IJskoorts / Warmte heerst op de bevroren wateren

Zou het dan toch? Of toch niet? Natuurijsminnend Nederland heeft de kriebels sinds vorige week vrijdag. In de hoofden van vele schaatsers, bestuurders van schaatsclubs, horecaondernemers, fabrikanten van worsten en schaatsen begon het te spoken. De ijskoorts heeft toegeslagen, het weerbericht wordt gespeld.

In Spijslokaal De Scheve Schaats in Ankeveen rinkelt de telefoon om de haverklap. ,,Niet overal, hier en daar een wak door de wind'', antwoordt de vrouw achter de bar. ,,Het is hier een heksenketel, maar wel gezellig.'' Gerard Broeker, samen met Roy Brok sinds kort eigenaar van het etablissement, komt net binnen, dampend, rood gloeiend. Regelrecht van het ijs. ,,Het is fantastisch, goede kwaliteit'', zegt hij wat nahijgend, terwijl hij zijn muts achter de toonbank legt.

In het doorgaans zo rustige dorp heerst dezer dagen een koortsachtige sfeer. Groepjes dorpelingen staan op straat te praten, met slechts één onderwerp: 'Gaat het er weer van komen deze winter, na vijf magere jaren'. Via de tam-tam, die deze week in heel Nederland op volle toeren werkt, zijn enkele honderden schaatsers al naar dit Noord-Hollandse plaatsje (gemeente Wijdemeren) gekomen. Auto's staan in de berm van de weg geparkeerd. Lopend op straat, met plastic tassen, in passende kleurige schaatskledij, wordt gevraagd: 'Hoe is het ijs?'. Een blik, een knik of een duim, is al voldoende als antwoord.

,,Vanaf zaterdag zijn we druk bezig'', vertelt Gerard Broeker. ,,De mensen die een tafel in het restaurant hadden besteld voor komend weekeinde zijn afgezegd. Als er ijs is, is het hier een zootje. Je kan het je gasten niet aandoen. We hebben direct gebeld voor de chocomel en veel extra bestellingen geplaatst: worsten, Jügermeister, Beerenburg, glühwein. Gisteren hebben we al een grote voorraad verse erwtensoep gemaakt.'' De buitendeuren gaan op dat moment open, een snerpende kou komt binnen. Mannen leggen matten neer in de zaak, zodat de schaatsers hun ijzers kunnen aanhouden bij het bestellen van een verwarmend drankje.

,,We krijgen hulp van vrienden, een account-manager, een marketingjongen, iemand uit de bouw, ze willen allemaal helpen als de ijskoorts toeslaat'', zegt Broeker. Vanaf het eind van de middag is het volgens Broeker in zijn spijslokaal een gezellige boel. Een vakantiesfeertje, après-ski. Drinken en hossen.

Aan tafel zitten twee mannen; ze zijn de tocht die ze net hebben gemaakt aan het nabespreken. Ze hebben een noordelijk accent. ,,We zijn Friezen, bij ons zit het misschien nog wel meer in het bloed dan bij andere Nederlanders'', zegt de een die zich voorstelt als Hubert Andela, woonachtig te Utrecht. ,,We zetten alles opzij. In het weekeinde kreeg ik al de kriebels, ging een rondje bellen, wat schuiven in de agenda. Tussen 1 december en 1 maart houd ik er altijd rekening mee dat ik afspraken kan afzeggen.'' Hij zit in de vleesindustrie, bij een biologische kippenslachterij om precies te zijn.

Zijn schaatsmaat aan de andere kant van de tafel is zich aan het verkleden. Keurig geruit overhemd, kleurige das, strak vest en jasje. Wat doet hij voor de kost, bedrijfsleven ofzo? ,,Nee, ik zit in de Tweede Kamer, Rendert Algra is mijn naam. CDA. We zijn beiden meelotend lid voor de Elfstedentocht en oefenen op natuurijs. Heb de defensiecommissie vanmorgen afgezegd, moet straks naar Den Haag voor de veiling van benzinestations.'' Algra had gehoopt op een reces de komende tijd, maar de verkiezingen van januari zullen tijd opslurpen, tijd die ten koste gaat van zijn geliefde schaatsen.

Ze filosoferen wat over verbroedering op het ijs. Een goede, stevige winter zou wellicht heilzaam kunnen werken in deze tijd waar de nuances zoek lijken, mensen soms zo lijnrecht tegenover elkaar staan, in de politiek en het gewone leven, is de hypothese. Het gesprek gaat al snel weer over op het ijs, om precies te zijn het verschil tussen kunst- en natuurijs. ,,Kunstijs is nuttig als training, meer voor het bewegen, verder is er niet zoveel aan. Op natuurijs is de techniek anders. Mensen van buiten hebben vaak nooit schaatsles gehad, zijn natuurtalenten'', zegt Algra. ,,Ze vallen bijna nooit, vliegen over het ijs als het hobbelig is.'' De naam Hilbert van der Duim valt, de sierlijke kunstijsschaatser die volgens de anecdote op natuurijs over een vogelpoepje viel.

,,Je hebt de natuur om je heen, het is stil, je hoort alleen het geluid van de schaatsen op dat ijs. Daar doe je het voor'', zegt Hubert Andela. Je bent lekker buiten, hebt beweging, wordt prettig moe, voelt je daarna heerlijk rozig. Andela: ,,Je moet er tijd voor maken, dat doe ik en met mij vele anderen.'' Iemand uit hun kring werkt bij de ANB-Amro-bank. ,,Altijd druk, druk, druk, heeft nooit tijd, maar als er natuurijs is dan is hij alles vergeten, dan is er plotseling wel plaats in zijn agenda.''

Een Amsterdammer (net gepensioneerd) die met zijn groepje in volle tevredenheid neerzijgt na twee uurtjes Ankevener plassen, zegt dat hij aan niets anders meer denkt. ,,Ik lig er 's nachts wakker van. Het is alsof je met vakantie gaat, puur feest, het kriebelt in de buik. Dat gevoel in combinatie met die ongerepte natuur die je van een heel andere kant ziet, het geluid van het ijs, de spanning. Gaat het wel, gaat het niet? Zijn de schaatsen, de veters nog wel goed? Wat moet ik aan? Heb ik wel goed ontbeten? Je hele denken ligt overhoop, op een prettige manier.'' Zijn kameraad: ,,Ja, we zijn een stelletje masochisten bij mekaar, gaan als het moet het krakende ijs op, met alle risico's vandien. Maar daar gaat het juist om, die spanning. Dat wil ik steeds weer meemaken. Vroeger toen ik nog werkte, zegde ik al mijn afspraken af, als er echt ijs was.''

Door het spijslokaal loopt duidelijk hoorbaar een klapschaats. Eigenaar Rob Brouwer gaat zo beginnen aan zijn tocht, een dag eerder had hij al in zijn woonplaats Amstelveen op de plaatselijke poel gereden. ,,Ik ben de regelaar van ons groepje, ik bel iedereen bij elkaar. Mijn vrouw zegt: 'Als er ijs is, ben je niet meer aanspreekbaar'. Ze heeft gelijk, ik denk aan niets anders. Ik maak me wel wat zorgen over de teerheid van het mechaniek van mijn klapschaatsen en overweeg een andere keer op 'gewone' Noren te gaan rijden, zeker als er scheuren komen. Natuurijs rijdt veel gemakkelijker dan kunstijs, dat is een verschil van dag en nacht. Je rijdt weg, dan weet je het weer, dat fluiten van het ijs, dat krassen.'' Eenmaal op het ijs, handen op de rug, rijdt Brouwer weg. Inderdaad, een mooi geluid, dat natuurijs.

Even verder in het dorp, schuin tegenover de katholieke kerk, ligt de Ankeveense ijsclub, anno 1887. Het hek is dicht. Gevaarlijk ijs staat er op het bord. De ijsbaan is leeg, niemand waagt zich er op, zo vlak voor het spiksplinternieuwe ruime clubgebouw. Binnen, midden in de recreatiezaal, zitten David Pos (voorzitter), Frans van Ginkel (secretaris), Gerard van Schie (penningmeester) te bomen aan een tafel. Enkele andere mannen luisteren mee. De EHBO doet in een nevenruimte een laatste controle van de verbandkist.

Hier hebben ze op gewacht, vorig jaar op 15 december werd het nieuwe gebouw geopend, maar het is nog niet voor het eigenlijke doel gebruikt. De rode en groene pakken voor bestuur en medewerkers hangen klaar, het machinepark in één van de ruimtes heeft vijf jaar stilgestaan, maar is in prima conditie. ,,Het bloed kookt weer, het schiet je in de kop'', zegt Van Ginkel. ,,We hadden een perfecte voorspelling, maar nu volgt wellicht een storinkje. We kijken voortdurend naar de hemel en luisteren naar het weerbericht.'' Aanvankelijk hoopten ze op een toertocht dit weekeinde en wellicht zelfs een 'driedaagse' volgende week. Duizenden mensen zouden dan komen, die voor het eerst dit door vrijwilligers gemaakte gebouw zullen betreden. Bestellingen zijn al geplaatst. ,,Het is het eeuwige dilemma, doe je het of doe je het niet. Het blijft een gok, dat bestellen'', zegt David Pos, niet wetend dat een dag later de voorspellingen al weer minder gunstig zouden zijn: dooi en ijzel vanuit het zuiden op komst.

David Pos is tevens voorzitter van de Stichting Natuurijsklassiekers, hij noemt zich een echte liefhebber van het natuurijs. ,,Vanmorgen zat ik nog in het vliegtuig uit Cuba, waar ik twee weken vakantie heb gehouden. Ik kon me daar wel opvreten, via e-mail vernam ik dat er al ijs lag. In het vliegtuig las ik het Algemeen Dagblad, over Noordlaren, ik kreeg het zweet in de handen, het vliegtuig moet nog sneller, dacht ik.''

Lyrisch wordt Pos als hij over schaatsen op natuurijs begint te praten. ,,Het is links pootje-over, rechts pootje-over, hier en daar een scheur, bobbels, schotsen. Het is volop genieten met al die elementen erbij, publiek, natuur. Soms een korte slag, dan een lange slag, dan weer diep in de knieën, dan de rug gestrekt, of op één been. De echte natuurschaatsers vallen niet, sommigen gaan hier als een hinde over de schotsen, ongelooflijk, maken sierlijke hupjes, waar anderen vallen. Zodra het natuurijs er is schakelen ze over op hun tweede natuur. Het is een lust voor het oog.''

Het is zoals Hugo de Groot in 1637 al zei: ,,Op het ijs hebben wij het ware vuur gevonden. Warmte heerst op de bevroren wateren.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden