'Iedereen wil ons nog in een coalitie'

Defensie moet meer dan ooit inleveren. Wat is Defensie de Nederlander nog waard? Een interview met luitenant-generaal Mart de Kruif over de prijs van veiligheid. 'Ook in mijn eigen kring geeft men liever een euro uit voor de zorg dan voor veiligheid.'

Einde oefening was het donderdag voor het 311 Squadron op de vliegbasis Volkel. Opgeheven als gevolg van de bezuinigingen. Een korte toespraak bij de teruggave van het commando en vier F-16's die overvliegen, dat was het dan. Einde oefening was het zondag 16 september ook voor de cavalerieregimenten Huzaren van Sytzama en Huzaren Prins van Oranje. Afscheid van de tank en dus afscheid van de tankbataljons.

Voor de top van de krijgsmacht dreigen nog meer jaren van afscheid nemen, van materieel en van mensen. De tijden dat Nederland nog meer dan 900 tanks had en bijna 3000 pantservoertuigen liggen twintig jaar achter ons. In 2014 zijn er nog 649 van die voertuigen over, de landmacht hoopt dan dat alle 119 Leopard-tanks zijn verkocht en niet onder het plastic staan in Vriezenveen.

Defensie staat de komende twee, drie jaar een zeer zware bezuinigingsoperatie te wachten. Oefenterreinen worden geschrapt, kazernes gesloten en personeel vliegt de organisatie uit. Het is de grootste aanslag op Defensie sinds de Tweede Wereldoorlog en de onrust is groot. Maar nog lang niet op zijn piek, zo weet de commandant landstrijdkrachten Mart de Kruif. Het echte werk moet nog beginnen. Het defensiebudget is gedaald naar 7,1 miljard, maar dan is een nieuw rondje bezuinigen dat de PvdA wil nog niet eens meegeteld. Met 7 procent van het bruto binnenlands product geven de zo geplaagde Grieken nog altijd relatief gezien veel meer uit aan Defensie dan Nederland. De afgelopen tien jaar is zo rond de 1,5 procent in Nederland betaald, en dat is beneden de norm van 2 procent van het bbp dat als norm voor de Navo geldt.

Wat is veiligheid de Nederlander waard? Is vooral de veiligheid op het Nederlandse erf dominant in de gedachtenvorming en voelen we niet meer de behoefte om handelsroutes in den vreemde te beveiligen?
"Het rare is", zo denkt luitenant-generaal De Kruif, "dat er in Nederland kennelijk geen gevoel van onveiligheid is. Op zich is dat wel een succes. Dat hebben we dan toch mooi met zijn allen in Nederland bereikt gedurende tientallen jaren. Dat geeft ook de discrepantie van het werken bij de krijgsmacht weer. Als mensen zich veilig voelen dan denken ze dat een verzekering voor die veiligheid een stuk minder kan, je voelt je immers veilig. Dat doet me denken aan een uitspraak van de Amerikaanse generaal David Petraeus. Die zei tegen mij in Afghanistan: 'Mart, remember a conflict will pick you, you can not pick your conflict'. Dat heb ik nooit vergeten, want die uitspraak laat wel zien wat de essentie van Defensie is. Je moet er staan als het nodig is. Ik sprak recent mijn Noorse collega Oppedahl. Die vertelde me dat de Noorse inzet voor de binnenlandse veiligheid nooit bespreekbaar was. Dat had te maken met de collaboratie van de regering Quisling tijdens 1940-'45. Maar één actie van één man (Anders Breivik, red.) op één dag heeft dat totaal veranderd. Vandaag de dag staat de garde van de landmacht stations en ministeries te bewaken en zit de minister-president in een bureau van defensie. Nogmaals, dat geeft aan wat de essentie is: Als het nodig is dan moeten we er ook snel staan."

Wat u schetst is dat bij een groot gevoel van veiligheid iedereen denkt dat de prijs omlaag kan. Voor het Nederlandse territorium zal dat best op kunnen gaan, maar uit de meeste analyses blijkt dat de kans op conflicten in de wereld door onder meer schaarste aan water en grondstoffen als olie en gas toeneemt. Loopt Nederland uit de pas bij andere landen?
"Er is natuurlijk geen absolute prijs voor veiligheid te bepalen. Het gaat, en dat zie je ook in de discussie met andere landen, niet alleen om hoeveel je uitgeeft, maar vooral over wat je levert aan kwaliteit in producten en mensen. In die zin zijn staan we nog steeds goed aangeschreven. Iedereen wil ons nog in een coalitie hebben. We hebben goed materieel en goede mensen die hun talen spreken. Als je in die zin over een prijs praat, dan tellen we nog steeds mee."

"Maar als je het meer filosofisch gaat bekijken dan blijkt door de eeuwen heen dat wanneer mensen zich veiliger voelen ze daar steeds minder geld voor over hebben. Daarom vind ik ook dat je Defensie niet kunt wegzetten tegen de zorg. Ook in mijn eigen kring geeft men liever een euro uit voor de zorg dan voor veiligheid. Het zijn twee onvergelijkbare grootheden. Zorg heb je nu direct nodig. En Defensie is voor de veiligheid van morgen. Dat maakt het moeilijk ze tegenover elkaar te zetten."

Is Defensie de discussie met de samenleving wel op de juiste manier aangegaan? Veiligheid in Uruzgan wordt niet als een veiligheid voor de Nederlanders beschouwd. Terwijl Defensie dat wel op die manier ziet.
"Het is een vraag die ik me vaak stel. Aan de ene kant zie je dat het respect voor de krijgsmacht hoog is. Toen ik in de jaren zeventig, tachtig op de KMA zat en door Amsterdam liep dan kon dat niet in uniform. In de tijd van de discussie over de neutronenbom mocht ik niet eens in uniform door Amsterdam lopen. Er is dus wel iets gebeurd. Maar dat leidt niet automatisch tot een grotere ondersteuning van de krijgsmacht als geheel of voor de missies. Waar die discrepantie vandaan komt, is een vraag die iedereen zich moet stellen. Niet alleen de krijgsmacht. Veiligheid is van iedereen, van de politiek, Defensie en de burger op straat."

Uit de verkenningen die door Defensie zijn gemaakt blijkt dat de veiligheid buiten de Nederlandse grens aanzienlijk kan verslechteren. Wat betekent dat voor de aankleding van de krijgsmacht? Sommigen zijn blij dat die 119 Leopard-tanks nu onder het plastic gaan en verkocht moeten worden. Die voertuigen zijn echo's uit de tijd van de Koude Oorlog. Waarom zijn die Leopards toch zo lang meegegaan? Is het niet prachtig dat die dingen worden afgeschaft?
"Ik sta achter het besluit de Leopard stil te zetten. Dat besluit is op goede gronden genomen. Als je zoveel moet bezuinigen is het goed om een compleet wapensysteem met alles wat er achter zit stil te zetten. Dat levert veel geld op. Dat besluit is terecht want anders hadden we elders veel meer moeten bezuinigen. Maar als je zegt 'die tanks zijn uit de tijd' dan is dat oud denken. Als je in Afghanistan zit, zie je dat de bewapening naarmate je er langer zit steeds zwaarder moet worden, de vuurkracht moet beter. Licht en kwetsbaar wordt vervangen door zwaar en minder kwetsbaar. We hebben dat kunnen zien. Als commandant van de Navo-troepen in het zuiden van Afghanistan had ik Canadese en Deense tanks. Iedereen wilde die tanks hebben want als er een tank kwam dan staakte het gevecht. De tank heeft wel degelijk nog een rol."

"Als het gaat om het materieel moet ik het gevoel hebben dat als ik mensen uitstuur ik er alles aan gedaan heb om ze de opdracht te kunnen laten uitvoeren. Dat is iets anders dan dat ik zeg: ze moeten allemaal terugkomen. Ons werk is gevaarlijk, maar ik moet ze alles kunnen meegeven waardoor ze elke tegenstander kunnen domineren. Daarom heb ik die bepantsering en vuurkracht nodig. Anders kan ik de ouders, broers en zussen en de partners niet recht in de ogen kijken."

Maar moet de krijgsmacht nu worden ingericht op basis van de buitenlandse agenda of op basis van de Nederlandse veiligheidsbehoefte zal de belastingbetaler zich afvragen?
"Ik kijk naar de Grondwet. Daarin staat dat we Nederland moeten beveiligen en de coalitie de Navo. En er staat dat we moeten bijdragen aan recht en democratie in de wereld. Die opdrachten kan ik niet los van elkaar zien. Er is ook een ethische vraag. Wat is de prijs die wij willen betalen voor de vrijheid van anderen. Ik heb net de Airborne-herdenking achter de rug. Dan sta je op zo'n begraafplaats in Oosterbeek. Daar liggen 1700 jongens: Polen, Amerikanen, vooral Britten en Nederlanders. Dat zijn allemaal mensen die de hoogste prijs hebben betaald voor de vrijheid van anderen. Dat zet je aan het denken. De kern van de krijgsmacht is vechten. Niet omdat we dat willen, maar wij zijn degenen die dat kunnen. Dat betekent vechten voor je eigen vrijheid, vechten voor de vrijheid van anderen en anderen die vechten voor jouw vrijheid. Voor dat laatste moet je heel dankbaar zijn en dan moet je ook nadenken wat onze rol in de wereld moet zijn."

De harde werkelijkheid is wel dat in het defensiebudget stevig is gesneden en dat mogelijk nog meer grepen in de kas van Defensie worden gedaan. Waar ligt uw grens?
"Als ik daar niet mee kan leven, dan moet ik iets anders gaan doen. De grens is of ik de Grondwet kan uitvoeren en of ik de mensen nog in de ogen kan kijken als ik ze moet uitsturen. Op dit moment zie ik de grens, maar gaan we er niet over heen. Of dat zo blijft, weet ik niet. Bij missies is het ook niet zo dat je alle middelen zelf moet hebben. Mits je er maar wel over kunt beschikken. Je moet aan twee voorwaarden blijven voldoen. Dat is goede mensen hebben en internationaal bereid zijn om risico's te delen. Als je het risico niet wilt delen en roept: 'Jullie moeten maar voor gaan en wij regelen de gevulde koeken' dan doe je ook niet meer mee. Ik ben daar niet bezorgd over. Ik maak me wel zorgen of ik dat bedrijfsmatig nog aankan. Daar maakt iedereen zich binnen de krijgsmacht zorgen over. Van de 12.000 banen die vervallen bij de krijgsmacht vervallen er 6000 bij de landmacht. Voor 1500 tot 2000 mensen zal dat een gedwongen vertrek zijn. Het uittrekken van het uniform doet veel mensen pijn. Ze gaan niet weg wegens gebrek aan kwaliteit. We moeten niet vergeten dat het mensen zijn die het beste hebben gegeven voor de krijgsmacht. Als ik ergens van wakker lig, is het daarvan."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden