Ierland speelt door grenskwestie een sleutelrol bij Brexit

Beeld Getty Images

De harde Brexit die premier May voor ogen heeft, zorgt voor een groot probleem op het Ierse eiland. De open grens moet weer dicht.

Lange tijd hielden de Ieren zich relatief stil in het Brexit-steekspel. Ze schaarden zich achter het onderhandelingsstandpunt van de EU, net als de 26 andere EU-landen. Maar de afgelopen tijd heeft de Ierse regering de boel compleet op scherp gezet. Zij willen kosten wat kost voorkomen dat er na Brexit een harde grens opduikt tussen Ierland en Noord-Ierland.

De Ieren vinden namelijk dat de Britten nog altijd niet met een plausibele oplossing zijn gekomen voor het grensprobleem. En dat terwijl alle partijen - de Britten, de EU, de Ieren en de Noord-Ieren - allemaal hebben gezegd dat ze geen herinvoering van grenscontroles willen zien. Maar wat dan wel?

Opvallend was daarom dat Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad, vrijdag naar Dublin afreisde om zich openlijk achter de Ieren te scharen. "Als het Britse aanbod onacceptabel is voor Ierland, dan is het onacceptabel voor de EU." Waarmee hij de Ieren in feite de sleutel gaf tot de doorbraak in de Brexit-onderhandelingen.

Rode lijnen

Wat het zo ingewikkeld maakt zijn de rode lijnen die de Britse regering in de onderhandelingen heeft gesteld. Premier May heeft zich gecommitteerd aan een zogenaamde 'harde Brexit', wat inhoudt dat de Britten niet alleen de EU maar ook de Europese interne markt en de douane-unie willen verlaten. Dat is voor May cruciaal omdat ze alleen via een harde Brexit echt weer de vrijheid heeft om zelf de grenzen te controleren en om op eigen houtje handelsdeals te sluiten met landen buiten de EU.

Alleen zorgt deze harde breuk voor een groot probleem op het Ierse eiland. In het Goede Vrijdagakkoord in 1998, waarmee een einde kwam aan bijna dertig jaar geweld tussen het Britse leger en de Ira, is afgesproken dat de landsgrens tussen de twee Ierlanden volledig verdwijnt. In de afgelopen 20 jaar is de open grens hét symbool van de vrede. Noord-Ieren in de grensregio halen hun boodschappen in Ierland, terwijl Ieren in geval van nood naar Noord-Ierse ziekenhuizen worden gereden. Het enige waar je nog aan merkt dat je een grens over gaat is dat de maximumsnelheid niet langer in Engelse mijlen, maar in kilometers wordt aangegeven.

En als de Britten niet langer onderdeel uitmaken van de interne markt, de grote vrijhandelszone die het vrije verkeer van personen en goederen garandeert, moet er een vorm van controle komen op de grens. De EU duldt namelijk geen gat in de buitengrens van hun interne markt. Dat zou bijvoorbeeld smokkel in de hand werken en tegelijk moet er ook controle zijn op goederen die via deze landsgrens de interne markt binnenkomen. Aan de andere kant is het voor Britten zaak te kunnen controleren wie er via zo'n grens het Verenigd Koninkrijk binnenkomt.

In de zomer kwam de Britse regering daarom met een plan om de grens toch open te kunnen houden. Een speciale 'hightech'-grens, waarbij goederen en personen online geregistreerd kunnen worden en via een tracking systeem te volgen zouden zijn. Maar dat plan verwezen de Ieren en de EU naar de prullenbak: wishful thinking. De grens is 500 kilometer lang en kent wel 275 overgangen. Er is meer nodig.

Brussel suggereerde daarom dat Noord-Ierland een aparte status zou moeten krijgen, zodat de grens zich kan verplaatsen naar de Ierse zee. Maar dat is weer onbespreekbaar voor de grootste partij in Noord-Ierland, de protestantse DUP, die onder geen enkel beding accepteert dat Noord-Ierland los wordt gezien van de rest van het Verenigd Koninkrijk. En laat de DUP nou net een sleutelrol spelen in Westminster. Dankzij hun gedoogsteun kan premier May op dit moment regeren. Als May de eisen van de DUP naast zich neerlegt, kan het haar regering de kop kosten.

Daarmee is de druk op de Britse regering gigantisch. Zonder acceptabele oplossing voor het grensprobleem kunnen de Brexit-onderhandelingen niet naar de volgende fase. En als de onderhandelingen weer afglijden naar een impasse, verhoogt dat de kans aanzienlijk dat de Britten uiteindelijk helemaal zonder deal de EU zullen verlaten. En dat zou niet alleen de Britse economie grote schade toebrengen, maar ook veel EU-landen flink raken. Ierland voorop.

Eenheid of economie?

Noord-Ierland is economisch zeer gebaat bij de open grens met Ierland. Liefst dertig procent van alle export gaat naar de zuiderburen, voedsel en landbouwproducten vormen daarvan meer dan de helft. Niet verwonderlijk dat ruim twee derde van de Noord-Ierse grensregio bij het referendum tegen Brexit stemde. Want elke vorm van grenscontrole kan de goederenstroom vertragen.

Aan de andere kant zegt de DUP, de grootste partij in Noord-Ierland: het Verenigd Koninkrijk is onze belangrijkste handelspartner. De handel met Engeland, Wales en Schotland bedraagt ruim 15 miljard euro per jaar. Terwijl de handel met Ierland goed is voor 4 miljard euro per jaar. Oftewel: de eenheid binnen het Verenigd Koninkrijk is voor de DUP doorslaggevend.

Lees ook: Lunch? Meer een mondeling examen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden