'Iets gevaarlijks doen en dan niet gepakt worden is de kick'

Psychiater ziet overeenkomst pyromaan en snelwegschutter

Wie is de snelwegschutter? "Een man van begin twintig die het vooral doet voor de kick", vermoedt psychiater Van Marle.

Twintig agenten jagen op de nog onbekende man die al verschillende automobilisten de schrik van hun leven bezorgde door met een luchtdrukgeweer hun autoruit te verbrijzelen. Zolang de verdachte niet gepakt is, is het nog gissen naar zijn precieze motief. De Rotterdamse hoogleraar forensische psychiatrie Hjalmar van Marle werkte mee aan een onderzoek naar de achtergrond van pyromanen. Die verschillen van andere criminelen: doorgaans zijn ze minder gestoord, maar ze hebben meer problemen met het beheersen van hun impulsen.

Zijn de conclusies daaruit misschien ook van toepassing op deze zaak?
"Maar voor een deel. Je hebt verschillende pyromanen. Een deel van hen doet het uit baldadigheid, voor de lol. Ik vermoed dat daarvan nu ook sprake is. Men schiet op auto's voor de kick, voor het kat-en-muisspel dat vervolgens ontstaat met de politie. De kick om zoiets gevaarlijks te doen, en dan net niet gepakt te worden. Daar zou het heel goed om kunnen gaan.

"Het is natuurlijk ook een vorm van kopieergedrag: van die Amerikaanse televisieseries met achtervolgingen waarin men op elkaar schiet. En dan net wat minder grof en dodelijk aangepakt tot nu toe, gelukkig.

"Er zijn ook verschillen: bij pyromanen is vaak drank in het spel. Dat lijkt me niet kunnen als je nauwkeurig wilt schieten. Hoogstens zou het kunnen gaan om cocaïne of amfetamine. Maar het hoeft niet: de kick van dat schieten kan al genoeg zijn."

Is iemand die zoiets doet dan niet psychisch gestoord?
"Dat hoeft niet direct. Er moet wel sprake zijn van een verminderde gewetensfunctie.

"Ik denk niet meteen dat zo iemand anderen wil laten lijden. Maar hij neemt wel voor lief dat er slachtoffers kunnen vallen. Om echt te kijken of er sprake is van een stoornis, zou ik iemand moeten onderzoeken."

Wat vermoedt u over de achtergrond van de schutter?
"Als je vanuit een rijdende auto schiet, moet je met zijn tweeën zijn. Grote kans dat het mannen zijn tussen 20 en 25 jaar. Mensen van alle leeftijden kennen de aantrekkingskracht van spannende dingen die voor een kick kunnen zorgen. Maar op die leeftijd is de kans groter dat de gewetensfunctie, het besef dat men die impuls beter kan onderdrukken, nog niet goed ontwikkeld is. Dat zie je zelfs terug in hersenonderzoek: het deel dat mensen van dit soort acties weerhoudt werkt dan nog niet goed.

"Dat hersenonderzoek biedt nieuwe inzichten, maar het probleem is al langer bekend: de Grieken klaagden 2500 jaar geleden al over mannen van twintig jaar die de meest verschrikkelijke dingen deden."

De Rijswijkse zaak van de 'tegelgooiers'
De zaak van de snelwegschutter doet denken aan de zogeheten 'tegelgooiers' in Rijswijk. Dat waren vier mannen tussen 19 en 22 jaar die zes jaar geleden werden gepakt nadat ze vanaf een viaduct op de snelweg A4 bouwmateriaal en stoeptegels hadden gegooid. Een vrouw overleed nadat een tegel door haar autoruit in haar gezicht belandde. De vier werden gepakt na een tip uit de kennissenkring van een van hen. Voor de rechter verklaarden de mannen te hebben gehandeld 'uit verveling' en 'op zoek naar een kick'. Ze hadden samen een video gekeken, een biertje gedronken en waren vervolgens gaan toeren in de auto. Justitie wilde hen psychologisch laten onderzoeken, onder meer om te kijken hoe het groepsproces was verlopen en wie de aanjager en de meeloper was geweest, maar dat weigerden de verdachten. De rechtbank ging daarin mee, maar legde wel straffen op tot zes jaar gevangenisstraf. Het korte onderzoek dat wel werd gehouden bij de hoofdverdachte gaf aan dat hij mogelijk zwakbegaafd was. De vier hadden geen strafblad. "Hij komt uit een heel normaal gezin", zegt de advocaat van een van hen. Een van de verdachten werd in hoger beroep vrijgesproken van medeplichtigheid.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden