IJdeltuit in het kwadraat

Een fraai geschreven kroniek van een schrijver die niets nieuws pretendeert te zeggen

Hij schreef altijd 'typies' en 'economies' in plaats van 'typisch' en 'economisch', volgens zijn eigen zeggen omdat de juiste spelling hem te zeer aan het gehate Duits deed denken. In de nieuwe editie van zijn 'Verzamelde Verhalen', uitgebracht ter ere van zijn zeventigste verjaardag, heeft L.H. Wiener die opmerkelijke eigenaardigheid laten varen. Met ingang van heden loopt de jubilaris dus in de pas met het Groene Boekje. Ook in zijn jongste boek 'In zee gaat niets verloren' schrijft hij correct Nederlands, maar verder is er weinig veranderd.

Zoals altijd noemt Wiener zijn boek geen roman; het is een literaire kroniek van zijn leven. Hij beschrijft er zijn wederwaardigheden in, maar dan enigszins verzonnen, zodat je als lezer steeds denkt: moet ik dit geloven of niet? Moest hij echt kakken bij het graf van zijn grootmoeder?

"Over mijn karakter kan ik niets zinnigs zeggen, want in werkelijkheid besta ik niet, of duidelijker wellicht: ben ik slechts een fictionalisering van mijzelf", noteert hij, maar elders heet het: "Mijn karakter kent een element van wraak, niet van rancune, maar wel van wraak, hetgeen iets geheel anders is. Vergelding is het woord." Wat is er waar, kan hij nu wel of niet iets zinnigs over zijn karakter zeggen? Het is dit voortdurende spel met waarheid en fictie dat Wieners proza schraagt. Hij houdt een soort logboek bij, maar evengoed is het een liegboek.

'In zee gaat niets verloren' gaat over de zoektocht naar zijn roots. Want Wiener voelt zich nergens thuis, niet in de digitale wereld van zijn kinderen, maar ook niet bij zijn Joodse vader en zijn niet-Joodse moeder. Dat moet een voorname reden zijn dat hij is gaan schrijven, literatuur is zijn onderkomen. Het is een constante in zijn werk: "Schrijvers heersen over de tijd en maken de tijd ondergeschikt aan hun leven." Ook de overmatige, soms snobistisch overkomende Engelse citaten die Wiener door zijn werk strooit, wijzen op het primaat van de letteren in zijn leven.

Intussen klinken deze memoires authentiek genoeg. Opa die een brief schrijft aan de rector om de slechte schoolprestaties van zijn zoon (Wieners vader) te verklaren. Wieners moeder die gelooft dat de poenige ring die ze van manlief heeft gekregen een peperdure briljant bevat (Wiener krijgt er bij taxatie een paar tientjes voor), poes Lolita die de laatste dagen van haar leven op Wieners zeiljacht doorbrengt, Wieners fascinatie voor zijn mythische, beeldschone oudtante Loes. Maar terwijl je je verbeeldt kennis te maken met een leven en een karakter, word je er steeds weer op geattendeerd dat het allemaal van papier is. Waarom pendelt Wiener zo tussen waarheid en fictie?

Gerrit Krol schreef ooit: "Natuurlijk, wie een boek schrijft is een ijdeltuit en wie een literair werk publiceert, een boek dat over hemzelf gaat, is een ijdeltuit in het kwadraat. De spiegeling van een spiegeling - aldus, in het kort, geformuleerd en bewezen hoe het komt dat onze ijdele schrijver, voor het voetlicht getreden, in het openbaar dus, als het een goede schrijver is, zich schaamt." Daar moest ik tijdens het lezen van dit als altijd fraai geschreven maar in wezen niets nieuws brengende deel van de Wiener-kroniek sterk aan denken. De schrijver onthult en verhult, hij laat zich zien en duikt dan ineens weer weg. Hij is ijdel en hij lijkt zich te schamen en wij, zijn lezers, bevestigen hem in die houding door hem te lezen.

L.H. Wiener, In zee gaat niets verloren. Atlas Contact, 256 blz, euro 21,99.

L.H. Wiener: Verhalen. Atlas Contact; 1144 blz, euro 49,99

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden