If the answer is infinite light, why do we sleep in the dark?

Bekende en minder bekende Nederlanders kiezen hun persoonlijke motto, leefregel of ultiem inspirerende zin.

’Dit is de laatste zin van een couplet uit het lied ’How can you live in the north-east’ van Paul Simon. Het hele couplet staat als motto in mijn laatste Nederlandstalige dichtbundel, ’Bang voor de bal’.

Weak as the winter sun, we enter life on earth /

names and religion comes just after date of birth /

and everybody gets a tongue to speak /

and everybody hears an inner voice /

a day at the end of the week to wonder and rejoice.

If the answer is infinite light, why do we sleep in the dark?

Het couplet begint liefdevol. We komen kwetsbaar ter wereld, ’zwak als de winterzon’. Daarna krijgen we meteen een naam opgeplakt, een geloof. Daar kan veel ellende uitkomen. De tekst herinnert ons eraan de menselijke kant te zien: ’Iedereen heeft een innerlijke stem, aan het eind van de week komen we samen om ons te verwonderen en het wonder te bezingen.’ Uiteindelijk zijn we allemaal gelijk.

De laatste zin – als het antwoord oneindig licht is, waarom slapen we dan in het donker? – is een negatieve constatering. Veel gelovigen zien een soort licht of hemel aan het einde, maar waarom is de aarde zo’n donkere plek? Mensen kunnen zo wreed zijn.

Zelf ben ik niet religieus. Maar met mijn gedichten wil ik van de wereld een minder donkere plek maken. Deze tekst helpt mij om mij daar opnieuw aan te herinneren.

In mijn gedichten zeg ik veel over de stem en de tong. De regel ’en iedereen krijgt een taal om te spreken’ spreekt me aan. Wat moet je met je stem? Wat zijn mijn plichten als schrijver?

De filosoof Adorno zei: ’Na Auschwitz een gedicht schrijven is barbaars.’ Die uitspraak roept vragen bij mij op.

Mijn antwoord? Dat ik het móet doen, een gedicht schrijven. Als verzet tegen de lelijkheid en agressie. Soms zet ik er ook een lelijk gedicht tegenover, uit boosheid.

Ik heb altijd zinnen in mijn hoofd. Soms loop ik op straat een liedje te zingen en realiseer ik me later pas waarom ik dat liedje zing. De tekst is voor mij een toetssteen: je kan dit nu wel zingen, maar klopt het ook met je gedrag?

Het couplet van Paul Simon is daar een voorbeeld van. Ik had afgelopen week een akkefietje met een medekandidaat in de strijd voor de titel Dichter des Vaderlands. Toen ik deze tekst las, dacht ik: dat was het antwoord geweest. Je hoort ieder mens als mens te zien, los van stempels en vooroordelen, zoals we geboren worden.

EénVandaag had mij gevraagd een gedicht te schrijven over de verkiezingsstrijd. ’s Ochtends om zes uur probeerde ik drie kwartier lang regels uit. Een oud gedicht kwam in mij op, dat ik schreef als antwoord op Adorno’s uitspraak over Auschwitz. Het laatste deel luidt:

Tong wat is je beroep?

Tong zeg dat afstand vorm is

Tong hef op

Dit gedicht gaat over wat we kunnen en moeten doen met onze stem. Tijdens de verkiezingsstrijd voor Dichter des Vaderlands heb ik veel campagne gevoerd, maar uiteindelijk draait het om het gedicht. Dat moet wat losmaken, mensen bijblijven. Soms komt na een optreden iemand naar me toe om te vertellen waar mijn gedicht hem aan deed denken. Vaak is het iets heel anders dan waar het over ging. Dat is mooi, dan heeft het gedicht iets gedaan. Door op te treden, ben ik een betere dichter geworden. Je hoort jezelf de tekst zeggen en je moet hem tegelijkertijd ervaren. De Amerikaanse dichter Walt Whitman schreef transcendentale poëzie, hij omarmde daarin vriend en vijand. Daar streef ik ook naar: dat mijn gedichten mij overstijgen, zodat ze voor meer mensen gelden dan mijzelf.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden