'Iets meer schaamte, alsjeblieft'

FINANCIËN | INTERVIEW | Alex Brenninkmeijer, Nederlands lid van de Europese Rekenkamer, wil meer aandacht voor waarden.

Hij klinkt bijna als een autofabrikant die niet van asfalt houdt. "Er is een enorme fixatie op geld", zegt Alex Brenninkmeijer van de Europese Rekenkamer. "Wat je in deze tijd ziet, is dat mensen meer aandacht krijgen voor waarden. Daar zouden we ons in Europees verband ook meer op moeten richten."

Oud-Ombudsman Brenninkmeijer (Amsterdam, 1951) is sinds 2014 het Nederlandse lid van de Rekenkamer, de onafhankelijke waakhond van de EU-financiën die vanmorgen met haar jaarverslag komt. Wat ging er in 2015 fout met de bijna 150 miljard euro aan EU-uitgaven?

Het rapport is een jaarlijks ritueel, waarbij de aandacht vooral uitgaat naar het (ook dit jaar weer) te hoge foutenpercentage. Voor het 22ste jaar op rij zal de Rekenkamer een 'afkeurend oordeel' geven over de 'wettigheid en regelmatigheid' van die Europese bestedingen.

Dat foutenpercentage bedroeg in het vorige jaarverslag 4,4 (ver boven het aanvaardbare plafond van 2) en zal in het nieuwe rapport naar verwachting iets dalen, maar eigenlijk wil Brenninkmeijer het daar helemaal niet over hebben.

"Is zo'n percentage relevant?" vraagt hij retorisch in zijn werkkamer op het Kirchberg-plateau in Luxemburg, waar tal van Europese instituten zijn gevestigd. "Vanaf het moment dat ik hier binnenkwam, heb ik gezegd: we moeten ermee ophouden. Het heeft geen zin. Sommigen zeggen: 'Dat foutenpercentage is toch een mooie samenvatting?' Waarvan dan? Is een lager percentage een verbetering? Nee. We hebben wel een verhaal over die verbetering. Als je over een periode van vijf of tien jaar terugkijkt, zie je dat het financiële beheer in Europa is versterkt."

Brenninkmeijer heeft vanaf zijn komst naar de Rekenkamer gestreden tegen het ambtelijke taalgebruik in de rapporten van het instituut. "Onze jaarverslagen zijn nu leesbaar. Maar als je de aanbevelingen leest in onze andere rapporten, vind ik die nog vaak te algemeen en ongrijpbaar. 'De Europese Commissie moet beter monitoren', staat er dan. Dan denk ik: ja, het zal wel."

"In een nieuwe strategie die we aan het ontwikkelen zijn, gaat het om onze communicatie met de buitenwereld. De Rekenkamer moet de onderwerpen kiezen die aansluiten bij wat op dat moment in het publieke debat speelt. Zodat je niet als een soort mallemolen al het beleid gaat toetsen. Je moet strategischer opereren."

Daarmee wil Brenninkmeijer ook weer niet zeggen dat de Europese Rekenkamer een politieke rol moet spelen, zoals de huidige Europese Commissie een 'politieke commissie' wil zijn. "Nee, zeker niet. Dat hoort niet bij mij. Ik ben rechter geweest: apolitiek. Ombudsman: apolitiek. Hoogleraar: apolitiek. Nu ben ik bij de Rekenkamer ook niet politiek. Maar dan kun je nog wel politiek relevant zijn. Dat is het verschil. Jij bent niet degene die de keuzes maakt over de inrichting van de samenleving. Maar je zegt wel dat de keuzes die bijvoorbeeld de Europese Commissie maakt, hout snijden of niet."

Menig EU-burger zal nieuws over 'fouten' bij de besteding van EU-geld misschien associëren met het riante EU-pensioen voor oud-commissievoorzitter José Manuel Barroso, de Portugees die sinds deze zomer werkt voor de omstreden Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs.

"Ik erger me groen en geel, want ik ben ook een burger", zegt Brenninkmeijer. "Het is een machteloze boosheid, vooral vanwege uitspraken als 'het is allemaal volgens de regels'. Maar het gaat niet om de regels. Het gaat om het besef: hoe verbindt dit ons met de burgers in Europa? Het is niet uit te leggen. Er is maar één ding dat nuttig zou kunnen zijn in de affaire-Barroso, en dat is schaamte. De beschaving is voor een belangrijk deel gebaseerd op schaamte. Als er schaamteloosheid is, houdt het op."

Eurosceptische lezers zullen zich hier misschien afvragen hoeveel Brenninkmeijer zelf eigenlijk verdient en aan wie hij verantwoording schuldig is. "We hebben een gedragscode en een ethische commissie", antwoordt hij daarop. "Die commissie beoordeelt alles wat ik doe. De beloningsstructuur is Europees. Als u vraagt: wie gaat daar over? Dan is dat Mark Rutte, samen met de andere EU-regeringsleiders. Alleen zij kunnen iets doen aan de salarissen in Europa. Het beeld dat een of andere Brusselse elite dat bepaalt, klopt niet."

Brexit dwingt tot denken over doelen

Voor de Europese Rekenkamer is het Brexit-proces nu nog niet in beeld, maar dat zal veranderen. De Britten dragen voor zo'n 10 miljard euro bij aan de EU-begroting.

"Als dat wegvalt, kan dat een aanleiding zijn om na te denken over de vraag welke doelen de EU wil bereiken", stelt Brenninkmeijer.

"Het gaat er niet om die nationale envelopjes steeds maar weer te vullen of dat traditegetrouw landbouwgeld naar de lidstaten gaat. Die discussie zal door de Brexit krachtiger worden. Het mogelijke wegvallen van 10 miljard euro kan geen kwaad. Uiteindelijk zal de EU moeten bezuinigen. Dat is geen probleem. Het is een impuls tot verandering."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden