IJsland worstelt na de krach

In IJsland wordt op de eerste dag van de winter traditioneel soep gegeten, zoals hier in Reykjavik. De traditie heeft dit jaar een wrange bijsmaak. (\N)

De IJslanders verloren hun spaargeld, hun pensioenen en soms hun werk. Overleven, daar gaat het nu om.

Makelaar Sigurdur, in zijn warme parka, leek altijd te weten wat je moet doen bij tegenwind, hoe guur die ook was. Hij had net veel geld gestoken in een serie winkels die hij zou vullen met luxe importartikelen. Toen hij 7 oktober zag dat zijn eiland aan de rand van een faillissement stond, viel zijn drukke bestaan plotseling stil. Zijn terreinwagen komt nu alleen nog in beweging als hij de deur uit moet om de problemen met zijn bank te bespreken.

IJsland heeft schipbreuk geleden: de banken werden genationaliseerd, de kroon gedevalueerd, de import is bevroren en dat geldt eigenlijk voor een groot deel van de economie.

Maar Reykjavik ’na de krach’ oogt hoe dan ook ongehavend. SUV’s rijden bumper aan bumper door het kleine winkelgebied met de houten huizen, de etalages zien er nog steeds fris en verzorgd uit. „De krach was als een neutronenbom”, legt de econoom Olafur Isleifsson uit. „Het financiële bindweefsel is kapot, de infrastructuur staat er nog.”

Er is geen huis, hoe klein en geïsoleerd ook, dat niet het toneel was van een financieel drama, zegt Björg Erlingsdottir, directrice van een cultureel centrum van Hornafjordur, in het zuidwesten van het eiland. Iedereen heeft voortaan zijn geldzorgen. Zo profiteert Valur Magnusson, eigenaar van ’Reykjavik Restaurant’, nu nog van de toeristen die door de val van de IJslandse kroon als aasgieren afkwamen op het eiland. Hem hoor je niet klagen. „Maar”, verzekert hij, „ik kan bijna niets meer importeren, het lijkt wel of de kroon echt helemaal niets meer waard is.”

Magnusson heeft geen ongelijk: een euro is nu 300 IJslandse kronen waard terwijl de koers in IJsland is vastgezet op 150. „De ineenstorting van de kroon is het grootste probleem”, zegt econoom Isleifsson. „Voor ons IJslanders is import van levensbelang.”

De dochter van ex-minister van buitenlandse zaken Balduin Hannibalsson, Kolfinna, heeft haar avonturen met het geld dat banken vooral in buitenlandse deviezen zo makkelijk uitleenden, moeten bezuren. „Toen ik in IJsland terugkeerde, heb ik dollars geleend om een appartement te kopen”, vertelt Kolfinna. „Door de devaluatie van de kroon moet ik nu een veel groter bedrag dan de waarde van mijn huis terugbetalen.”

Kolfinna leidt nu de wekelijkse demonstraties op het eiland. Met een megafoon richt ze zich tot een kleine groep die zijn geld opeist. Ook vragen ze om het hoofd van enkele verantwoordelijken, zoals de president van de IJslandse centrale bank, David Oddssyni. Want dat de IJslanders niet alleen letterlijk maar ook in financieel opzicht op een vulkaan leefden, begrijpen de meeste demonstranten wel. Maar ze accepteren niet dat mensen als Oddssyni die daar niets aan hebben gedaan, nog steeds op hun post zitten.

„IJslanders zijn gewend aan een hard leven”, zegt Erlingsdottir. „Ze zijn daardoor gesteld op eerlijkheid, van leugenaars moeten ze niets hebben.” Op haar wat alternatieve deel van het eiland hebben ze zich niet gek laten maken door de financiële uitbundigheid van de afgelopen jaren. Hier ligt het accent op onderwijs, ambachtelijk werk en respect voor het milieu. Een maand geleden glimlachten de bankiers van Reykjavik nog meewarig als de regio van Erlingsdottir ter sprake kwam. „Nu is dat andersom.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden