Iets maken dat extreem mooi is

Peter Sellars en John Adams vertellen in het passieoratorium 'The Gospel according to the other Mary' het lijdensverhaal, maar dan anders.

De zon schijnt. Regisseur Peter Sellars (1957), big smile, is opgewekt en voelt zich vereerd dat het Holland Festival twee producties heeft geprogrammeerd die zijn handtekening dragen: 'The Gospel according to the other Mary', met een libretto van hem en muziek van John Adams, en 'Desdemona', waarin Sellars samenwerkt met schrijfster Toni Morrison.

Morgen klinkt de Nederlandse première van het passieoratorium 'The other Mary' uit 2012 in de ZaterdagMatinee. Het lijdensverhaal, maar dan anders, is niet de eerste productie van Adams en Sellars, die een onwrikbaar samenwerkingsverband lijken te hebben. "Dit kwam wél onverwacht", vertelt spraakwaterval Sellars, de karakteristieke kuif in model. "Ik werkte met Simon Rattle en de Berliner Philharmoniker aan Bachs 'Matthäus-Passion', en opeens kwam John naar me toe: ik wil een passie schrijven. Heel logisch, na het oratorium 'El Niño' uit 2000, maar ik had het niet zien aankomen."

In 'The other Mary' vormen Maria Magdalena, haar zus Martha en hun broer Lazarus de hoofdpersonen, de familie die Jezus omringde tegen het einde van zijn leven. Een andere kijk op de zaak. En daar blijft het niet bij, Sellars vlecht heden en verleden door elkaar. Hij voegde teksten samen van een aantal schrijvers, vooral vrouwelijke: Dorothy Day, June Jordan, Hildegard von Bingen. "Door al die verschillende bronnen is het werk steeds in beweging, het leeft, het biedt mogelijkheden, mogelijkheden tot interpretatie.

"Ik zat midden in Bachs muziek, dacht er veel over na. Een van de keuzes die deze meester heeft gemaakt, en die ik geweldig vind, is dat de vrouwen veel aandacht krijgen; het openingskoor, de sopraanaria's. De vrouwen die aan het kruis stonden, de vrouwen die erbij waren op de ochtend van de opstanding, ik heb het gevoel dat we hen moeten horen.

"Aan het begin van Bachs 'Matthäus' giet Maria Magdalena olie over Jezus' hoofd, en aan tafel zit haar broer Lazarus die een week eerder uit de dood was opgestaan. Dus ik dacht: laten we een week eerder aanvangen dan de traditionele passie. En ook: de tijden waarin we leven zijn al donker genoeg, je kunt nu niet eindigen met het moment waarop je je diepste hoop, Jezus, begraaft en in wanhoop verdergaat. We moeten naar de wederopstanding. Onze productie begint daarom met een resurrectie en eindigt ermee, en daartussenin zit het passieverhaal."

Het evangelie bestaat al in verschillende versies, is daar nog iets aan toe te voegen? "Spirituele onderwerpen zijn onuitputtelijk. Je kunt op je eigen manier in Jezus' voetstappen lopen. De verhalen zijn er niet om te debatteren over wat er in de eerste eeuw is gebeurd, ze gaan over de keuzes die wij nu maken.

"Ons verhaal is behoorlijk onofficieel, maar dat kan. Als kunstenaar kan en mag je iets boven de doctrine uittillen. De familie geeft 'The other Mary' een persoonlijke tint. En ook en vooral het soort mensen met wie Jezus omging: niet per se lui met een grote bankrekening, maar mensen met problemen, mensen die niet altijd even fris roken. Het verhaal gaat over dit deel van Jezus' strijd, over mensen die worden gearresteerd, gedeporteerd. Dat is van alle tijden."

Sellars is lyrisch over de muziek van compagnon Adams. "De muzikale taal van John heeft een enorm bereik, hij kan een omvangrijke innerlijke wereld tot leven brengen. De oppervlakte is onweerstaanbaar en dansbaar, heel fysiek met een enorme ritmische kracht, maar de muzikale taal is buitengewoon illusoir. Net als bij Mozart, die in zijn opera's het sublieme naast de slechte grappen kan zetten, bestaan in Johns werk vele muzikale talen naast elkaar, die elkaar allemaal voeden. Dat is het bijzondere van zijn composities.

"John is gek op woorden, hij is erg belezen. In zijn stukken hoor je dat terug: zijn beste muziek komt voort uit de confrontatie met de beste poëzie." Sellars lacht: "Het is mijn werk om hem heel goede poëzie voor zijn neus te leggen. Uiteindelijk gaat het om de kracht die uit het verhaal voortkomt; de lagen zijn belangrijk, niet de plot."

Maar wie is nu de Maria Magdalena van Peter Sellars? "Ach, het is net als bij Hamlet of Elektra of Cleopatra, wie zijn dat? Het zijn onbegrensde personages, en dat is de uitdaging: een zo breed mogelijk personage creëeren. Natuurlijk heeft Maria Magdalena bepaalde kenmerken, je voelt de beschadiging, iemand die een laag zelfbeeld heeft. Het gaat erom iets te maken dat extreem mooi is. Net als Rembrandt die een oude vrouw schildert en iets kan laten zien wat alleen mensen weten die de vrouw heel goed kennen. Ik probeer met de karakters te bereiken, dat je iets in ze ziet. Ondanks de moeilijkheden die ze hebben, zie je hun schoonheid en zie je waarom ze op aarde zijn. Het geheime leven van een verstotene ontdekken, dat vind ik prachtig. Dat deed Rembrandt, dat deed Jezus."

'The Gospel according to the other Mary': 8 juni om 13.30 uur in het Concertgebouw, Amsterdam; 'Desdemona': 11, 12 en 13 juni om 20.30 uur in het Muziekgebouw aan 't IJ, Amsterdam. Informatie: www.hollandfestival.nl

'Het geheime leven van een verstotene ontdekken, dat vind ik prachtig'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden