partijen met 'oude' structuren niet meer vanzelfsprekend de leiding hebben.

Sprekend voorbeeld is het webforum waarmee ze haar eigen politieke beweging, Trots op Nederland, optuigde. Iedereen kon zich mengen in de discussie op basis waarvan ze haar standpunten zou bepalen. Pure basisdemocratie - die wat minder goed uitwerkte dan ze had gehoopt.

Maar er is meer dat haar tot uitzonderlijk politica maakte. De vroegere pacifist leunde op ondernemers die niets moeten hebben van het vastgeroeste bestuurlijke kliekje in Den Haag. Welhaast legendarisch is de presentatie van haar partij in de Passenger Terminal aan het Amsterdamse IJ. "Niet links, niet rechts, maar rechtdoorzee", zou ze opkomen voor de burgers, tegen gevestigde belangen in.

Dat ze bij de verkiezingen in 2006 meer stemmen kreeg dan lijsttrekker Mark Rutte - die haar daarvoor in een interne VVD-verkiezing nipt had verslagen - was voor Verdonk de bevestiging dat het eigenlijk om haar ging. Ze koos openlijk de strijd en werd uit de partij gezet.

De altijd flink overkomende politica werd uiteindelijk zelf slachtoffer van die nieuwe politieke cultuur waar ze zo in opging: het ene moment werd ze de hemel ingeprezen en kreeg ze de meeste stemmen van de partij, een paar jaar later wist ze geen zetel meer te bemachtigen.

Vanuit het niets werd gevangenisdirecteur Rita Verdonk in 2003 minister voor integratie in het tweede kabinet-Balkenende. VVD en CDA hadden net een roerig jaar achter de rug met de ondernemersrebellen van de LPF en Verdonk kon zich introduceren als hardliner namens de VVD.

Een kabinet later kwam ze als minister voor integratie verschillende keren in aanvaring met de Tweede Kamer. Ze gebruikte haar discretionaire bevoegdheid heel wat keren, maar weigerde om hier gebruik van te maken als het om gevallen ging die veel media-aandacht trokken. Zo gaf ze voetballer Salomon Kalou geen verblijfsvergunning en liep de discussie over VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali, die had gelogen over haar vluchtverhaal, zo hoog op dat het kabinet er uiteindelijk over viel.

Wat er verder met haar beweging Trots op Nederland moet gebeuren bepalen de leden over een paar weken. De partij kreeg bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen nog zestig raadsleden aan het bewind in 38 verschillende steden. Daarvan zijn er inmiddels elf opgestapt, vooral door meningsverschillen.

En of Verdonk zelf ooit weer te zien is in de politieke arena? Daarover geeft ze geen uitsluitsel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden